III SAB/Łd 23/25

Dnia 29 sierpnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. M. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w sprawie przeliczenia emerytury postanawia: odrzucić skargę. W. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w sprawie przeliczenia emerytury. W skardze skarżący wniósł o zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi, orzeczenie, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skargę jako niedopuszczalną należało odrzucić. Przed merytorycznym rozpoznaniem skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada z urzędu jej dopuszczalność. Ustala, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do odrzucenia skargi, jakie zostały enumeratywnie wymienione w art. 58 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Jednym z warunków dopuszczalności skargi jest więc pozostawanie sprawy, której dotyczy skarga, w kognicji sądu administracyjnego. Przepisy szczególne mogą jednak wyłączać możliwość kontroli działalności administracji publicznej sprawowanej przez sąd administracyjny wobec rozstrzygnięć wydawanych przez określone organy administracji publicznej. Oznacza to, że w przypadku niektórych spraw kończących się wydaniem decyzji administracyjnej z wyraźnej woli ustawodawcy ich kontrola należy do właściwości innych sądów niż sądy administracyjne. Ustawą szczególną, dającą sądom administracyjnym prawo kontroli decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ściśle określonym zakresie przedmiotowym, jest ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.". Zgodnie z art. 83 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw, przedmiotowo określonych w treści tego przepisu, od których przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie natomiast z art. 476 § 2 k.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących: ubezpieczeń społecznych; emerytur i rent; innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; świadczeń odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służbie Celno-Skarbowej, Państwowej Straży Pożarnej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym. Ponadto zgodnie z art. 476 § 3 k.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności lub od decyzji wydanej przez ten zespół, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (por. postanowienie WSA w Łodzi z 5 marca 2025 r., sygn. akt III SA/Łd 123/25). Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 u.s.u.s.). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Jedynie od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w art. 83 ust. 2 u.s.u.s., nie przysługuje. Stronie przysługuje wówczas prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w I instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.) (por. postanowienie WSA w Poznaniu z 12 marca 2020 r., sygn. akt III SAB/Po 3/20). Wskazać należy, że skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organu administracji publicznej stanowi pochodną skargi na określone formy działania tego organu, a więc jest ona zasadniczo dopuszczalna w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a.). Z uwagi na powyższe podstawą uznania skargi na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za dopuszczalną jest stwierdzenie, że jej przedmiot podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny stosownie do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem skargi jest tymczasem bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w sprawie przeliczenia emerytury. Sprawa ta leży poza zakresem właściwości sądu administracyjnego, nie jest bowiem sprawą z zakresu administracji publicznej, lecz cywilnej. Nie mieści się ona w katalogu spraw, o których mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a. Powtórzyć należy, że zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd uznał, że skarga jest niedopuszczalna, bowiem nie mieści się ona w zakresie kognicji sądu administracyjnego, a sądu powszechnego. Sąd administracyjny nie jest więc właściwym do jej rozpatrzenia. Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. ds