III SA/Łd 875/21

Dnia 14 grudnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, , po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2021 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję. [...] Spółka z o.o. w [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS, organ) z [...] znak [...] uchylającą w całości decyzję z [...] r. znak [...], umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z [...] o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r., i odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r. Zaskarżoną decyzję Zakład wydał, przyjmując następujący stan faktyczny i prawny: [...] Spółka z o.o. w [...] zwróciła się 24 kwietnia 2020 r. do Zakładu z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r. Decyzją z [...] Zakład, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej: ustawa COVID-19), umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 24 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji powołano przepisy art. 31zo ust. 1a ustawy COVID-19, podkreślając, że płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za maj 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych. Ponadto, zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W związku z powyższym ZUS umorzył postępowanie w sprawie przedmiotowego wniosku. [...] Spółka z o.o. w [...] wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, informując, że komplet dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. został złożony 30 czerwca 2020 r. za pośrednictwem programu Płatnik ZUS. 6 lipca 2020 r., po aktualizacji ww. programu płatniczego, został wygenerowany raport o wysyłce i potwierdzeniu ze statusem: przesyłka nie przyjęta do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - odrzucona. Wskazaną na wstępie decyzją z 17 września 2020 r. Zakład, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, uchylił w całości decyzję z 21 lipca 2020 r. i odmówił prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji powołano przepis art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, który stanowi, że od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Kodeks postępowanie administracyjnego dotyczący odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Zgodnie zaś z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo części. ZUS stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji podlega uchyleniu z powodu błędnego zastosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Ze względu na brak dokumentów nie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania w sprawie o zwolnienie z opłacania składek. Zgodnie z orzecznictwem administracyjnym, jeżeli zaskarżona decyzja narusza jedynie przepisy o postępowaniu administracyjnym, wówczas organ odwoławczy może uchylić ją i orzec co do istoty sprawy, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, chyba że był obowiązany do usunięcia uchybień tego rodzaju. Uchylenie decyzji w toku instancji z powodu błędnego powołania podstawy prawnej decyzji oraz niewłaściwego jej uzasadnienia jest sprzeczne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, wadliwości takie powinien usunąć organ odwoławczy. Jeżeli organ administracji państwowej działający w trybie odwoławczym nie ma wątpliwości co do stanu faktycznego w sprawie i nie stwierdził potrzeby przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, ma obowiązek zastosować instytucję reformacji i orzec co do istoty sprawy. Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych należnych za maj 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres. Natomiast zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. 30 czerwca 2020 r. dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. nie wpłynęły do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Komplet dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. wnioskodawca złożył 6 lipca 2020 r. Biorąc pod uwagę powyższe, ZUS przyjął, że wnioskodawca nie dotrzymał wymaganego terminu przewidzianego na złożenie ww. dokumentów. W związku z powyższym nie przysługiwało mu prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r. W skardze z 16 października 2020 r. [...] Spółka z o.o. w [...] zaskarżyła decyzję ZUS z [...] w całości, podnosząc, że obowiązkiem organu w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego jest wyczerpujące rozpatrzenie całego zebranego materiału dowodowego i właściwa ocena zebranych dowodów oraz uwzględnienie istotnych dla wydania decyzji okoliczności, co, zdaniem skarżącej, nie zostało w najmniejszym stopniu wykonane w przedmiotowej decyzji ZUS. W toku postępowania skarżąca przedstawiła kompletny materiał dowodowy, jednak organ w żaden sposób nie odniósł się do przedstawionych dowodów i faktów. Skarżąca nie zgodziła się z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, gdyż w jej ocenie pominięto istotne okoliczności mające wpływ na treść wydanej decyzji. Strona podniosła, że 24 kwietnia 2020 r. został złożony wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec–maj 2020 r. 30 czerwca 2020 r. za pośrednictwem programu Płatnik ZUS skarżąca przesłała komplet dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. (DRA, RCA). Po przesłaniu dokumentów 30 czerwca 2020 r. zostało pobrane w programie Płatnik ZUS elektroniczne potwierdzenie "Potwierdzenie raport o wysyłce i potwierdzeniu". Powyższy raport w programie Płatnik ZUS pokazywał w poszczególnych rubrykach programu: status dokumentów w ZUS - "Oczekujący na przetworzenie w ZUS" status weryfikacji w ZUS - "Brak" status przetwarzania w ZUS - "Przesyłka przyjęta". Jednakże 6 lipca 2020 r., po aktualizacji programu Płatnik i pobraniu aktualizacji komponentów i danych płatnika, okazało się, że zestaw dokumentów za maj po ich przetworzeniu w bazach ZUS został z nieznanych przyczyn odrzucony. W związku z powyższym 6 lipca 2020 r. został zarchiwizowany zestaw wysłany 30 czerwca 2020 r., natomiast jego utworzoną kopię bez żadnych zmian wysłano ponownie do ZUS. Tym razem wysłany zestaw został przyjęty do ZUS. Skarżąca wywiązała się z ustawowego obowiązku przesłania dokumentów za maj 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. zgodnie z art. 31zq ustawy COVID-19. Skarżąca wskazała, że w świetle wykładni językowej słowa "przesłanie" skarżący dokonał przesłania dokumentów, na co ma potwierdzenie nadania i przyjęcia przesyłki dokumentów z datą 30 czerwca 2020 r., identyfikator potwierdzenia przesyłki, sygnaturę pliku KEDU (pliki dokumentów w programie ZUS Płatnik) i nie może ponosić negatywnych konsekwencji błędów technicznych, leżących po stronie systemu przyjmującego dokumenty, zwłaszcza że komunikat o wysyłce i potwierdzeniu pobrania po wysyłce 30 czerwca 2020 r. wskazywał na to, że dokumenty zostały przyjęte przez system i czekają na przetworzenie. Status przetwarzania dokumentów jako "Przesyłka nieprzyjęta do ZUS" pokazał się dopiero po pobraniu aktualizacji komponentów programu 6 lipca 2020 r. Poza tym, skarżąca podniosła, iż organ I instancji nie odniósł się w żaden sposób do przedstawionych dowodów w sprawie, podając, jako podstawę decyzji odmownej, uzasadnienie, że nie wpłynęły do ZUS dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. W świetle przedłożonych dowodów, zdaniem skarżącej, zostało wykazane, że dokumenty zostały przesłane w terminie, zgodnie z wymogiem do uzyskania zwolnienia z opłacania składek określonym w art. art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, ale system ZUS je odrzucił. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ dodał jedynie, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy, w tym analiza konta skarżącej spółki w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, wskazuje na to, iż [...] Sp. z o.o. w [...] skutecznie nie przesłała do ZUS do 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. Do 30 czerwca 2020 r. dokumenty te nie wpłynęły do ZUS, komplet dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. został złożony przez skarżącą 6 lipca 2020 r. Z powyższych względów, z uwagi na niedotrzymanie ustawowego terminu na złożenie dokumentów rozliczeniowych, skarżąca nie ma prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Ponadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę, w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odwoławcza została podjęta z naruszeniem prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim należy wskazać, że niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak również podmiotowym. Niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawne możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Natomiast niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuację wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez jednostkę nie mającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia albo też wniesienia go przez stronę niemającą zdolności do czynności prawnych. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony przez osobę niebędącą stroną w sprawie, tzn. przez MK doradcę podatkowego, i w związku z tym zaszła niedopuszczalność tego środka zaskarżenia z przyczyn podmiotowych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca spółka brała udział w postępowaniu administracyjnym już przed organem I instancji. Wnioskiem z 24 kwietnia 2020 r. zwróciła się do Zakładu o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. Skarżąca więc chciała brać udział w postępowaniu, a swojego interesu prawnego upatrywała w fakcie prowadzenia działalności gospodarczej, sklasyfikowanej kodem PKD nr 8292. Tymczasem ZUS w zaskarżonej decyzji odwoławczej zupełnie nie ocenił przesłanek, którymi kierowała się MK, wnosząc środek zaskarżenia od decyzji organu I instancji, w tym nie wyjaśnił kwestii ewentualnego braku złożenia pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od wydanej decyzji organu I instancji. Skoro zatem skarżąca jest stroną postępowania, to organ powinien zbadać i ustalić interes prawny doradcy podatkowego do występowania w sprawie, który determinowałby przysługiwanie mu przymiotu strony lub pełnomocnika procesowego skarżącej. Wskazać trzeba, że jeżeli wnoszący odwołanie nie jest stroną postępowania, to organ odwoławczy jest uprawniony do wydania postanowienia o niedopuszczalności odwołania z tego powodu, że wnoszący je nie jest stroną postępowania. Jeżeli więc ze złożonego odwołania wynika w sposób niebudzący wątpliwości, iż wnoszący odwołanie nie ma w sprawie interesu prawnego, to organ odwoławczy stwierdza niedopuszczalność odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. (v. wyrok NSA z 27 maja 2011 r., II OSK 938/10, LEX nr 1081962). Zgodnie zaś z art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej ustawy COVID-19), od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że ZUS powinien ustalić, z jakich okoliczności doradca podatkowy wywodzi swój interes prawny do wniesienia środka zaskarżenia. W przypadku środka zaskarżenia składanego w postępowaniu administracyjnym przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika - jeśli dokument świadczący o udzielonym mu pełnomocnictwie nie jest złożony lub budzi wątpliwości organu – ZUS powinien wezwać pełnomocnika do złożenia właściwego dokumentu. W sytuacji zaś stwierdzenia przez organ odwoławczy nieusunięcia ww. braku w terminie lub że doradca podatkowy nie ma legitymacji do wniesienia środka zaskarżenia, ZUS powinien wydać postanowienie na podstawie art. 134 k.p.a. w związku z art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19. Rozpoznając sprawę ponownie, organ zastosuje się do wskazań co do dalszego postępowania, uwzględniając ocenę prawną zawartą w wyroku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję odwoławczą. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej, jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na brak oświadczenia stron, co do możliwości technicznych uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu. AB/