III SA/Łd 979/25

Dnia 18 marca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z dnia 18 listopada 2025 roku nr WZON-I.9531.66343.2957.2025 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o niepełnosprawności uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2025 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi (dalej: WZ lub organ odwoławczy) odmówił K. S. (dalej: skarżąca) przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. (dalej: organ I instancji) w dniu 1 października 2025 r. nr: [...]. W uzasadnieniu stwierdzono, że orzeczenie organu I instancji zostało odebrane przez skarżącą w dniu 15 października 2025 r. Odwołanie wniosła ona osobiście po 14-dniowym terminie do składania odwołania tj. w dniu 5 listopada 2025 r. wraz z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania bez podania przyczyny uchybienia terminu. Termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 29 października 2025 r. Powołując się na treść art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. organ odwoławczy uznał, że skoro zainteresowana nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, to należało stwierdzić uchybienie terminu do złożenia odwołania i brak podstaw formalnoprawnych do wszczęcia postępowania odwoławczego. W skardze na to postanowienie wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do merytorycznego załatwienia sprawy. W uzasadnieniu wskazała, że orzeczenie organu I instancji zostało jej doręczone 15 października 2025 r. W tym czasie przebywała na wcześniej zaplanowanym urlopie. Po odebraniu orzeczenia nie była świadoma, że zawiera ono istotny błąd - brak symbolu 06-E, który od 2005 r. zawsze był wpisany obok symbolu 10-N jako symbol przyczyny niepełnosprawności a który określa chorobę skarżącej. Różnica ta nie została w żaden sposób wyjaśniona przy doręczeniu dokumentu. Po powrocie do pracy w dniu 3 listopada 2025 r. skarżąca przekazała orzeczenie pracodawcy, który poinformował, że dokument zawiera błąd formalny. Brak symbolu 06-E powoduje dla niego problemy w rozliczeniach związanych z zatrudnieniem osoby niepełnosprawnej. Dopiero wtedy skarżąca dowiedziała się, jakie konsekwencje niesie za sobą ta nieprawidłowość. Niezwłocznie, tj. 5 listopada 2025 r., skarżąca złożyła odwołanie, ale organ odmówił jego rozpatrzenia, wskazując, że termin na odwołanie wynosił 14 dni od dnia wydania orzeczenia i upłynął 29 października 2025 r. Skarżąca wniosła również prośbę o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania do organu odwoławczego, jednak i ona została odrzucona z powodu uchybienia terminowi. Skarżąca podkreśliła, że gdyby otrzymała orzeczenie w terminie, nie przebywałaby wówczas na urlopie, a odwołanie zostałoby złożone w ustawowym czasie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonania oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem, niezależnie od sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów (wyrok NSA z dnia 27 lipca 2004 r., OSK 628/04, CBOSA). Sąd bada zatem całość zaskarżonego rozstrzygnięcia, a nie tylko to, co zarzuca skarżący w skardze. Przedmiotem kontroli w tej sprawie było postanowienie organu o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Podstawą jego wydania był przepis art. 58 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: k.p.a.) stosowany w sprawach z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej na podstawie art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 913 ze zm.; dalej: u.r.z.s.). Ten ostatni przepis stanowi, że w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu, w postępowaniach o ustalenie niepełnosprawności albo stopnia niepełnosprawności lub w postępowaniach o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia nie stosuje się przepisu art. 79a k.p.a. Oznacza to, że organy obu instancji orzekające w tych sprawach nie stosują jedynie przepisu art. 79a k.p.a., zgodnie z którym "w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się" (§ 1) oraz "w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1" (§ 2). Pozostałe przepisy k.p.a. – w sprawach nieuregulowanych w u.r.z.s. – podlegają zastosowaniu Jednym z takich przepisów jest art. 134 k.p.a. Stanowi on, że "organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne" (zob. także uchwałę NSA z dnia 6 listopada 2000 r., OPS 8/00, ONSA 2001, nr 2, poz. 51, w której stwierdzono, że "Organem właściwym w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) do wydania na podstawie art. 134 k.p.a. postanowienia (orzeczenia) stwierdzającego uchybienie terminu wniesienia odwołania jest wojewódzki zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, w składzie orzekającym w danej sprawie"). W rozpoznanej sprawie takiego postanowienia nie wydano, ograniczając się – po wniesieniu przez skarżącą odwołania wraz z wnioskiem o jego przywrócenie – do wydania wyłącznie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Był to jeden z dwóch błędów, które popełnił organ odwoławczy w rozpoznanej sprawie. Otóż przepis art. 58 § 1 k.p.a. stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wedle § 2, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Jak stanowi § 3, przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne. Jednocześnie w art. 59 k.p.a. przewidziano, że o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie (§ 1), z tym że o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia (§ 2). Jak wynika z treści art. 58 § 1 k.p.a. (ab initio), termin przywraca się "w razie uchybienia terminu". Zasadniczo nie stwierdza się uchybienia terminu do dokonania czynności procesowych (np. terminu wyznaczonego do przedłożenia dokumentów), chyba że chodzi o środki zaskarżenia. Tu kodeks zawiera przepis szczególny w postaci art. 134 k.p.a., zgodnie z którym "organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia (...) uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne". W rozpoznanej sprawie postanowienie o odmowie przywrócenia terminu nie zostało poprzedzone wydanym na podstawie art. 134 k.p.a. postanowieniem o stwierdzeniu uchybieniu terminu, mimo że jego wydanie jest warunkiem przystąpienia do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Problem relacji tych dwóch przepisów w razie uchybienia terminu do wniesienia odwołania i złożenia wniosku o jego przywrócenie wyjaśniano już w orzecznictwie sądowym. Jak stwierdzono w wyroku NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r., I FSK 1443/11, "rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 o.p. jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 o.p., niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania, czy jednocześnie z nim". Pogląd ten jest akceptowany w orzecznictwie tut. Sądu, który m.in. w prawomocnym wyroku z dnia 17 maja 2022 r., I SA/Łd 123/22, podkreślił, że wydanie postanowienia o uchybieniu terminu jest warunkiem uznania, że do tego doszło, w związku z czym dopiero w następnej kolejności możliwe jest przystąpienie do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Stanowisko to zostało zaaprobowane w wyroku NSA z dnia 31 stycznia 2023 r., II FSK 1248/22, w którym stwierdzono, że "Skoro doręczenie zostało w innym postępowaniu prawomocnie uznane za prawidłowe, to nie można jego rzekomą wadliwością uzasadniać wniosku o przywrócenie terminu". Jest to logiczne na gruncie powołanych wcześniej przepisów – skoro art. 134 k.p.a. wymaga (organ odwoławczy "stwierdza") wydania postanowienia o uchybieniu terminu w razie wniesienia odwołania po terminie, a art. 58 § 1 k.p.a. pozwala przystąpić do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu "w razie uchybienia terminu" – jest jasne, że czynności organu z art. 58 k.p.a. mogą być podjęte po wydaniu postanowienia z art. 134 k.p.a. – nie wcześniej, i na pewno nie bez jego wydania. Jest to zupełnie zrozumiałe, bowiem każdy z tych trybów ma inny cel. Trybem, w którym bada się kwestię doręczenia (czy decyzja weszła do obrotu, czy nie – czy została prawidłowo doręczona) i zachowania terminu do wniesienia środka zaskarżenia jest tryb odwoławczy i aktualny na jego wstępnym etapie art. 134 k.p.a. Nie jest nim natomiast postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu (art. 58 k.p.a.), gdzie bada się tylko wymienione w nim warunki przywrócenia terminu, bez analizy stwierdzonego już wcześniej (w postanowieniu z art. 134 k.p.a.) faktu uchybienia terminu. Kolejność ta wynika zresztą z § 19 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 857 ze zm.), zgodnie z którym, powiatowy zespół i wojewódzki zespół, w składzie: przewodniczący zespołu oraz sekretarz lub wyznaczony przez przewodniczącego zespołu członek zespołu, wydaje: postanowienie w sprawie: a) uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, b) odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (...). Wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu bez uprzedniego stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia oznacza, że zaskarżone postanowienie jest pozbawione jednego z zasadniczych elementów warunkujących dopuszczalność jego wydania, jakim jest urzędowe stwierdzenie, że do uchybienia terminu doszło. Innymi słowy, zaskarżone postanowienie zostało wydane przedwcześnie. Dlatego też podlegało ono uchyleniu jako wydane z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Jak już wcześniej zaznaczono, nie jest to jedyna wada postępowania zakończonego zaskarżonym postanowieniem. Mianowicie, w aktach sprawy znajduje się wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, w którym skarżąca pisze tylko, że prosi o przywrócenie terminu. Organowi to wystarczyło, by wniosku tego nie uwzględnić. Problem jednak w tym, że organ zignorował gwarancyjne przepisy k.p.a. mające chronić stronę przed skutkami nieznajomości prawa (art. 11 k.p.a.) i budować zaufanie do organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.). Należy podkreślić, że w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje zasada ignoranta iuris nocet. Wynika to z art. 11 k.p.a., zgodnie z którym "organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego" oraz "organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek". Organ ma więc obowiązek czuwania nad tym, by strona, w razie jej nieporadności życiowej, czy zdrowotnej, nie zaszkodziła sobie z powodu nieznajomości prawa. Sam organ ma natomiast dopełniać z urzędu (bez wniosku) wszystkich czynności, których dokonania wymaga od niego ustawa. Organ tego w rozpoznanej sprawie nie uczynił, choć powinien. Wynika to także z art. 8 § 1 k.p.a., który stanowi, że "ograny administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania". W rozpoznanej sprawie, aby dopełnić tych obowiązków organ powinien był dostrzec, że wniosek o przywrócenie terminu był niekompletny. Stosownie do art. 58 § 1 k.p.a., obligatoryjnym elementem wniosku o przywrócenie terminu jest uprawdopodobnienie, że uchybienie nastąpiło bez winy wnioskodawcy. W uchwale NSA z dnia 21 kwietnia 2009 r., II FPS 9/08 (ONSAiWSA 2009, nr 4, poz. 65), podjętej na gruncie analogicznego przepisu w Ordynacji podatkowej (art. 162 O.p.) stwierdzono, że "niedopełnienie obowiązku złożenia odwołania jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu jego wniesienia, o którym mowa w art. 162 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), stanowi brak formalny podania. W przypadku jego wystąpienia organ podatkowy właściwy do rozpoznania odwołania powinien wezwać stronę - na podstawie art. 169 § 1 wspomnianej ustawy - do usunięcia braku w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia". Zdaniem Sądu, tak samo należy kwalifikować niewskazanie we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności, że uchybienie nastąpiło bez winy wnioskodawcy. Wniosek o przywrócenie terminu jest podaniem w rozumieniu art. 63 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 63 § 2 k.p.a., podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres, również w przypadku złożenia podania w postaci elektronicznej, i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Takim "przepisem szczególnym" jest właśnie art. 58 § 1 k.p.a., bo wnioskowi (podaniu) o przywrócenie terminu stawia on dodatkowe wymagania w postaci uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnioskodawcy. Brak podania w tym zakresie jest brakiem formalnym, który podlega usunięciu w trybie art. 64 § 2 k.p.a. zgodnie z którym, jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W rozpoznanej sprawie tryb ten nie został wdrożony, a wniosek skarżącej rozpoznano, mimo że zawierał on braki. Dlatego również z tego powodu zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu jako wydane z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W ponownie prowadzonym postępowaniu organ, zanim przystąpi do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu, musi wpierw stwierdzić wiążąco, że do uchybienia terminu doszło, co należy uczynić w postanowieniu o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania (art. 134 k.p.a.). Po drugie, aby wniosek o przywrócenie terminu mógł być rozpoznany, trzeba usunąć jego braki poprzez wezwanie skarżącej do podania okoliczności uprawdopodabniających brak jej winy w uchybieniu terminu (art. 64 § 2 k.p.a.). Jeżeli skarżąca okoliczności takie poda, należy je rozważyć w świetle art. 58 § 1 k.p.a. i wydać odpowiednie postanowienie. Jeśli zaś ich nie poda – wniosek o przywrócenie terminu należy pozostawić bez rozpoznania. Pozostawienie podania bez rozpoznania nie wymaga wydania postanowienia, a jedynie poinformowania skarżącej o tym w formie pisemnej. Na pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 K.p.a.) przysługuje skarga na bezczynność organu, stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. (uchwała NSA z dnia 3 września 2013 r., I OPS 2/13, ONSAiWSA 2014, nr 1, poz. 2). O wszystkich skutkach swych działań i zaniechań skarżąca musi być przez organ pouczona. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji. ak