III SA/Łd 90/10

Dnia 25 maja 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Protokolant Asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2010 roku sprawy ze skargi Prezydenta Miasta [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art.. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) – dalej k.p.a., art. 18, art. 23, art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.) – dalej u.p.e.a., Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...] wydane w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec D. J., na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] obejmującego zaległość z tytułu opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny: W dniu [...] r. Izba Wytrzeźwień w Ł. wystawiła tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległość z tytułu opłaty za pobyt D. J.w tej placówce w dniu [...] r. i skierowała go do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł., jako właściwego miejscowo, celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W toku czynności egzekucyjnych poborca skarbowy kilkunastokrotnie udawał się do miejsca zamieszkania zobowiązanego, jednakże z uwagi na nieobecność zobowiązanego nie dokonano żadnych czynności egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. umorzył przedmiotowe postępowanie egzekucyjne z uwagi na przedawnienie należności objętej powyżej wskazanym tytułem egzekucyjnym. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Prezydent Miasta Ł., który na podstawie § 4 ust. 1 i § 6 pkt 2 zarządzenia Prezydenta Miasta Ł.z dnia [...] przejął dochodzenie należności zlikwidowanej Izby Wytrzeźwień w Ł. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, iż zgodnie z art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. Nr 16 poz. 93 ze zm.) termin przedawnienia roszczeń wynosi dziesięć lat. Natomiast przepis art. 123 § 1 k.c. stanowi, że bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju. W ocenie Prezydenta Miasta Ł. termin przedawnienia dochodzonej należności "został przerwany poprzez czynności egzekucyjne, między innymi zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego oraz doręczenie kopii tytułu wykonawczego" Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł.utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Powołując się na treść art. 59 § 1 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że jedną z podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego są określone w § 1 pkt 2 powołanego przepisu przypadki, gdy obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu, a rozstrzygnięcie to ma formę postanowienia (art. 59 § 4 u.p.e.a.). W ocenie organu odwoławczego opłata za pobyt w izbie wytrzeźwień nie ma charakteru świadczenia cywilnoprawnego, o czym decyduje brak równorzędności podmiotów: wierzyciel - zobowiązany. Nawiązany pomiędzy izbą a zobowiązanym stosunek nie wynika z zawartego porozumienia, wyłącza swobodę woli po stronie zobowiązanego , a opłata za pobyt ustalana jest jednostronnie. Powyższe cechy w ocenie organu charakteryzują stosunki publicznoprawne i wynikające z nich zobowiązania publiczne. Tym samym do opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień nie znajdują zastosowania przepisy Kodeksu Cywilnego. Organ odwoławczy powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych. W niniejszej sprawie opłata za pobyt w Izbie Wytrzeźwień w Ł. dotyczy zdarzenia faktycznego zaistniałego pod rządami ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (tj. Dz.U. z 1993 r. Nr 108 poz. 486 ze zm.) obowiązującej do dnia 31 grudnia 1997 r. Z uwagi na brak w ustawie Ordynacja podatkowa przepisów przejściowych odnoszących się do przedawnienia zobowiązań podatkowych, w ocenie organu stosować należy uregulowania zawarte w ustawie o zobowiązaniach podatkowych. Ponadto na mocy § 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określania właściwości organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 6 poz. 40 ze zm.), przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych miały także zastosowanie do opłat administracyjnych pobieranych przez organy administracji państwowej na podstawie odrębnych przepisów. Opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień mieszczą się w dyspozycji powołanego powyżej przepisu. W przedmiotowej sprawie upomnieniem nr [...]doręczonym w dniu [...] r. D.J. został wezwany do zapłaty należności z tytułu pobytu w Izbie Wytrzeźwień w Ł. Powyższa należność nie została uregulowana. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat - licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Bieg terminu przedawnienia przerywa się przez odroczenie terminu płatności, rozłożenie zaległości na raty oraz przez czynność egzekucyjną, o której zobowiązany został zawiadomiony. Po każdym przerwaniu biegu terminu przedawnienia termin ten biegnie na nowo. Jednakże w razie odroczenia terminu płatności podatku bądź rozłożenia jego spłaty na raty, termin ten biegnie na nowo od daty, do której odroczono termin płatności bądź od terminu płatności ostatniej nie wpłaconej raty. Przedłużenie terminu przedawnienia nie może być większe niż dalsze 5 lat. Zdaniem organu odwoławczego zobowiązanie D. J. co do zasady przedawniło się z dniem 31 grudnia 2000 r. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż przed tą datą nie dokonano żadnych czynności egzekucyjnych, a tym samym nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe postanowienie Prezydent Miasta Ł.zarzucił naruszenie art. 59 §1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło umorzenie postępowania wobec wygaśnięcia zobowiązania na skutek jego przedawnienia, art. 26 w zw. z art. 30 ustawy o zobowiązaniach podatkowych poprzez uznanie, że zobowiązanie podatkowe przedawniło się z upływem 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku, a tym samym, że do opłat za pobyt w izbie wytrzeźwień nie mają zastosowania przepisy art. 118 k.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, poprzedzającego go postanowienie organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącego podniósł, iż odpłatność za pobyt w izbie wytrzeźwień przewidywał przepis art. 42 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.,U. z 1982 r. Nr 35 poz. 230 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie zatrzymania D.J. i doprowadzenia go do Izby Wytrzeźwień w Ł. Żaden przepis prawa administracyjnego nie ustanawia terminu przedawnienia tej opłaty. W związku z powyższym w ocenie strony skarżącej opłata ta ma charakter cywilnoprawny i mają do niej zastosowanie terminy przedawnienia określone dla roszczeń cywilnoprawnych. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Uznać zatem należy, że do dochodzonej od D. J. należności mają zastosowanie przepisy art. 118, art. 123 i art. 124 § 2 k.c. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 powoływanej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej p.p.s.a.], sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Natomiast przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej skargi nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd ocenia czy orzeczenie organu jest zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje charakter opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień. Czy jest to zobowiązanie o charakterze cywilnoprawnym, czy też zobowiązanie o charakterze publicznoprawnym. W ocenie Sądu, zasadnie organy administracji uznały, że opłata za pobyt w izbie wytrzeźwień ma charakter opłaty administracyjnej i jest świadczeniem wynikającym ze stosunku publicznoprawnego. Pobyt w izbie wytrzeźwień, zwykle poprzedzony przymusowym tam doprowadzeniem, wiąże się z zaistnieniem okoliczności, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tj. Dz.U. z 2007 r, Nr 70 poz. 473 ze zm.). Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień wynika z art. 42 ust. 5 powołanej ustawy, a egzekucja tych należności następuje w trybie przepisów ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 42 ust. 5a ustawy). Zasadnie organ II instancji stwierdził, że nawiązywany pomiędzy izbą wytrzeźwień a zobowiązanym stosunek nie wynika z zawartego porozumienia. Izba wytrzeźwień występuje bowiem z mocy przysługującej tej placówce władzy zwierzchniej, uprawnienia wynikającego z przepisów prawa administracyjnego Następuje on z wyłączeniem woli zobowiązanego i charakteryzuje się brakiem równorzędności jego podmiotów. Również związane z tym stosunkiem opłaty, których obowiązek uiszczenia wynika wprost z przepisów ustawy, ustalane są jednostronnie przez organ zarządzający izbą wytrzeźwień, na podstawie przepisów wykonawczych. Powyższe cechy w ocenie Sądu są charakterystyczne dla stosunków publicznoprawnych i wynikających z nich zobowiązań publicznych. Stąd należy uznać, iż opłaty z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień nie posiadają charakteru zobowiązaniowego w rozumieniu prawa cywilnego, lecz administracyjnoprawny i wynikają nie z czynności prawnej, lecz z decyzji o przymusowym umieszczeniu w izbie. Z powyższego względu w kwestii przedawnienia opłat za pobyt w izbie wytrzeźwień znajdą zastosowanie przepisy dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych, uregulowanych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U.z 2005 r. Nr 8, poz.60 ze zm.). Nie znajdą natomiast zastosowania, wbrew twierdzeniu strony skarżącej, przepisy ustawy Kodeks Cywilny. Zgodnie z art. 70 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny (art. 70 § 4 powołanej ustawy). D. J.przebywał w Izbie Wytrzeźwień w Ł.w [...] 1995 r., a więc pod rządami ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.), uchylonej ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Z powodu braku w ustawie Ordynacja podatkowa przepisów intertemporalnych odnoszących się do przedawnienia zobowiązań podatkowych, do przedawnienia należności z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień należało zastosować przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Stosownie do treści art. 30 ust. 1 powołanej ustawy zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat - licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Bieg przedawnienia przerywa się przez odroczenie terminu płatności, rozłożenie zaległości na raty oraz przez czynność egzekucyjną, o której zobowiązany został zawiadomiony (art. 30 ust. 2 ustawy). Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. Jednakże w razie odroczenia terminu płatności podatku lub rozłożenia zaległości na raty przedawnienie biegnie na nowo od terminu, do którego odroczono płatność podatku, lub od terminu płatności ostatniej nie wpłaconej raty. Przedłużenie terminu przedawnienia nie może być większe niż dalsze 5 lat (art. 30 ust. 3 ustawy). Zgodnie z § 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określania właściwości organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych (Dz.U.z 1989 Nr 6, poz. 40 ze zm.), uchylonego z dniem 1 stycznia 1998 r., przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 roku o zobowiązaniach podatkowych stosuje się do opłat administracyjnych pobieranych przez organy administracji państwowej na podstawie odrębnych przepisów. Takimi opłatami były niewątpliwie opłaty z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień. W przedmiotowej sprawie zobowiązanie D. J. stało się wymagalne w roku 1995. Pięcioletni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 30 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych upłynął zatem z dniem 31 grudnia 2000 r. Bezspornym pozostaje fakt, iż przed tą datą w sprawie nie dokonano żadnych czynności egzekucyjnych, jak również nie rozpoznawano wniosku o odroczenie płatności dochodzonej należności, czy też wniosku o rozłożenie jej na raty. Nie doszło zatem do przerwania biegu terminu przedawnienia, czego następstwem było przedawnienie roszczenia przysługującego stronie skarżącej od D.J. Tym samym organy egzekucyjne zasadnie uznały, iż w sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i wydały postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Przedawnienie zobowiązania podatkowego jest instytucją prawa materialnego. Następuje z mocy prawa, bez potrzeby wydawania odrębnej decyzji w tym przedmiocie. Upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego powinien, w związku z tym, być brany pod uwagę z urzędu w trakcie postępowania podatkowego, dotyczącego określenia wysokości zaległości, a następnie w postępowaniu egzekucyjnym, w którym może stanowić podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia tego postanowienia i podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego , określoną w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (podob wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 720/08, publ. LEX 485958; wyrok NSA O/Z we Wrocławiu z dnia 7 maja 2003 r., sygn. akt I SA/Wr 2282/00, publ. LEX 80394). A zatem stanowisko organów administracji, iż przedawnienie należności z tytułu pobytu D. J.w Izbie Wytrzeźwień w Ł.uległo przedawnieniu oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego w tym zakresie należało uznać za prawidłowe. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę. t.p.