III SA/Łd 897/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant: Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2011 r. sprawy ze skargi [...] Powszechnej Spółdzielni Spożywców A w Ł. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. stwierdził u K. K. chorobę zawodową – astmę oskrzelową wymienioną w poz. 6 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105, poz. 869). W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, że z orzeczenia nr [...] wynika, iż analiza narażenia zawodowego upoważnia do przyjęcia zawodowej etiologii choroby układu oddechowego. K. K. został skierowany do Poradni Chorób Zawodowych WOMP w Ł. przez Zespół Opieki Zdrowotnej w Ł. Poradnię Gruźlicy i Chorób Płuc w celu wykonania badań i wydania orzeczenia, czy istnieją podstawy do rozpoznania zawodowej astmy oskrzelowej. Z przedłożonych dokumentów oraz wywiadu wynika, że K. K. od 1982r. do 2010r. (z przerwami) pracował w piekarni A przy ul. A 10 w Ł. należącej do A w narażeniu na alergeny pochodzenia roślinnego. Od listopada 2009r. skarżył się na napadową duszność z grą w piersiach. Napady duszności pojawiają się 3 – 4 razy w tygodniu, głównie podczas pracy związanej z wysiłkiem fizycznym. Musi wówczas wychodzić z zakładu pracy na zewnątrz. Dodatkowo występuje wodnisty katar oraz łzawienie. W badaniach wykonanych w trakcie diagnostyki w Przychodni A WOMP w Ł. stwierdzono znacznie podwyższone stężenie całkowitej IgE w surowicy (658.9IU/mL (N=100). Nie stwierdzono obecności w surowicy krwi przeciwciał swoistych przeciwko alergenom mąki. W testach punktowych stwierdzono miernego stopnia reakcję z mąką żytnią (bąbel 2 mm, rumień 5 mm, przy reakcji z histaminą odpowiednio 4 mm/8mm). W związku z faktem, że występowanie dolegliwości miało silny związek z ekspozycją zawodową oraz brakiem możliwości poszerzenia diagnostyki o specjalistyczne testy, w tym ewentualne próby prowokacyjne, K. K. został skierowany do Kliniki A w Ł. celem poszerzenia diagnostyki. W trakcie hospitalizacji pacjent został poddany szeregowi badań alergologicznych oraz badań czynnościowych układu oddechowego. Badania alergologiczne (swoiste przeciwciała klasy IgE w surowicy, testy skórne metodą punktową) wykazały uczulenie na alergeny zawodowe środowiska pracy. We wziewnym nieswoistym teście metacholinowym ujawniono cechy nadreaktywności oskrzeli. Uzyskano także dodatni wynik próby rozkurczowej, co potwierdziło rozpoznanie astmy oskrzelowej. W przebiegu hospitalizacji wykonano także wziewną swoistą próbę prowokacyjną alergenami środowiska pracy badanego (mąka pszenna, mąka żytnia, graham, polepszacz). Próba ta dała wynik dodatni. W jej przebiegu obserwowano wystąpienie silnej duszności, objawów osłuchowych obturacji oskrzeli oraz istotny spadek wskaźników wentylacyjnych płuc, jak również kliniczne objawy nieżytu nosa. Ze względu na nasilenie reakcji klinicznej, zaistniała konieczność interwencji farmakologicznej pomiędzy drugą a trzecią godziną prowokacji. Analiza narażenia zawodowego, początku i przebiegu choroby oraz wyników wykonanych badań i konsultacji (laboratoryjne cechy uczulenia na alergeny zawodowe, dodatni wynik próby prowokacyjnej alergenami środowiska pracy) przemawiają za zawodową etiologią astmy oskrzelowej. W odwołaniu od tej decyzji A Spółdzielnia A w Ł. zarzuciła, że została ona wydana z naruszeniem art. 2351 i 2352 K.p. oraz art. 7 i art. 11 K.p.a. polegającym na uznaniu, że astma oskrzelowa stwierdzona u K. K. została spowodowana działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy – piekarni podczas pracy. Wskazując na powyższe spółdzielnia wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i odmówienie uznania astmy oskrzelowej stwierdzonej u K. K. za chorobę zawodową pozostającą w bezpośrednim związku przyczynowym z zatrudnieniem w skarżącej spółdzielni, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżąca spółdzielnia podniosła, że astma oskrzelowa może powstać nie tylko na skutek warunków panujących w środowisku pracy, lecz także z innych powodów, między innymi w wyniku nieodpowiedniego leczenia przeziębienia. Podczas pracy w spółdzielni K. K. był poddawany wstępnym i okresowym badaniom lekarskim. W żadnym z orzeczeń wydanych po badaniach nie ma wzmianki o pojawieniu się niekorzystnych dla zdrowia objawów. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ustosunkowano się do wyników badań wstępnych i okresowych u zainteresowanego. Astmę stwierdzono u K. K. po upływie roku od zaprzestania pracy bezpośrednio przy wypieku pieczywa. Zainteresowany miał także przerwy w pracy bezpośrednio przy wypieku pieczywa. Decyzją z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ drugiej instancji zauważył, iż z analizy przebiegu zatrudnienia i narażenia wynika, że K. K. od 1 września 1982r. do 31 sierpnia 2010r. był zatrudniony w A Spółdzielni A w Ł. w Piekarni A w Ł. na różnych stanowiskach (od ucznia do piekarza ciastowo – piecowego) bezpośrednio produkcyjnych w narażeniu na różne rodzaje mąk i ich zanieczyszczeń podczas czynności związanych z produkcją pieczywa. Od 14 kwietnia 2009r. do 4 stycznia 2010r. jako brygadzista pełnił obowiązki kierownika piekarni. Od 3 marca 2010r. do 31 sierpnia 2010r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. K. K. został skierowany na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej przez lekarza chorób wewnętrznych (kopię skierowania PWIS w Ł. otrzymał od Poradni WOMP w dniu 13 czerwca 2011r.), specjalistę chorób płuc z Poradni A w Ł. ul. A 6, który w dniu 1 czerwca 2010r. dokonał także zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (zwanego dalej PPIS) w Ł. Skierowanie i zgłoszenie to dotyczyło: astmy oskrzelowej i alergicznego nieżytu nosa, wymienionych pod poz. 6 i 12 wykazu chorób zawodowych. W wyniku przeprowadzonych badań i konsultacji specjalistycznych w trakcie diagnostyki w Przychodni A Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. oraz poszerzonej diagnostyki w Klinice Chorób Zawodowych i Toksykologii Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Poradni Chorób Zawodowych WOMP w Ł. orzeczeniem nr [...] z dnia [...] rozpoznano u K. K. chorobę zawodową układu oddechowego pod postacią astmy oskrzelowej (wymienionej pod poz. 6 wykazu chorób zawodowych). Uzasadnienie do wskazanego orzeczenia zawiera informację, iż "analiza narażenia zawodowego, początku i przebiegu choroby oraz wyników wykonanych badań i konsultacji (laboratoryjne cechy uczulenia na alergeny zawodowe, dodatni wynik próby prowokacyjnej alergenami środowiska pracy) przemawiają za zawodową etiologią astmy oskrzelowej." Orzeczenie to zostało wydane, po uwzględnieniu informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego i środowiska pracy badanego, dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia i dokumentacji lekarskiej badanego. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. zaskarżoną decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej wydał w oparciu o dokumentację z przebiegu pracy zawodowej, gdzie uwzględnione zostało narażenie zawodowe oraz orzeczenie specjalistycznej upoważnionej do orzekania o chorobach zawodowych jednostki organizacyjnej służby zdrowia. W ocenie organu drugiej instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy, a przede wszystkim treść orzeczenia lekarskiego nie pozwalają na żaden odmienny wniosek. Nie zasadny jest zarzut pracodawcy jakoby warunki pracy K. K. na stanowisku brygadzisty były bezpieczne, bowiem jak podają źródła medyczne (publikacja "Choroby Zawodowe" pod redakcją prof. zw. dr hab. med. Kazimierza Marka wyd. lekarskie PZWL) wielkość narażenia (w tym przypadku na pyły mąk) przy chorobie zawodowej układu oddechowego pod postacią astmy oskrzelowej jest nieistotna, gdyż uczulenie może wystąpić nawet przy narażeniu na śladowe ilości alergenu, a przecież zainteresowany wykonując prace brygadzisty przemieszczał się po pomieszczeniach piekarni będąc narażonym na alergeny środowiska pracy. W § 6 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. prawodawca wskazał, że w przypadku narażenia na czynniki o działaniu uczulającym (alergeny) nie ma konieczności określania stężenia tego czynnika w środowisku pracy. Organ drugiej instancji za niezasadny uznał także zarzut, że astmę u zainteresowanego stwierdzono po upływie roku od zaprzestania pracy bezpośrednio przy wypieku pieczywa. Wskazał przy tym, że u zainteresowanego objawy choroby pojawiły się w listopadzie 2009r., a na stanowisku brygadzisty został zatrudniony od 14 kwietnia 2009r. Czasowe narażenie na czynniki uczulające u K. K. ustało dopiero podczas przebywania na zwolnieniu lekarskim. Okoliczność, że zainteresowany nie podawał żadnych informacji o dolegliwościach układu oddechowego oraz w badaniach wstępnych i okresowych nie ujawniono tej choroby nie ma w tym przypadku istotnego znaczenia dla wyniku sprawy, bowiem często pracownik nie zgłasza pracodawcy ani lekarzowi profilaktykowi określonych dolegliwości z uwagi na chęć zachowania pracy bądź bagatelizuje objawy choroby nie wiążąc jej z warunkami pracy. Organ drugiej instancji przytoczył także uzasadnienie orzeczenia Poradni WOMP w Ł. Zauważył, że właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych zgodnie z przepisem § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 lipca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, są lekarze posiadający specjalistyczne kwalifikacje, zatrudnieni w poradniach chorób zawodowych, klinikach chorób zawodowych i w innych wymienionych w tym przepisie jednostkach medycznych, posiadający wiedzę i doświadczenie w zakresie medycyny pracy. Na wiedzę tę składają się wieloletnie obserwacje w zakresie skutków biologicznych, jakie w zdrowiu człowieka wywołuje wykonywanie pracy zawodowej w narażeniu na określony czynnik szkodliwy, które dają typowy dla tych skutków obraz kliniczny choroby. Choroba zawodowa jest, bowiem nie tylko pojęciem prawnym, ale jest także pojęciem medycznym oznaczającym, że określone w wykazie chorób zawodowych schorzenie, z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane przez czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy. Biorąc zatem pod uwagę, że o rozpoznaniu choroby zawodowej decydują względy medyczne, inspektor sanitarny nie może kwestionować rozpoznania zawartego w orzeczeniu lekarskim, jeśli nie budzi ono wątpliwości, a tak jest w niniejszej sprawie. Ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści specjalistycznego orzeczenia lekarskiego poprzedzającego merytoryczne rozstrzygnięcie i wydawanego w świetle § 6 ust. 1 cytowanego rozporządzenia na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W niniejszej sprawie wyspecjalizowane jednostki medycyny pracy ustaliły, w drodze szczegółowych badań diagnostycznych, że K. K. jest uczulony na alergeny mąk. Za bezsporną organ drugiej instancji uznał okoliczność, że w środowisku pracy zainteresowanego występowały zawodowe czynniki szkodliwe, na które był on uczulony i rozpoznana u niego choroba pod postacią astmy oskrzelowej jest wymieniona w "Wykazie chorób zawodowych", co daje podstawę do stwierdzenia, że, z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem choroba ta została spowodowana narażeniem zawodowym. W skardze na powyższą decyzję A Spółdzielnia A w Ł. zarzuciła naruszenie art. 7 – 9 K.p.a. oraz art.2351 i 2352 K.p. przez uznanie, że zachodzi normalny związek przyczynowy między zatrudnieniem K. K. w skarżącej spółdzielni a jego stanem zdrowia w postaci astmy oskrzelowej. Skarżąca spółdzielnia wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że brak jest przesłanek do uznania, iż astma oskrzelowa stwierdzona u K. K. ma charakter choroby zawodowej, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto skarżąca spółdzielnia wniosła o przyznanie jej zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca spółdzielnia podniosła, że astma oskrzelowa ma wiele przyczyn. Do uznania jej za chorobę zawodową konieczne jest jednak udowodnienie pozostawania jej w bezpośrednim związku przyczynowym z czynnikami występującymi w środowisku pracy. Wprawdzie K. K. pracował w piekarni skarżącej, lecz podczas jego zatrudnienia nie otrzymała ona od niego ani od badających go lekarzy żadnych informacji, że środowisko pracy ujemnie oddziaływuje na jego zdrowie. W piekarni było zatrudnionych wiele osób. Dotychczas nie było przypadku stwierdzenia choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej wśród pracowników piekarni. Logicznym w tej sytuacji jest stwierdzenie, że warunki pracy na piekarni były odpowiednie i nie powodowały powstania choroby zawodowej. Nie można zatem przyjąć, że astma oskrzelowa stwierdzona u K. K. może być uznana za chorobę zawodową związaną z jego pracą w piekarni. Ze względu na skutki jakie wywołuje stwierdzenie choroby zawodowej dla pracodawcy spółdzielnia podnosi wynikające dla pracownika obowiązki wobec zatrudniającego go zakładu, pracy. Kodeks pracy w art. 100 § 2 pkt 4 stanowi, że pracownik jest obowiązany w szczególności dbać o dobro zakładu pracy. Brak zgłoszenia przez pracownika do pracodawcy niekorzystnego oddziaływania środowiska pracy na jego zdrowie jest zatem naruszeniem obowiązku dbania o dobro zakładu pracy. Uniemożliwia bowiem zakładowi pracy podejmowania działań (profilaktycznych i naraża go na odpowiedzialność, m.in. wymienioną w art. 2371 i art. 283 § 2 K.p. Z powyższych względów astma oskrzelowa stwierdzona u K. K. nie może być uznana za pozostającą w bezpośrednim i normalnym związku przyczynowym z jego zatrudnieniem w piekarni. Nadto skarżąca spółdzielnia zarzuciła, że błędne są ustalenia decyzji, iż K. K. przez cały okres zatrudnienia pracował tylko w piekarni skarżącej Spółdzielni. W okresie od dnia 1 lutego 1990r. do dnia 30 czerwca 1995r. oraz od dnia 1 lipca 2007r. do dnia 30 czerwca 2008r. nie pracował bowiem w spółdzielni. Okoliczności te podniesione zostały w piśmie z dnia 12 kwietnia 2011r. W ostatnim okresie zatrudnienia K. K. nie pracował bezpośrednio przy produkcji i nie miał styczności z mąką. Pracował bowiem na rannej zmianie na której nie dokonuje się wypieku pieczywa. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł., podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz.1269 ze zm.) Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, Sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę skarżącej Spółdzielni pod tym kątem Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 235 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.- Kodeks pracy(Dz.U z 1998 r. Nr 21, poz.94 ze zm.) dodanym ustawą z dnia 22 maja 2009 r. (Dz.U.Nr 99, poz. 825), która weszła w życie 3 lipca 2009 r. za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników dotkliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zgodnie z art.8 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz.869 ze zm.). decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularza oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Przy czym jak wynika z § 5 ust.1-3 rozporządzenia, właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w ustawie o służbie medycyny pracy zatwierdzony w jednej z jednostek orzeczniczych I lub II stopnia, wskazanych w tym przepisie. Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej może być wydana, jeżeli spełnione zostaną następujące przesłanki: schorzenie zostanie rozpoznane jako choroba zawodowa przez lekarza we właściwej jednostce orzeczniczej, w zakładzie pracy występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia i bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić istnienie związku przyczynowego między stwierdzonym schorzeniem a warunkami pracy Przenosząc te rozważania na grunt tej sprawy stwierdzić należy, że u K. K. stwierdzono chorobę zawodową w punkcie 6 wykazu chorób zawodowych – astmę oskrzelową. Orzeczenie wydane zostało przez uprawniony podmiot – Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradnię Chorób Zawodowych w Ł. i po przeprowadzeniu niezbędnych badań. Z karty narażenia zawodowego sporządzonej przez upoważniony podmiot wynikało, że pracownik ponad 20 lat pracował w środowisku, gdzie był narażony na działanie alergenów mąki, organ miał podstawy do uznania istnienia związku przyczynowego między warunkami pracy, które stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej a rozpoznanym schorzeniem, a zatem, z wysokim prawdopodobieństwem choroba spowodowana została działaniem tego szkodliwego czynnika. Odnosząc się do zarzutów skargi, dla oceny legalności zaskarżonej decyzji nie ma znaczenia, że u innych pracowników nie stwierdzono choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej, gdyż znaczenie może mieć także osobnicza wrażliwość na działanie określonego czynnika. Dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie ma znaczenia, czy uczestnik postępowania nie informując pracodawcy o niekorzystnym oddziaływaniu środowiska pracy naruszył obowiązki pracownicze. Z tych też względów Sąd na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U.Nr 153, poz.1270 ze zm.) oddalił skargę. A.D.