III SA/Łd 867/12

Dnia 7 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , Protokolant ref. staż. Przemysław Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2012 roku sprawy ze skargi L.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę w uiszczaniu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił L. G. umorzenia odsetek za zwłokę liczonych na dzień 20 kwietnia 2012 r.: - w wysokości 22358 zł od nieopłaconych odsetek na ubezpieczenie społeczne za okres 06.2001 r. – 05. 2004 r., 09.2004 – 04.2005 r., 08.2005 r. w wysokości 19.397,62 zł., - w wysokości 6288 zł. od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06.2001 r. – 05.2004 r., 09.2004 r.- 04.2005 r., 07.2005 r. – 08.2005 r. w wysokości 5677.71 zł., - w wysokości 1617 zł od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy za okres 06.2001 r. – 05.2004 r., 09.2004 r. – 04.2005 r., 08.2005 r. w wysokości 1399,13 zł. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że L. G. prowadziła działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) zobowiązana była płacić składki za każdy miesiąc, w którym była prowadzona działalność gospodarcza. Nie wywiązywała się jednak z powyższego obowiązku. Pismem z dnia 20 kwietnia 2012 r. wystąpiła o rozłożenie na raty należności głównej i umorzenie odsetek za zwłokę. Zadeklarowała wpłacanie co miesiąc kwoty 270 zł. z renty otrzymywanej po zmarłym mężu. Podniosła, że zadłużenie powstało w związku z ciężką chorobą męża. Wszystkie posiadane środki finansowe przeznaczyła na ratowanie życia i zdrowia męża chorego na nowotwór. Leczenie męża zakończyło się niepowodzeniem, zaś ona pozostała z ogromnym długiem do spłaty. L. G. wskazała, że jej opłaty miesięczne, to czynsz 480 zł., prąd 180 zł, gaz 57 zł. oraz rata w banku 50 zł. ZUS stwierdził, że zgodnie z art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek jest obowiązany do opłacania składek w ściśle określonych terminach, a od nieopłaconych składek pobiera się odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w Ordynacji podatkowej. Fakt zaistnienia zaległości w opłacaniu składek rodzi dla płatnika obowiązek uregulowania także należnych odsetek za zwłokę. Ustawodawca nie pozostawił swobody w zakresie naliczania odsetek. Podjęcie decyzji o ewentualnym umorzeniu należności z tytułu składek następuje dopiero po ustaleniu, czy w danej sprawie występuje podstawowy warunek umożliwiający umorzenie, to jest całkowita nieściągalność należności. ZUS wymienił przesłanki umorzenia składek przewidziane w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Po przeprowadzonej analizie sytuacji rodzinnej i majątkowej strony przyjął, iż w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, iż należności z tytułu składek są całkowicie nieściągalne, a także nie zostały spełnione przesłanki umorzenia mimo braku całkowitej nieściągalności składek. Ponadto wyjaśnił, że w myśl § 6 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. Nr 78, poz. 465 ze zm.) każda dokonana przez płatnika wpłata rozliczana jest proporcjonalnie na należność główną i odsetki. Nie można dokonać zaliczenia wpłaty dokonanej po terminie płatności wyłącznie na należność główną. Jeżeli płatnik ureguluje po terminie płatności kwotę składek bez kwoty pełnych odsetek za zwłokę, to do uregulowania pozostanie zawsze zaległość z tytułu części składek ( należności głównej) wraz z odsetkami za zwłokę od pozostałej części składek za okres od następnego dnia po upływie terminu płatności do dnia zapłaty włącznie. Zakład ustalił, że L. G. zatrudniona jest wymiarze 1/8 etatu z wynagrodzeniem w wysokości 187,50 zł. brutto oraz pobiera świadczenie z tytułu renty rodzinnej w kwocie 1259 zł. brutto. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W ocenie Zakładu strona nie jest pozbawiona możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Mimo trudności finansowych nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. L. G. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, wyjaśniając że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Nie posiada żadnego majątku. Pieniądze, które jej pozostają po zapłaceniu rachunków wystarczają na wegetację, a nie na normalne życie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...]. Uzasadniając wydane orzeczenie wyjaśnił, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została prawidłowo. ZUS uwzględnił wszystkie powołane przez odwołującą się argumenty. Powołano prawidłowo przepisy, na podstawie których istnieje możliwość umorzenia zaległości ( art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z w/w przepisami należności z tytułu składek, w tym również odsetek za zwłokę mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS, np. gdy legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń. Zakład uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Przyznał, że otrzymywane przez stronę świadczenie nie jest wysokie i nie wystarcza na utrzymanie i regulowanie zadłużenia. Nie daje to jednak podstawy do umorzenia odsetek za zwłokę. Zadłużenie nie powstało w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. ZUS wyjaśnił, ze nadzwyczajnym zdarzeniem losowym jest np. sytuacja wywołana przez czynniki zewnętrzne, której nie można było przewidzieć z pewnością, a która spowodowała, że osoba zobowiązana znalazła się w tak trudnym położeniu, iż bezwzględna konieczność uregulowania ciążących na niej zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji przedsiębiorstwa, a co za tym idzie utraty jedynego źródła zarobkowania. W przypadku odwołującej się zadłużenia powstało z uwagi na to, że nie opłacała należnych składek w określonych terminach w okresie prowadzonej działalności. Spłata należności składkowych nie oznacza, że musi to być wyłącznie jednorazowa zapłata całej należności. Udzielona w dniu 2 lipca 2012 r. ulga w spłacie należności została poprzedzona wnikliwą analizą sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwości płatniczych L. G. Rozkładając spłatę zadłużenia na sto trzydzieści miesięcznych rat umożliwiono uregulowanie należności w długim czasie, bez negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego ich dochodzenia w trybie egzekucji. L. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] nr [...]. Uzasadniając skargę podniosła zarzut nieprawidłowej oceny jej sytuacji materialnej i rodzinnej. Nie zgodziła się ze stanowiskiem Zakładu, dotyczącym powstania zadłużenia z innych przyczyn niż losowe. Choroba męża była zdarzeniem losowym. Wyjaśniła ponadto, że cierpi na chorobę żołądka i ma problemy ze wzrokiem.. Nie stać ją na zakup lekarstw. Spłacenie odsetek w wysokości żądanej przez ZUS uniemożliwi jej regulowanie opłat za mieszkanie. Obawia się, że może zostać osobą bezdomną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 t.j. – dalej p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja naruszają przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy. Przedmiotem rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji jest wniosek skarżącej z dnia 20 kwietnia 2012 r. o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Jak wynika z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki były nieopłacane w okresach od czerwca 2001 r. do sierpnia 2005 r. Art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2009 r. Nr 2009, poz. 1585 t.j.) przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. Postępowanie w przedmiocie umarzania przez Zakład należności z tytułu składek i odsetek za zwłokę, unormowane w art. 28 tej ustawy, dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazuje również składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to Zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2425/06 Baza orzeczeń CBOIS). W niniejszej sprawie postępowanie dotyczy odsetek za zwłokę w uiszczaniu należności z tytułu składek za okres od czerwca 2001 do sierpnia 2005 r. Począwszy od 1 stycznia 1999 r. obowiązują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 24 ust. 4 i 5 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Jednakże od 1 stycznia 2003 r. mocą ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) przepisy art. 24 ust. 4-5b ustawy regulujące przedawnienie otrzymały następujące brzmienie: - należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d (art. 24 ust.4); - nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (art. 24 ust. 5); - bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (art. 24 ust. 5a); - bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem (art. 24 ust. 5b). Z kolei, z dniem 1 lipca 2004 r., na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121 poz.1264), art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego." W tym miejscu należy wskazać, że z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika jednoznacznie, iż dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych (por. wyrok SN z dnia 22 lipca 2009 r., I UK 70/09; wyrok SN z dnia 23 stycznia 2009 r., I UK 204/08; uchwała z dnia 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, że skarżąca zwróciła się o umorzenie odsetek od zaległych należności, które w części stały się wymagalne już w 2001 r. W dacie wydania zaskarżonej decyzji minęło już ponad 10 lat od daty wymagalności części należności z tytułu składek. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie stwierdzono, by nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia należności wobec ZUS wymienionych we wniosku skarżącej. Organ wskazał jedynie, że w dniu 2 lipca 2012 r. zawarta została umowa o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Należności z tytułu składek wraz z odsetkami zostały rozłożone na 130 miesięcznych rat. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyjaśnił dlaczego odmówił umorzenia odsetek od zaległych składek w całości, choć część należności z tytułu składek a w konsekwencji odsetek od zaległych należności uległa przedawnieniu. Wobec niewyjaśnienia istotnej w sprawie kwestii, kiedy i za jakie okresy ulegną lub uległy przedawnieniu należności ZUS z tytułu odsetek za zwłokę, zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym. Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie kierowane do strony postępowania, powinno być przekonująco i dokładnie uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i zbadane. Ocena, czy przesłanki przedawnienia występują w konkretnej sprawie może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Ponadto wszystkie okoliczności i fakty ustalone w sprawie winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.). Mając na uwadze powyższe okoliczności, ponownie rozpatrując sprawę organ zobowiązany jest przeanalizować czy należności, których dotyczy wniosek skarżącej nie uległy przedawnieniu. Przesądzenie tej kwestii stworzy przesłankę do ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji majątkowej skarżącej i jej możliwości płatniczych. W szczególności, czy opłacenie odsetek za zwłokę w zapłacie składek nie pozbawiłoby możliwości zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. W ostatnim etapie natomiast pozostanie do rozstrzygnięcia w sprawie kwestia "ważnego interesu" skarżącej i ewentualnego orzeczenia w ramach uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Uchylił także na podstawie art. 135 p.p.s.a. decyzję ją poprzedzającą, uznając to za niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. d.r.