III SA/Łd 975/12

Dnia 7 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2013 roku sprawy ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej p o s t a n a w i a : zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne Dyrektor Izby Celnej w Ł. decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego [...] w Ł. z dnia [...], nr [...] orzekającą o nałożeniu na D. P. kary pieniężnej w wysokości 500 zł za udział w grze hazardowej prowadzonej bez zezwolenia. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny: W dniach 4,7,14,17,21 i 23 listopada 2011r. funkcjonariusze Urzędu Celnego [...] w Ł. przeprowadzili kontrolę w A Spółce z. o.o. w S. w zakresie przestrzegania ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych w związku z organizacją "Radiowego Konkursu Urodzinowego". W wyniku przeprowadzonych czynności ustalono, że spółka przeprowadziła radiowy konkurs, w trakcie którego wypłaciła wygrane pieniężne. Przedsięwzięcie to wypełniło definicję loterii audiotekstowej i zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o grach hazardowych jego urządzenie wymagało uzyskania stosownego zezwolenia, którego organizator nie posiadał. Jednym z uczestników biorących udział w konkursie, który uzyskał wygraną - była D. P. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego [...] w Ł. wszczął postępowanie w sprawie zmierzające do określenia kary pieniężnej z tytułu uczestnictwa i uzyskania wygranej w grze losowej urządzanej bez stosownego pozwolenia. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego [...] w Ł. nałożył na D. P. karę pieniężną w wysokości 500 zł. Od powyższej decyzji D. P. wniosła odwołanie. Decyzją z dnia 12 września 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. P. zarzuciła: 1) naruszenie przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 122, art. 124, art. 187, art. 191, art. 210 § 1 i art. 229 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. 2005 Nr 8 poz. 60 ze zm.); 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 201 poz. 1540) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie wymaga badania kwestii winy uczestnika w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia, w sytuacji, gdy penalny charakter tego przepisu powoduje, że koniecznym jest wnikliwe badanie tych kwestii, a interpretacja przeciwna sprzeczna jest z zasadą winy wynikająca zarówno z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), jak i z zasady godności człowieka jako najwyższego i niezbywalnego dobra (art. 30 Konstytucji RP) oraz naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 11 poprzez błędne przyjęcie, że konkurs w którym brała udział wymagał stosownej koncesji lub zezwolenia, jako gra hazardowa. Wniosła uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając skargę podniosła między innymi, iż kwestia konstytucyjności art. 89 ustawy o grach hazardowych stanowiącego podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, jest przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Sprawa jest zarejestrowana pod sygn. akt P 32/12. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Ł. wniósł o jej oddalenie. Obecny na rozprawie w dniu 7 lutego 2013 r. pełnomocnik Dyrektora Izby Celnej w Ł. oświadczył, że nie sprzeciwia się zawieszeniu postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny pytania prawnego w sprawie sygn. akt P 32/12. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr z 2012. 270) – dalej p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Regulacja z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oznacza zatem, że między daną sprawą sądowoadministracyjną a innym postępowaniem, o którym stanowi cyt. przepis istnieć musi związek tego rodzaju, że wynik, toczącego się już postępowania, będzie miał charakter prejudycjalny dla sprawy, która ma być zawieszona. Innymi słowy rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie wtedy tylko upoważniać będzie do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona (por. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt II GZ 27/12, LEX nr 1136610). Celowość zawieszenia postępowania na podstawie przepisu art. 125 § 1 p.p.s.a. pozostawiona została ocenie sądu. Podkreśla się przy tym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że uznanie to nie może być dowolne. Stąd też obowiązkiem sądu jest rozważenie, a w konsekwencji i wyjaśnienie przesłanek uzasadniających zawieszenie postępowania w sprawie. Ekonomia procesowa, a także względy sprawiedliwości, mogą przemawiać za potrzebą zawieszenia postępowania w razie badania przez Trybunał Konstytucyjny kwestii zgodności z Konstytucją lub aktami wyższego rzędu aktu normatywnego, który stanowił podstawę do wydania zaskarżonego orzeczenia. Zadaniem sądu administracyjnego jest bowiem kontrola zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Wobec tego zjawiskiem wysoce niepożądanym i utrudniającym praworządne działanie administracji jest odmienne stanowisko sądu, co do wykładni i stosowania prawa w sprawach o analogicznym lub zbliżonym stanie prawnym i faktycznym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt II FZ 821/12, LEX nr 1223295). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego [...] w Ł. z dnia [...] o nałożeniu na skarżącą kary pieniężnej za udział w grze hazardowej urządzanej bez zezwolenia. Podstawę prawną ww. decyzji stanowił art. 89 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2009 r. nr 201, poz. 1540 ze zm.). Sąd ustalił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia z 21 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1979/11 skierował do Trybunału Konstytucyjnego następujące pytanie prawne: "Czy przepisy art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. nr 201, poz. 1540 ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszczają stosowanie wobec tej samej osoby fizycznej, za ten sam czyn kary pieniężnej i odpowiedzialność za przestępstwo skarbowe z art. 107 § 1 lub wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 ze zm.) są zgodne z art. 2, art. 30 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Sprawa zawisła przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygn. akt P 32/12. W uzasadnieniu powyższego postanowienia WSA w Gliwicach wskazał m.in., że "przepisy art. 89 ustawy o grach hazardowych mają charakter wyłącznie represyjny, ponieważ zawierają wyraźnie określone materialne elementy czynów karalnych i przewidują sztywne kary za te czyny. Nie jest to jednak regulacja kompletna, precyzyjna i jednoznaczna z tego powodu, że całkowicie pomija problematykę winy, a w szczególności wyłączenie winy w przypadku wystąpienia określonych w ustawie okoliczności wyłączających winę takich jak: stan wyższej konieczności, usprawiedliwione nierozpoznanie bezprawności czynu, usprawiedliwiony błąd co do okoliczności wyłączającej bezprawność lub winę; działanie na rozkaz; nieletniość sprawcy; jego niepoczytalność. Według art. 89 ustawy o grach hazardowych, zarówno urządzający gry hazardowe, jak i uczestnik w grze hazardowej podlegają karze niezależnie od tego, czy można im przypisać winę, ponieważ ustawa Ordynacja podatkowa nie zawiera regulacji dotyczących tej problematyki. [...] Odpowiedzialność administracyjna uczestnika gry hazardowej jest surowsza niż ta wynikająca z przepisów karnych. W tym wypadku odpowiedzialność uczestnika oderwana jest od okoliczności wyłączających winę, ponadto uczestnik gry hazardowej podlega karze pieniężnej nawet wówczas, kiedy ten udział był nieumyślny tj. kiedy nie mając zamiaru popełnienia deliktu administracyjnego popełnił go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego deliktu przewidywał albo mógł przewidzieć". Ponadto wskazać należy, że Marszałek Sejmu w wyjaśnieniach z dnia 17 grudnia 2012 r., znak BAS-WPTK-2268/12 dotyczących powyższego pytania prawnego, skierowanych do Trybunału Konstytucyjnego, wniosła o stwierdzenie, że: 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. nr 201, poz. 1540 ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza stosowanie wobec tej samej osoby fizycznej, za ten sam czyn, polegający na urządzaniu gry na automatach poza kasynem gry, kary pieniężnej i odpowiedzialność za przestępstwo skarbowe z art. 107 § 1 lub wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 ze zm.) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji; 2) art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 30 oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zaznaczyć również należy, że w doktrynie wskazuje się na zbieg reżimów odpowiedzialności karnoskarbowej i administracyjnej występujący na gruncie przepisów art. 107 § 1 k.k.s. i art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych oraz art. 109 k.k.s. i art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy o grach hazardowych. "Wskazane przepisy ustawy o grach hazardowych statuują odpowiedzialność administracyjną, która w świetle unormowań konstytucyjnych przyjmuje kwalifikację odpowiedzialności karnej (jest szeroko pojmowana odpowiedzialność represyjna), za zachowania polegające na: [1] urządzaniu gier hazardowych bez koncesji/zezwolenia, bez zgłoszenia oraz rejestracji, [2] urządzaniu gier poza kasynem gry oraz [3] uczestniczeniu w grach hazardowych urządzanych bez koncesji/zezwolenia. Zachowania te są objęte typizacją karnoskarbową w art. 107 § 1 i art. 109 k.k.s. De lege lata, do czasu usunięcia z obowiązującego porządku prawnego czy to przepisów karnoskarbowych, czy to przepisów hazardowych, stosowanie obu reżimów nosi wszystkie znamiona normatywnej redundancji niedopuszczalnej z perspektywy konstytucyjnego wzorca proporcjonalności stosowania sankcji karnych. W zakresie uczestnictwa w grach hazardowych urządzanych bez koncesji lub zezwolenia przepis art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy o grach hazardowych pokrywa się z przepisem art. 109 k.k.s., przez co administracyjna kara pieniężna oraz kara grzywny (obie będące instrumentami prawa represyjnego) konkurują do tego zachowania" (Kodeks karny skarbowy, Komentarz, wydanie II, Grzegorz Łabuda, Komentarz do art. 1 i 109, opublikowano LEX 2012). Podkreślić też należy, że na ww. pytanie prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skierowane do Trybunału Konstytucyjnego powołuje się skarżąca w uzasadnieniu skargi, wskazując na wątpliwości co do zgodności art. 89 ustawy o grach hazardowych z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że orzeczenie, które zapadnie w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, będzie stanowiło jedną z podstaw rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu. Wskazać bowiem należy na tożsamość problemu prawnego wyłaniającego się w niniejszej sprawie oraz pozostającego do rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt P 32/12. Sytuacja, o której mowa w skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego pytaniu prawnym ma związek z rozstrzygnięciem mającym zapaść w rozpoznawanej sprawie dotyczącym nałożenia kary pieniężnej na uczestnika w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia. Podobnie bowiem jak w odniesieniu do urządzającego gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia, również wobec uczestnika w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia powstaje zbieg odpowiedzialności administracyjnej (art. 89 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy) i karnoskarbowej (art. 109 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy). Zgodnie z art. 109 k.k.s. kto uczestniczy w grze losowej, zakładzie wzajemnym, grze na automacie, urządzonych lub prowadzonych wbrew przepisom ustawy lub warunkom koncesji lub zezwolenia, podlega karze grzywny do 120 stawek dziennych. Art. 89 ust. 1 pkt 3 dopuszcza zatem stosowanie wobec tej samej osoby, za ten sam czyn, sankcji administracyjnej określonej przez tę ustawę jako kara pieniężna i odpowiedzialności karnoskarbowej. W tych konkretnych okolicznościach należało więc uznać, że rozstrzygnięcie jakie zapadnie przed Trybunałem Konstytucyjnym, będzie miało wpływ na wynik postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w przedmiocie konstytucyjności wskazanych powyżej przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych. a.k.