III SA/Łd 988/04

Dnia 6 lipca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Asesor Monika Krzyżaniak, Protokolant Asystent sędziego Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję Pismem z dnia 6 lutego 2004 roku A. Z. zwrócił się do Prezydenta Miasta Z. z wnioskiem o wymeldowanie ze swojej posesji przy ul. A 11 w Z. syna Z. Z., podnosząc, iż ten od dnia ślubu tj. 7 września 2002 roku nie przebywa pod adresem zameldowania, gdyż na stałe mieszka z żoną w Z. przy ul. B 12 a. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Z. orzekł o wymeldowaniu Z. Z. z lokalu przy ul. A 11 w Z.. W uzasadnieniu wskazał, iż stosownie do przepisu art. 15 ustęp 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) organ administracji uprawniony jest do wydania decyzji o wymeldowaniu określonej osoby bez jej oświadczenia woli w sytuacji, w której osoba ta opuściła miejsce swojego dotychczasowego pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że Z. Z. nie zamieszkuje w posesji przy ul. A 11 w Z. od września 2002 roku, od kiedy mieszka u swojej żony przy ul. B 12 a , gdzie skoncentrował swoje centrum życiowe. Organ I instancji wskazał, iż wyjaśnienia stron w zakresie miejsca pobytu Z. Z. zawierają wprawdzie sprzeczne informacje jednak osoby niezainteresowane w sprawie tj. T. D. oraz lokatorzy posesji przy ul A 11 wskazują, iż Z. Z. nie zamieszkuje pod adresem, z którego nastąpiło wymeldowanie. Kontrola meldunkowa potwierdziła ponadto, iż pomieszczenie zajmowane przez syna wnioskodawcy jest w chwili obecnej niezamieszkałe, opróżnione z mebli i brak w nim rzeczy osobistych Z. Z. Od powyższej decyzji w dniu [...] odwołanie wniósł Z. Z. podnosząc, iż kontrola meldunkowa przez organ I instancji została przeprowadzona w części domu należącej do jego ojca podczas, gdy odwołujący się zamieszkuje obecnie u swojej matki, ponieważ ze względu na niezrównoważeni psychiczne ojca obawia się o jej życie. Z. Z. wskazał, iż rodzice są w trakcie sprawy rozwodowej i mieszkają w oddzielnych mieszkaniach w posesji przy ul A 11. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję i odmówił wymeldowania Z. Z. z pobytu stałego przy ul. A 11 w Z.. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, iż opuszczenie lokalu jako niezbędna przesłanka wymeldowania winna być rozumiana jako rezygnacja z posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z tym lokalem i założeniem w nowym miejscu swoich osobistych i życiowych interesów. Podniósł, iż Z. Z. w toku postępowania przed organem I instancji i w odwołaniu konsekwentnie twierdził, iż nie opuścił spornego lokalu i w nim zamieszkuje jednak śpi obecnie w pokoju z matką, gdyż ojciec uniemożliwił mu przebywanie w jego starym pokoju. Odwołujący nie zaprzeczył, iż przebywa również u żony i syna przy ul. B. Organ odwoławczy wskazał, iż analiza materiału dowodowego pokazuje niezbicie, iż Z. Z. nie zamieszkuje w sposób ciągły w lokalu przy ul A 11 w Z., poza sporem pozostaje, iż wolny czas spędza z żoną i synem, a czasem u nich nocuje, powyższe w żadnym wypadku nie pozwala jednak przyjąć, jak uczynił to organ I inatsncji, iż Z. Z. zerwał wszystkie więzi z lokalem , swego dotychczasowego zameldowania i opuścił go definitywnie. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy i ustalony stan faktyczny organ odwoławczy odmiennie od organu I instancji ocenił przesłankę opuszczenia lokalu i odmówił wymeldowania Z. Z. ze spornego lokalu. W dniu 18 października 2004 roku skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł A. Z. domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, iż organ II instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niezgodnych z prawdą oświadczeniach Z. Z. oraz jego matki M. Z. o stałym zamieszkiwaniu w lokalu przy ul. A 11 w pokoju do niej należącym. Skarżący podkreślił, iż syn faktycznie zamieszkuje ze swoją rodziną tj. żoną oraz synem przy ul. B 12a, gdzie skoncentrował swoje centrum życiowe, matkę zaś jedynie odwiedza. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu, iż błędnie zinterpretował wynikającą z art. 15 ustęp 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłankę opuszczenia lokalu jako wymagającą trwałego zerwania wszelkich związków z tym lokalem, gdyż istniejące między stronami więzy rodzinne nie uzasadniają całkowitego zerwania kontaktu, nie oznacza to jednak, że przebywanie w domu rodzinnym w celu kontaktu z rodzicami jest równoznaczne ze stałym w nim zamieszkiwaniem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko oraz argumentację podnoszoną w toku dotychczasowego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w rozstrzyganej sprawie była ocena zgodności z prawem decyzji Wojewody [...], mocą której uchylił on decyzję organu I instancji i odmówił wymeldowania Z. Z. z pobytu stałego w lokalu powożonym w Z. przy ul. A 11. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podziela stanowisko reprezentowane przez skarżącego w przedmiotowej sprawie, iż organ II instancji nie wyjaśnił w sposób dostateczny okoliczności stanowiących ustawowe przesłanki wymeldowania osoby z pobytu stałego. Nie przesądzając rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77, 10 i art. 107 par. 3 kpa w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zagadnienia związane z realizacją obowiązku meldunkowego regulują przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001r., Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zameldowanie to czynność materialno-techniczna polegająca na zarejestrowaniu danych dotyczących osoby i jej miejsca pobytu. Podkreślić należy, iż obowiązek meldunkowy, obejmujący zameldowanie i wymeldowanie się z pobytu stałego lub czasowego, wynika z przepisów prawa i nie wymaga konkretyzacji w postaci decyzji administracyjnej. Wykonanie tego obowiązku polega na zgłoszeniu właściwemu organowi danych wymaganych do zameldowania i wymeldowania. Ingerencja organów administracji w wykonywanie obowiązku meldunkowego może następować jedynie w przypadkach w ustawie przewidzianych i taki właśnie przypadek wskazał ustawodawca w powołanym w podstawie prawnej skarżonej decyzji art. 15 ustęp 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dokonując ustaleń w tym zakresie organ administracyjny powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, uwzględnić wszystkie okoliczności przedstawione przez strony, a w razie wątpliwości dokonać własnych ustaleń (art. 7 i art. 77 kpa). W rozstrzyganej sprawie stanowiska zainteresowanych są skrajnie różne, przy czym A. Z. twierdzi, iż syn po zawarciu związku małżeńskiego wyprowadził się z domu rodzinnego i zamieszkał z żoną bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, zaś z oświadczenia Z. Z. znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy wynika, iż w ogóle nie opuszczał miejsca swojego pobytu, a jedynie przeprowadził się do pokoju zajmowanego przez matkę, gdyż ojciec uniemożliwił mu zamieszkiwane w jego dotychczasowym pokoju. Zgodnie z przyjętą w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej, prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji. Wskazać należy, iż w rozstrzyganej sprawie organ odwoławczy przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe jednak materiał dowodowy zgromadzony przez organ odwoławczy zebrany został w sposób jednostronny z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej. W materiale dowodowym zgromadzonym przez organ administracyjny II instancji znajdują się jedynie oświadczenie matki Z. Z. M. Z. mówiące o tym, iż syn zamieszkuje razem z nią w domu przy ul A 11, notatka służbowa z przeprowadzonej na zlecenie organu odwoławczego kontroli meldunkowej w części domu zajmowanej przez M. Z., z której wynika, iż w jej pokoju znajduje się łóżko, na którym jak podała nocuje Z. Z., w szafach zaś znajdują się należące do niego ubrania. Oświadczenie o tym, iż mąż na stałe zamieszkuje w posesji przy ul. A 11 złożyła także żona Z. Z. M. oraz jej siostra. W sytuacji w której organ odwoławczy powziął wątpliwości dotyczące stanu faktycznego sprawy próbując ustalić czy Z. Z. przebywa pod adresem zameldowania powinien skoncentrować postępowanie dowodowe wokół uzyskania informacji od osób postronnych, nie będących bliskimi stron. Wskazać należy, iż w oświadczeniu złożonym w dniu 16 lutego 2004 roku A. Z. wskazał listę osób niezaiteresowanych w sprawie mogących potwierdzić, iż syn skarżącego od dnia ślubu zamieszkuje wraz z żoną przy ul. B 12 a. organ odwoławczy nie przesłuchał ich jednak w charakterze świadków poprzestając na oświadczeniach złożonych przez zainteresowaną w sprawie rodzinę Z. Z.. W aktach administracyjnych znajdują się jedynie notatki, z których wynika, iż mieszkańcy posesji przy ul. A 11 oraz sąsiednich budynków, a także sąsiedzi żony Z. Z. odmówili wszelkich wyjaśnień w sprawie. W związku z powyższym wskazać należy , iż stosownie do treści art. 7 i zrt. 77 kpa organ administracji publicznej zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Gwarancją realizacji tego obowiązku jest m.in. przepis art. 83 § 1 kpa stanowiący o tym, iż nikt nie ma prawa odmowy zeznań w charakterze świadka, którego realizacja zagwarantowana jest sankcjami ustanowionymi w art. 88 kpa. W tym kontekście uznać należy, iż organ administracyjny dysponował możliwościami wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w rozstrzyganej sprawie jednak możliwości tych nie wykorzystał. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza, gdy strona przejawiając aktywna postawę w postępowaniu wskazuje źródła dowodowe, jest uchybieniem przepisom postępowania skutkującym wadliwością wydanej decyzji (por. wyrok NSA z 29 września 1997r. sygn. akt I SA/Wr 700/97). Zastrzeżenia sądu budzi także dokonana przez organy administracyjne nacechowana jednostronnością ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której nie można uznać za wyczerpującą i dokonana zgodnie z regułami swobodnej oceny. Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 kpa organ prowadzący postępowanie musi dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych. Dokonując swej oceny organ powinien rozpatrzeć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności ustosunkowując się w uzasadnieniu do istotnych różnic występujących między nimi, kierować się wiedzą oraz zasadami doświadczenia życiowego, zaś rozumowanie organu w wyniku którego ustalone zostają istotne dla sprawy okoliczności powinno być zgodne z zasadami logiki (por. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski wyd. C.H. Beck, Warszawa 2005 str. 410-411). W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995/7, poz. 83). W przedmiotowej sprawie u podstaw rozstrzygnięcia organu odwoławczego legło ustalenie, iż centrum życiowe Z. Z. skoncentrowane jest w lokalu przy ul A 11, które organ uznał za udowodnione przez fakt nocowania w tym lokalu potwierdzony oświadczeniami jego matki oraz żony, nie wskazał jednak przyczyn dlaczego dowodom przeciwnym wiary odmówił. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego, w kontekście zaognionego konfliktu pomiędzy rodzicami Z. Z. i posiadania przez niego własnej rodziny zamieszkującej pod innym adresem ocenić należy zawarte w aktach sprawy oświadczenia Z. Z. i jego żony o tym, iż jest strażakiem i pełniąc służbę przebywa poza domem 24 godziny na dobę, zaś wolny czas w ciągu dnia spędza z żoną i synem przy ul. B, a w dni wolne od pracy także czasami tam nocuje. Kolejną naczelną zasadą postępowania administracyjnego, której naruszenia dopuściły się organy administracyjne w rozstrzyganej sprawie jest statuowana przepisem art. 10 kpa zasada czynnego udziału strony w postępowaniu. Urzeczywistnieniu tej zasady służy w szczególności przepis art. 79 § 1 i 2 kpa określający szczegółowe zasady dotyczące powiadamiania stron o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu oraz o możliwości udziału w jego przeprowadzeniu. Zgodnie z art. 79 § 2 kpa strona ma prawo brać udział w przeprowadzaniu dowodu, może zadawać pytania świadkom oraz składać wyjaśnienia. Przepis art. 81 kpa stanowi zaś, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 kodeksu. W przedmiotowej sprawie, brak jest w aktach sprawy dokumentów świadczących o tym, iż strony zostały poinformowane o przeprowadzeniu dowodów oraz o możliwości wzięcia udziału w postępowaniu. Taki sposób przeprowadzenia dowodów nie wątpliwie naruszał gwarantowaną przez art. 10 kpa zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu uniemożliwiając im podjęcie czynności procesowych w obronie swoich interesów. Z zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wynika dla organu administracji publicznej obowiązek zagwarantowania stronie udziału w każdym stadium postępowania, a także zapewnienia stronie przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Prawu strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów towarzyszy obowiązek organu prowadzącego postępowanie pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a także obowiązek wstrzymania się od wydania decyzji do czasu złożenia tego oświadczenia w wyznaczonym terminie. W aktach sprawy brak dowodu potwierdzającego, iż organ odwoławczy przed wydaniem skarżonej decyzji zapoznał strony z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie i umożliwił im wypowiedzenie się w jego zakresie. Reasumując powyższe należy stwierdzić, iż decyzja Wojewody [...] z dnia [...] wydana została z naruszeniem obowiązującego prawa w szczególności art. 7, art. 77, art. 10, art. 79 , art. 80 art. 81 oraz art. 107 § 3 kpa w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.