III SA/Łd 99/15

Dnia 5 sierpnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2015 roku sprawy ze skargi P.C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1) oddala skargę; 2) przyznaje adwokatowi M.P. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A. nr 65 kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej skarżącemu z urzędu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi M.P. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] o wymeldowaniu P. C. z pobytu stałego w lokalu nr 2 przy ul. Z. 50 w Ł. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. W dniu [...] (data wpływu wniosku do organu) Administracja Zasobów Komunalnych Ł.-G. wystąpiła do organu meldunkowego z wnioskiem o wymeldowanie z pobytu stałego P. C. w lokalu nr 2 przy ul. Z. 50 w Ł., wskazując uzasadnieniu, że P. C. nie przebywa w przedmiotowym lokalu od wielu lat, a ostatni najemca lokalu- M. K. zmarła w dniu 31 marca 2014 r. Klucze do lokalu zostały przekazane Policji, która przekazała je synowi zmarłej – M. K. W dniu 17 czerwca 2014 r. klucze do lokalu zostały zwrócone do Administracji Zasobów Komunalnych Ł.-G. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o wymeldowaniu P. C. z pobytu stałego w lokalu nr 2 przy ul. Z. 50 w Ł. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci zeznań świadków i przeprowadzonych kontroli meldunkowych wykazała, że P. C. trwale opuścił sporny lokal. Od 1997r. przebywa w izolacji penitencjarnej, a koniec odbywania kary przypada na rok 2026. Zatrzymania dokonano poza lokalem w miejscowości I., a sam zainteresowany w pisemnym oświadczeniu potwierdził, że zatrzymanie i osadzenie w zakładzie karnym nastąpiło osiemnaście lat temu podczas wakacji. Wskazał, że przed zatrzymaniem jego życie osobiste i zawodowe skoncentrowane w miejscu zameldowania i nie zamierza rezygnować z prawa do zamieszkiwania w spornym lokalu (pismo z dnia 17 września 2014 r.) Organ wskazał, że najemcą spornego lokalu do roku 2000 była matka P. C. - B. M. W dniu 31 maja 2000r. wskutek dokonanej zamiany lokali mieszkalnych, lokal zasiedlili na stałe nowi najemcy, a w marcu 2014 r. lokal został przekazany zarządcy nieruchomości. Zdaniem organu z przedstawionych okoliczności faktycznych jednoznacznie wynika, że co najmniej od dnia 31 maja 2000r. przedmiotowy lokal przestał być centrum życiowym P. C., a deklarowana przez niego wola powrotu do lokalu po odbyciu kary pozbawienia wolności, nie może stanowić podstawy do uznania, że lokal ten stanowi miejsce pobytu strony. Zdaniem organu w niniejszej sprawie występują uzasadnione przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego P. C. , od roku 2000 lokal zasiedlili na stałe nowi najemcy, a w marcu 2014r. lokal został przekazany zarządcy nieruchomości, który raczej nie udostępni lokalu skarżącemu. Od powyższej decyzji P. C. złożył odwołanie, który podkreślił, że nie opuścił spornego lokalu dobrowolnie ani nie miał zamiaru go zmieniać. Jego nieobecność spowodowana jest pobytem w zakładzie karnym od 1997r. w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Zanegował okoliczność zatrzymania w I. wskazując, że został zatrzymany w hotelu w Ż. Zaznaczył, że bardzo chciałby powrócić do lokalu, a wymeldowanie go z przedmiotowego podczas odbywania kary w zakładzie karnym, stanowi w jego ocenie "pogwałcenie wszystkich praw. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję, w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zatem jedyną przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter ewidencyjno-rejestrowy i służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób. Jeżeli natomiast osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, to celem zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji, jest podjęcie decyzji przez właściwy organ gminy. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, że P. C. opuścił sporny lokal w sposób trwały, gdyż od wielu lat w nim nie przebywa, ponieważ odbywa długoterminową karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że do roku 2000 najemcą lokalu nr 2 przy ul. Z. 50 w Ł. była matka skarżącego – B. M. W dniu 31 maja 2000r. za pośrednictwem Biura Zamiany Mieszkań lokal został zamieniony, a matka skarżącego przeniosła swoje prawo najmu do lokalu nr 20 przy ul. S. 26 w Ł. Mając na uwadze powyższe okoliczności organ odwoławczy podkreślił, że wraz z przeniesieniem miejsca zamieszkania i pobytu matki, również P. C. powinien zmienić miejsce pobytu, bowiem do dotychczasowego, całkowicie opróżnionego lokalu wskutek zamiany lokali, wprowadził się nowy najemca – M. K. Po śmierci ostatniego najemcy, tj. w dniu 31 marca 2014 r., syn zmarłej – M. K. zdał klucze do lokalu w administracji nieruchomości i za jego zgodą lokal został całkowicie opróżniony przez administrację nieruchomości. Organ odwoławczy podkreślił, że P. C. został zatrzymany przez Policję poza miejscem zamieszkania w miejscowości I. Od dnia 13 lutego 1997r. odbywa karę pozbawienia wolności, a przewidywany termin zakończenia kary przypada na dzień 22 czerwca 2026r. (pismo zakładu karnego z dnia 21 sierpnia 2014r.). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ wskazał, że sam fakt odbywania kary pozbawienia wolności, który wiąże się z opuszczeniem miejsca stałego pobytu, potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. To, czy opuszczenie lokalu było dobrowolne ma znaczenie, kiedy dana osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek bezprawnych działań innych osób, ale nie w sytuacji, gdy opuszczenie przez nią lokalu było następstwem zawinionych przez nią działań. Orzeczona wieloletnia kara pozbawienia wolności powoduje, że należy uznać, że opuszczenie lokalu przez zameldowanego miało charakter trwały. Skarżący odbywa karę wieloletniego pozbawienia wolności, która jest następstwem zawinionych przez niego działań. Odnosząc się do zarzutów postawionych w odwołaniu organ odwoławczy podkreślił, że skarżący trwale opuścił lokal wskutek zawinionych przez siebie działań Okoliczność pobytu w zakładzie karnym w związku z odbywaniem kary długoletniego pozbawienia wolności świadczy, że naruszył obowiązujące prawo. W niniejszej sprawy, nie ma znaczenia miejscowość, w której skarżący został zatrzymany, a okoliczność, że zatrzymanie nastąpiło poza miejscem stałego pobytu. Odnosząc się natomiast do deklarowanego zamiaru powrotu P. C. do spornego lokalu, po odbyciu wieloletniej kary pozbawienia wolności, organ wskazał, że zamiar ten nie może być zrealizowany. Skarżący utracił możliwości powrotu do lokalu nr 2 przy ul. Z. 50 w Ł., który w wyniku zamiany lokali przejęła inna właścicielka, a po jej śmierci lokal powrócił do zasobów Administracji Zasobów Komunalnych Ł.-G. Organ odwoławczy podkreślił, że ewidencja ludności jest rejestracją stanu faktycznego, a nie prawnego i nie stanowi formy kontroli legalności zamieszkania i pobytu, czyli posiadania prawa do mieszkania i korzystania z lokalu. O tej ostatniej kwestii rozstrzygają przepisy prawa cywilnego. Potwierdzenie pobytu jest tylko stwierdzeniem faktu, a nie istnienia uprawnienia i ma wyłącznie charakter dowodowy Zameldowanie i wymeldowanie jest czynnością materialnotechniczną, która stanowi potwierdzenie określonego stanu faktycznego oraz zgodności tego stanu z zapisem w rejestrze ewidencji ludności. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podkreślił, że wbrew twierdzeniom organu nie opuścił lokalu w sposób trwały, jego nieobecność spowodowana jest odbywaniem kary w zakładzie karnym. Wskazał, że nie może zostać ponownie ukarany za ten sam czyn, poprzez pozbawienie miejsca zameldowania. Podkreślił, że pozbawienie go miejsca zameldowania spowoduje, że nie będzie mógł ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbywania kary i skreśla go na stałe ze społeczeństwa. Podał, że lokal, w którym jest zameldowany jest dla niego niezbędny, a skutki jego utraty mogą być nieodwracalne. Przyznał, że jego zachowanie było naganne, jednakże był wzorowym najemcą. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem. Powyższa kontrola jest wyłącznie kontrolą legalności zaskarżonych do sądu decyzji, bowiem sądy administracyjne nie są powołane do kontroli słuszności, czy też celowości działań organów administracji publicznej. Oznacza to m.in., że w granicach danej sprawy sąd dokonuje wyłącznie oceny zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...] dotycząca wymeldowania P. C z miejsca pobytu stałego. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U z 2003r. Nr 139, poz. 993 ze zm., dalej "ustawa") , zgodnie z którym organ wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Powyższe oznacza, że organ ma obowiązek z urzędu lub na wniosek strony orzec o wymeldowaniu osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Za pobyt stały uważa się zamieszkiwanie z zamiarem stałego pobytu tj. z wolą koncentracji w danym miejscu swych spraw życiowych. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 600/05). Z kolei opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. W tym miejscu należy wskazać, że istotą ewidencji ludności jest dokumentowanie faktów dotyczących pobytu danej osoby pod określonym adresem, a nie ustalanie uprawnień do korzystania z lokalu, czy tym bardziej rozstrzyganie sporów na tym tle. Zameldowanie jest tylko czynnością rejestracyjną, potwierdzającą fakt przebywania danej osoby pod określonym adresem, nie daje natomiast prawa do przebywania w tym lokalu (art. 10 ust. 2 ustawy) W uzasadnieniu wyroku TK z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zameldowanie i wymeldowanie są jedynie aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu. Ewidencja ludności służy zaś rejestracji stanu faktycznego (patrz: wyrok TK z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, OTK-A 2002/3/34). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że przesłanką wymeldowania danej osoby z pobytu stałego jest opuszczenie przez tę osobę dotychczasowego miejsca pobytu z zamiarem nieprzebywania w tym miejscu. Przepisy art. 15 ust. 1 i 2 ustawy zobowiązują organ gminy do wydania decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przepis ten określa więc przesłanki, po spełnieniu których właściwy organ administracji może orzec o wymeldowaniu danej osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Aby było to możliwe, właściwy organ gminy musi ustalić, że strona w sposób trwały i dobrowolny opuściła miejsce swojego zamieszkania, opuszczenie to trwało ponad 3 miesiące, a strona nie wymeldowała się. Skoro bowiem przepisy o zameldowaniu służą celom ewidencyjnym i mają na celu potwierdzenie rzeczywistego pobytu w lokalu, nie mogą one zatem służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa. Wymaganą przepisem art. 15 ust. 2 ustawy przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu. Co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej. Jednakże w pewnych przypadkach wola osoby zameldowanej nie ma wpływu na wydanie decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Taka sytuacja wystąpi w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonywania wobec niej tego orzeczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2014 r., II OSK 2573/12). Cecha dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego może być bowiem brana pod uwagę wyłącznie w sytuacjach, w których mamy do czynienia ze stanami faktycznymi, które nacechowane są bezprawnym działaniem osób trzecich w odniesieniu do osoby, która podlega obowiązkowi meldunkowemu. Nie dotyczy to sytuacji, gdy osoba objęta obowiązkiem meldunkowym opuszcza miejsce pobytu stałego w związku z koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności. Opuszczenie lokalu jest bowiem w takiej sytuacji zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności (por. wyroki NSA z dnia 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10; z dnia 19 marca 2014 r., II OSK 2556/12, z dnia 11 kwietnia 2013 r., II OSK 2407/11). Odbywanie kary pozbawienia wolności wiąże się zatem z opuszczeniem miejsca pobytu stałego i potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy. Okoliczność, że skarżący nie opuścił dobrowolnie swojego miejsca pobytu, nie stanowiła więc przeszkody do wydania decyzji o jego wymeldowaniu. Kolejną przesłanką warunkującą możliwość wymeldowania danej osoby z pobytu stałego jest ustalenie, że opuszczenie miejsca zameldowania nastąpiło w sposób trwały. Trwałości tej nie należy jednak oceniać wyłącznie na podstawie zamiaru osoby zainteresowanej, ale trzeba uwzględnić również okoliczności faktyczne, uzasadniające utrzymywanie danych ewidencyjnych w określonym stanie. Długotrwały, wieloletni pobyt w zakładzie karnym, któremu towarzyszą zmiany w sytuacji osobistej osadzonego, a także zmiany w stanie faktycznym związanym np. ze statusem czy nawet istnieniem danego mieszkania, zmianą właściciela może uzasadniać dokonanie wymeldowania, gdy powrót do miejsca zameldowania w świetle zasad doświadczenia życiowego i przepisów prawa, budzi wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie, nie budza wątpliwości ustalenia organów, że skarżący opuścił miejsce dotychczasowego pobytu w 1997r. w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Odbywanie przez skarżącego kary pozbawienia wolności, której koniec jak wynika z akt sprawy przypada na rok 2026, co do zasady wiąże się z trwałym opuszczeniem miejsca stałego pobytu i potwierdza zaistnienie przesłanki z art.15 ust.2 ustawy, chyba, że osoba pozbawiona wolności utrzymuje taki kontakt z lokalem mieszkalnym w którym jest zameldowana na pobyt stały, że nie można przyjąć domniemania trwałego opuszczenia lokalu. Są to takie formy zachowania jak pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, podejmowanie działań mających na celu zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku czy stanie technicznym, podejmowanie starań o utrzymanie lub uzyskanie posiadania lokalu, uzewnętrznienie woli powrotu do lokalu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie. Godzi się w tym miejscu podkreślić, że najemcą spornego lokalu do roku 2000 była matka P. C. - B. M. W dniu 31 maja 2000r. wskutek dokonanej przez matkę skarżącego zamiany lokali mieszkalnych, lokal zasiedlili na stałe nowi najemcy, a w marcu 2014 r., po śmierci aktualnego najemcy, lokal został przekazany zarządcy nieruchomości, który wystąpił o wymeldowanie skarżącego. W tej sytuacji zasadnie w ocenie Sądu organy uznały, że z przedstawionych okoliczności faktycznych jednoznacznie wynika, że co najmniej od dnia 31 maja 2000r. przedmiotowy lokal przestał być centrum życiowym P. C. , a deklarowana przez niego wola powrotu do lokalu po odbyciu kary pozbawienia wolności, nie może stanowić podstawy do uznania, że lokal ten stanowi miejsce pobytu strony. Powrót skarżącego do spornego lokalu jest zatem praktycznie niemożliwy, zaś sam zamiar zainteresowanego nie odgrywa w tym zakresie decydującego znaczenia. Jak już wyżej wskazano, zamiar stałego pobytu, o jakim mowa w art. 6 ust. 1 ustawy, nie może być oceniany jedynie w kategoriach subiektywnych pragnień osoby zainteresowanej, ale winien być weryfikowany poprzez odniesienie do zobiektywizowanych czynników. Tymczasem, co należy podkreślić, od czasu opuszczenia lokalu do chwili wydania decyzji o wymeldowaniu, skarżący ani nie podejmował działań świadczących o utrzymywaniu kontaktu ze spornym lokalem, czy też traktowaniu lokalu jako centrum spraw życiowych, ani też nie zgłaszał roszczeń cywilnoprawnych do lokalu. W szczególności, z akt sprawy nie wynika, by skarżący podejmował działania mające na celu chociaż częściowe pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku, czy stanie technicznym, nawet za pośrednictwem innych osób. Nie ma też dowodów, by podejmował starania o utrzymanie lub uzyskanie tytułu do lokalu, bądź uzewnętrzniał wolę powrotu do lokalu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie. W świetle powyższego należało uznać, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki wskazane w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, w związku z czym organy prawidłowo orzekły o wymeldowaniu P. C. z pobytu stałego w lokalu nr 2 przy ul. Z. 50 w Ł. Argumentacja skarżącego, że jego wymeldowanie uniemożliwi mu staranie się o warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbywania kary nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem Sąd wojewódzki, który oceniał zaskarżoną decyzję pod względem legalności miał obowiązek ustalenia li tylko czy w sprawie zaistniały przesłanki wynikające z przepisów będących podstawą prawną zaskarżonej decyzji. Jak wykazano wyżej w tym zakresie decyzja nie narusza prawa. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przepisów postępowania przez organy orzekające w sprawie, a materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący i prawidłowo oceniony. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz. 461). d.j.