III SO/Łd 10/14

Dnia 18 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku K. K. o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Ł. za nieprzekazanie skargi do sądu p o s t a n a w i a : odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z wnioskiem o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Ł. za nieprzekazanie skargi do sądu, K. K. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł, wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca utrzymuje się z pomocy rodziny w wysokości 500 zł. Wnioskodawca wskazał przy tym, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani papierów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że jego sytuacja materialna jest sądowi znana ze sprawy III SA/Łd 1294/13. Wobec tego, że informacje zawarte w oświadczeniu okazały się niewystarczające dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, został on wezwany do nadesłania dodatkowych informacji, w tym do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, tytule do zajmowanego mieszkania, informacji o dochodach i majątku osób udzielających pomocy finansowej, informacji o zaciągniętych kredytach i o średnich miesięcznych wydatkach na utrzymanie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca oświadczył, że lokal mieszkalny zajmuje na podstawie umowy użyczenia, nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Pomoc finansową uzyskuje od rodziców, nie zna wysokości ich dochodów, stanu majątkowego ani wysokości posiadanych oszczędności. Strona załączyła również wyciągi z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 9 września 2014r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że referendarz sądowy ustalił, że pobiera naukę, podczas gdy jak oświadczył nie pobiera nauki. Kwestia pobierania nauki miała istotną rolę w ustaleniu sytuacji materialnej, dlatego skarżący wniósł sprzeciw. Zarządzeniem z dnia 17 października 2014r. sędzia sprawozdawca działając w oparciu o treść art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) –dalej p.p.s.a. wezwał skarżącego do nadesłania w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy informacji o wysokości dochodów, majątku i oszczędności, wysokości zaciągniętych kredytów, pożyczek – należy podać wysokość miesięcznych rat oraz wysokość średnich miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem rodziców, którzy realizują względem skarżącego obowiązek alimentacyjny. W odpowiedzi na wezwanie sądu, skarżący w piśmie procesowym z dnia 4 listopada 2014r. wskazał, że nie może podać danych dotyczących jego rodziców, ponieważ w chwili obecnej nie pobiera nauki, co oznacza, że na rodzicach nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zatem strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skarżący jest więc zobowiązany ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jego inicjatywy. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ustanowionej w wymienionym przepisie i powinna być stosowana jedynie w uzasadnionych przypadkach. W orzecznictwie sądowym dominuje stanowisko zgodnie z którym skarżący powinien poczynić pewne oszczędności w domowym budżecie, jeśli nie narusza to niezbędnych wydatków koniecznych do utrzymania siebie i rodziny. Prawo pomocy jest przewidziane dla osób, które rzeczywiście nie są w stanie zabezpieczyć jakichkolwiek środków pieniężnych na koszty związane z prowadzeniem postępowania przed sądem. W niniejszej sprawie skarżący nie udowodnił, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W myśl art. 252 p.p.s.a. składający wniosek obowiązany jest podać "dokładne dane" dotyczące stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca nie pracuje, nie posiada żadnego majątku pozostaje na wyłącznym utrzymaniu swoich rodziców, otrzymując od nich pomoc finansową w kwocie 500 zł. Zamieszkuje w mieszkaniu swojego brata. Jednocześnie skarżący nie podał informacji dotyczących dochodów swoich rodziców ani ich majątku. Z wyciągów bankowych wynika natomiast, że wnioskodawca posiada na wskazanym rachunku bankowym środki pieniężne, których wysokość pozwala na partycypację w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym (saldo początkowe 1.06.2014 r. – 232,04 zł, 1.07.2014 r. – 647,71 zł, 1.08.2014 r. – 378,44 zł). Uwzględniając powyższe należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Jednocześnie sądowi z urzędu wiadomo, że w sprawie o sygn. III SA/Łd 1294/13 postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r. cofnięto K. K. przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata. W toku postępowania wyjaśniającego w sprawie III SA/Łd 1294/13 sąd ustalił, że skarżący z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej osiągnął przychód w kwocie 5.235,20 zł (PIT-36). Skarżący mimo wezwań do przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, przedłożył wyciągi tylko za dwa miesiące – czerwiec i maj 2014 r., z których wynika, że w maju 2014 r., kiedy to skarżący składał drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazał na brak oszczędności i dochody w kwocie 300 zł brutto, saldo początkowe wynosiło 1.415,94 zł, saldo końcowe 232,04 zł, a saldo średnie 720,84 zł. W czerwcu 2014 r. saldo początkowe wynosiło wprawdzie 232,04 zł, lecz saldo końcowe już 647,71 zł. Z wyciągu z czerwca 2014 r. wynika, że 27 czerwca 2014r. matka skarżącego T. K. przelała na jego konto kwotę 830 zł "za pralkę". Skarżący mimo wezwania skierowanego do pełnomocnika, nie złożył żadnych wyjaśnień odnośnie tych operacji. Za szkolenie wojskowe w maju uzyskał kwotę 840 zł, którą przeznaczył na bieżące utrzymanie. Na początku stycznia 2014 r. skarżący dysponował kwotą 1.500 zł, lecz do chwili obecnej wydatkował te środki na zaspokojenie potrzeb związanych z codziennym życiem. Wobec powyższego sąd uznał, że skarżący w złożonych wnioskach o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił w sposób rzetelny i prawdziwy swojej sytuacji majątkowej. W wyniku rozpoznania zażalenia skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 października 2014 r., sygn. I OZ 836/14 orzekł o jego oddaleniu. NSA uznał, że selektywne ujawnianie informacji świadczy o tym, że skarżący zataił swój prawdziwy stan majątkowy, co uzasadniało cofnięcie prawa pomocy. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności sąd stwierdził, że skarżący nie spełnił przesłanek wynikających z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., bowiem nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W konsekwencji uznać należy, że skarżący posiada środki pozwalające na uiszczenie wpisu sądowego od wniosku na obecnym etapie postępowania (100 zł), a zatem przeznaczenie ich na ten cel, nie będzie stanowić uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania. W świetle powyższych ustaleń nie ma znaczenia okoliczność podnoszona w sprzeciwie, że skarżący nie pobiera nauki. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby nawet niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym stanowi realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Uznać należy, że skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa do sądu. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. a.ł.