III SA/Łd 91/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia NSA Janusz Furmanek Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2009 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. Nr [...] z dnia [...]; 2. przyznaje adwokatowi Ł. M. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., przy ul. [...] lok. [...] kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złote obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącej H. R. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokatowi Ł. M. z funduszów Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Decyzją z dnia [...], nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. działając na podstawie art. 104 § 1 i 2 k.p.a. i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2004 roku, Nr 273, poz. 2703 ze zm.) odmówił stwierdzenia u H. R. choroby zawodowej w postaci nowotworów złośliwych powstałych w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi wymienionej w poz. 17 pkt 7 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż podstawą odmowy stwierdzenia choroby zawodowej była dokumentacja rejestrująca przebieg pracy zawodowej oraz orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wystawione przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy – Poradnię Chorób Zawodowych w dniu [...] i orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...]. Od powyższej decyzji H. R. wniosła odwołanie, w którym nie zgadzając się z treścią zaskarżonej decyzji, wniosła o ponowne przeprowadzenie postępowania. Wskazała, iż w toku postępowania Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. nie przesłuchał w charakterze świadków osób, z którymi pracowała opierając się na oświadczeniu Specjalistycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej Gruźlicy i Chorób Płuc, Centrum Leczenia Chorób Płuc i Rehabilitacji w Ł., iż szpital nie posiada żadnych dokumentów dotyczących przebiegu jej zatrudnienia. Skarżąca podkreśliła, iż po uzyskaniu dyplomu pielęgniarki, pomimo problemów zdrowotnych była zatrudniona na ciężkich oddziałach. Podniosła, iż obecnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a ewentualne stwierdzenie choroby zawodowej i przyznanie dodatku do emerytury pomogłoby jej rozwiązać problemy finansowe. Decyzją z dnia [...] nr [....] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. utrzymał zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia był § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, który stanowi, iż przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzeniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba zawodowa została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanej "narażeniem zawodowym". Analiza przebiegu zatrudnienia i narażenia zawodowego wykazała, że H. R. rozpoczęła pracę w 1968 roku i w okresie do 1987 roku z trzema przerwami w zatrudnieniu w tym jednej na wychowanie dziecka pracowała jako przedszkolny nauczyciel w kilku przedszkolach i szkołach podstawowych jako wychowawca świetlicy. Od dnia 1 września 1987 roku do 30 kwietnia 1989 roku była zatrudniona w Samodzielnym Publicznym ZOZ Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym nr 3 im. dr S. S. Uniwersytetu Medycznego w Ł. na stanowisku sanitariusza - ucznia i salowej na Oddziale Kardiologicznym oraz od dnia 8 maja 1989 roku do 31 lipca 1993 roku w Wojewódzkim Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej Centrum Leczenia Chorób Płuc i Rehabilitacji w Ł. na stanowisku sanitariuszki i pielęgniarki. Będąc nauczycielem przedszkolnym i wychowawcą świetlicy skarżąca nie miała żadnego narażenia na czynniki rakotwórcze, jak również na Oddziale Kardiologicznym Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego nr 3 w Ł. (nie stosowano tam leków cytostatycznych). W okresie natomiast od dnia 8 maja 1989 roku do dnia 30 czerwca 1990 roku będąc zatrudnioną w Wojewódzkim Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej Centrum Leczenia Chorób Płuc i Rehabilitacji w Ł. na stanowisku sanitariuszki na Oddziale D - III Oddziału Wewnętrznego H. R. wykonywała czynności salowej (bez podawania iniekcji leków cytostatycznych), a dopiero na stanowisku pielęgniarki w okresie od 1 lipca 1990 roku do dnia 31 lipca 1993 roku na Oddziale D - III i D -V (Oddział pulmonologiczny) oraz na zastępstwach na Oddziałach D - II, D - IV i Oddziale A - I (dzieci z chorobami płuc) w zakres jej obowiązków wchodziły czynności pielęgniarki zabiegowej do jakich należało mi. in. robienie iniekcji domięśniowych i dożylnych oraz wlewów dożylnych w tym z lekami cytostatycznymi. Zatem, w ocenie organu odwoławczego można przyjąć, że tylko w czasie pracy na stanowisku pielęgniarki przez 3 lata skarżąca miała kontakt z lekami cytostatycznymi. Po zachorowaniu na nowotwór i operacji, która odbyła się w grudniu 1993 roku H. R. nie podejmowała żadnego zatrudnienia, a obecnie przebywa na emeryturze. Organ odwoławczy podkreślił, iż skarżąca była dwukrotnie poddawana badaniom lekarskim przez uprawnione do orzekania jednostki orzecznicze i zarówno jednostka orzecznicza I stopnia (WOMP), jak i jednostka odwoławcza II stopnia orzekania (IMP), nie znalazły podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii choroby - nowotworu piersi. Podkreślono, że skutki ekspozycji zawodowej na substancje o działaniu rakotwórczym i ujawnienie się objawów choroby zawodowej związane jest ściśle z okresem latencji. Okres latencji (utajnienia) jest różny dla różnych nowotworów, ale przeciętnie wynosi od 20 do 45 lat (najkrótszy wynosi ok. 15 lat). W przypadku H. R. nie zostały spełnione te dwa warunki (okres narażenia był bardzo krótki i tyle samo wynosił okres latencji, lata 1990-1993), a także skutki zdrowotne zawodowego narażenia na cytostatyki - o ile wystąpią - dotyczą wyłącznie chorób układu krwiotwórczego (białaczki), zatem schorzeń innych niż rak sutka, jaki zaistniał u skarżącej. Dodatkowo wskazano, że nowotwór złośliwy, aby mógł być uznany za chorobę zawodową musi być następstwem działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi. Wykaz natomiast takich czynników zawiera załącznik do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 roku w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. Nr 280 poz. 2771). Zamieszczone tam substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla człowieka i zakwalifikowane do kategorii 1. Leki cytostatyczne (i środki używane do dezynfekcji) z jakimi skarżąca miała kontakt w pracy zawodowej nie są ujęte tym wykazem – co w ocenie organu stanowi dodatkowy aspekt przemawiający za brakiem związku pomiędzy zachorowaniem a wykonywaną przez H. R. pracą. Odwołując się natomiast do treści § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podkreślił, iż wydaje decyzję o stwierdzeniu lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim, co oznacza, że orzeczenia te w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub jej braku są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca podniosła, iż nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji wskazując, iż przyczyną zachorowania na nowotwór lewej piersi była praca na stanowisku pielęgniarki w Wojewódzkim Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej Centrum Leczenia Chorób Płuc i Rehabilitacji w Ł. na Oddziale C –I i D – V. Skarżąca podkreśliła, iż przebyta choroba, a następnie 5- letnia terapia hormonalna pogłębiły dotychczasowe choroby i schorzenia. Zarzuciła organom inspekcji sanitarnej nierzetelne zgromadzenie materiału dowodowego i wskazanie nieprawdziwych informacji dotyczących przebiegu i okresów jej zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesione. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Ponadto, co należy podkreślić, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oceniając legalność zaskarżonej decyzji należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 roku, sygn. akt. P 23/07 (Dz.U. Nr 116 poz.740). W wyroku tym Trybunał orzekł, iż zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (w zakresie, w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia) jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132 poz.1115) są niezgodne z art. 92 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 roku. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, iż " art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy ani jego pozostałe przepisy nie zawierają jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego. Takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy, w tym zwłaszcza z obowiązującego w dacie wydania rozporządzenia Rady Ministrów, art. 7 ustawy z 12 czerwca 1975 roku o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. nr 30 z 1983r., poz.144 ze zm.) stanowiącego, że "za choroby zawodowe uprawniające do świadczeń przewidzianych w ustawie uważa się choroby określone przepisami wydanymi na podstawie art. 231 pkt 2 Kodeksu pracy" (obecnie art. 237 § 1 pkt 2 K.p.). Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p. z art.92 ust.1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów, które – jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej – jest również niezgodne z Konstytucją". Zgodnie z treścią art. 190 ust.1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. W myśl zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. W świetle art. 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Jak wynika z art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Wyrok Trybunału, jaki zapadł w sprawie o sygn. akt P 23/07 został ogłoszony w dniu 2 lipca 2008 roku i z tym dniem wszedł w życie. Od dnia 2 lipca 2008 roku rozpoczął bieg dwunastomiesięczny termin po upływie którego tracą moc art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 roku. Utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpiła 3 lipca 2009 roku. Zgodnie z treścią art. 178 ust.1 Konstytucji RP, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. W myśl zaś art. 4 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sędziowie sądów administracyjnych w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Z wymienionych przepisów wynika, iż w konkretnej sprawie sąd nie jest związany aktem wykonawczym. W każdej sprawie sąd bada, czy akt wykonawczy jest zgodny z Konstytucją i ustawą. W przypadku stwierdzenia niezgodności takiego aktu z Konstytucją lub ustawą sąd może odmówić jego zastosowania. Kwestia zgodności przepisów rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 roku z Konstytucją została już rozstrzygnięta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt P 23/07. Skoro kwestia niekonstytucyjności wymienionego rozporządzenia została już przesądzona orzeczeniem Trybunału to sąd nie musi uzasadniać przyczyn niekonstytucyjności tego aktu prawnego. W dacie rozpatrywania niniejszej sprawy przez Sąd rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach już nie obowiązywało. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej obu instancji wydały swoje decyzje na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 roku, które wyrokiem Trybunału zostało uznane za niekonstytucyjne. W ocenie Sądu niekonstytucyjność podstawy prawnej decyzji przesądza o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej. Uzasadnia to uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji zgodnie z treścią art.145 § 1 pkt 1lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145a § 1 Kpa. Organy administracji prowadząc ponownie postępowanie administracyjne rozpatrzą sprawę strony skarżącej na podstawie przepisów regulujących kwestię chorób zawodowych uchwalonych w zgodzie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. W tym miejscu należy podnieść, że treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego uwzględnia znowelizowany Kodeks pracy, którego nowe przepisy w zakresie chorób zawodowych zostały określone na mocy ustawy z dnia 22 maja 2009 roku o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2009r. Nr 99 poz. 825) oraz nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 105 poz. 869), które to akty prawne obowiązują od dnia 3 lipca 2009 roku i będą podstawą rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...]. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu sądowym orzeczono stosownie do art. 250 powołanej ustawy w związku z § 18 ust.1 pkt.1c i § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163 poz.1348 z późn. zm.). a.ł.