I SA/Lu 103/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca) Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 lipca 2016 r. sprawy ze skargi L. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz L. L. [...] zł ([...] złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania. I SA/Lu [...] UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej – K.p.a.) i art. 18 ustawy z dnia [...] czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm., dalej – u.p.e.a.) Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia A. K. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. z dnia [...] października 2015 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia, przypomniał, że w dniu [...] kwietnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. P. otrzymał do egzekucyjnej realizacji tytuł wykonawczy z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] wystawiony przez L. L. na A. K.. Tytułem tym objęto obowiązek zwrotu dofinansowania z tytułu dotacji pieniężnej z Regionalnego Programu Województwa L. 2007-2013 w kwocie [...]zł, należności głównej. W celu wyegzekwowania tej należności Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. P. zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. podjął próbę zajęcia wierzytelności w [...] Bank pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. poinformował. że nie prowadzi rachunku na rzecz wskazanego dłużnika. W tym samym dniu (18 sierpnia 2015 r.) organ egzekucyjny skierował do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. Inspektorat w R. P. zapytanie, czy zobowiązany pobiera świadczenia emerytalno-rentowe lub jakiekolwiek inne świadczenia, czy jest zatrudniony i czy posiada rachunek bankowy. ZUS pismem z dnia [...] września 2015 r. poinformował, że zobowiązany nie figuruje w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą, ani nie figuruje jako pracownik zgłoszony do ubezpieczenia społecznego, brak jest również w bazie danych ZUS informacji o jego rachunkach bankowych. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. P. bazując na informacjach zgromadzonych w trakcie innych postępowań egzekucyjnych wobec A. K. ustalił na podstawie informacji z dnia [...] marca 2014 r. przekazanych przez Centralną Ewidencję Pojazdów i Kierowców, że zobowiązany nie posiada środków transportu. Natomiast z pisma Komendy Miejskiej Policji w B. P. z dnia [...] marca 2015 r. wynika, że nie przebywa on pod adresem B. P., ul. [...]/20, lecz jego aktualny adres to B. P., ul. [...]. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego poborcy skarbowi w dniach 13 i [...] lipca 2015 r. sporządzili raporty o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych pod wskazanym w tytule wykonawczym z dnia [...] kwietnia 2015 r. zarówno pod adresem B. P., ul. [...] jak i B. P., ul. [...] z uwagi na fakt, że zobowiązany pod tymi adresami nie mieszka ani nie posiada tam żadnego majątku. Wobec braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji wobec zobowiązanego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. P. na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wydał w dniu [...] października 2015 r. postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego uznając, że w jego toku zaistniały przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Na powyższe postanowienie L. Agencja Wspierania Przedsiębiorczości złożyła zażalenie, podnosząc w nim, że stanowisko organu egzekucyjnego zawarte w zaskarżonym postanowieniu jest chybione. To, że organ nie ustalił adresu zamieszkania zobowiązanego, nie stanowi przeszkody o charakterze stałym, uzasadniającym umorzenie postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo, w ocenie wierzyciela, treść kwestionowanego postanowienia nie wskazuje na to, by organ egzekucyjny wykorzystał wszystkie dostępne mu środki i mechanizmy, umożliwiające ustalenie miejsce zamieszkania, majątku czy źródeł dochodu w oparciu m. in. o dane z zeznań podatkowych zobowiązanego. Po rozpatrzeniu sprawy, Dyrektor Izby Skarbowej podał, że przesłanki umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego zostały wyczerpująco wyliczone w art. 59 u.p.e.a. Zgodnie z art. 59 § 2, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Ocena sytuacji majątkowej zobowiązanego należy wyłącznie do organu egzekucyjnego. Uprawnienie to może być zrealizowane wyłącznie po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przyczyn braku możliwości zaspokojenia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Umarzając zatem postępowanie egzekucyjne na podstawie tego przepisu, organ egzekucyjny winien - w oparciu o dokonane ustalenia w zakresie stanu majątkowego zobowiązanego - wykazać nieściągalność dochodzonych należności w drodze egzekucji administracyjnej. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu nieściągalności na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] było przedwczesne. Organ ten miał obowiązek podjąć choćby próbę zastosowania środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a) w związku z art. 7 § 1 u.p.e.a. (nie jednego, ale wszystkich jeżeli jest to niezbędne do osiągnięcia celu egzekucji). Zgodnie z art. 36 § 1 u.p.e.a., w celu poszukiwania majątku zobowiązanego organ egzekucyjny może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji od organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych oraz podporządkowanych, a także innych podmiotów. Dalej Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że organ egzekucyjny swoje stanowisko w przedmiotowej sprawie oparł jedynie na informacjach uzyskanych z: Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, banku wskazanego przez wierzyciela, do którego przekazano pomoc zobowiązanemu, bazy danych Urzędu oraz informacji pozyskanych z CEPiK i policji w trakcie innych postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec zobowiązanego w 2014 r i 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. nie podjął natomiast działań w celu ustalenia innych składników majątkowych zobowiązanego w tym: czy jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości, nie podjęto prób zajęcia rachunków zobowiązanego w innych bankach, nie dokonano aktualizacji danych odnośnie zobowiązanego w systemie CEPiK, nie skierowano zapytań do biur maklerskich o posiadane przez zobowiązanego akcje spółek giełdowych, nie podjęto też próby zastosowania innych środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. Wbrew twierdzeniu organu egzekucyjnego brak możliwości ustalenia aktualnego miejsca pobytu zobowiązanego nie stanowi przeszkody o charakterze trwałym, które powoduje, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Brak możliwości ustalenia aktualnego miejsca pobytu zobowiązanego jest niewątpliwie utrudnieniem w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, nie przekreśla jednak możliwości prowadzenia tego postępowania w sposób trwały. Z akt sprawy nie wynika, aby organ egzekucyjny podjął próbę ustalenia miejsca pobytu zobowiązanego w oparciu o bazy danych ze zbiorów meldunkowych m. in. Urzędu Miasta B. lub MSWiA. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził ponadto, że przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., na podstawie którego organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego - stanowi, że przesłanką umorzenia postępowania egzekucyjnego może być stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, a nie brak możliwości ustalenia aktualnego miejsca pobytu zobowiązanego, na którą to okoliczność powołał się organ egzekucyjny w swoim postanowieniu. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie wskazanego wyżej tytułu wykonawczego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, a tym samym uznać, że przedmiotowa należność jest nieściągalna w drodze egzekucji administracyjnej. Na obecnym etapie postępowania twierdzenie takie nie jest uprawnione. Na powyższe postanowienie pełnomocnik L. Agencji Wspierania Przedsiębiorczości złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. poprzez wydanie postanowienia nie podlegającego wykonaniu z uwagi na sprzeczność pomiędzy jego sentencją a uzasadnieniem. Wskazując na powyższe, pełnomocnik skarżącej wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu przypomniał, że w dniu [...] kwietnia 2015 r. L. L. (dalej – LAWP), skierowała do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. wniosek egzekucyjny wraz z tytułem wykonawczym, wystawionym wobec zobowiązanego A. K.. Postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. P. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak ustalenia adresu zamieszkania zobowiązanego - co w świetle uzasadnienia miało stanowić przeszkodę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego o charakterze trwałym. Uchylając powyższe postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej podzielił zarzuty zażalenia wniesionego przez LAWP. Z powołanej w treści uzasadnienia argumentacji oraz wytycznych co do dalszego prowadzenia postępowania wynika, że intencją Dyrektora Izby Skarbowej było uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B. P., nie zaś umorzenie postępowania przed organem pierwszej instancji. Uzasadnienie skarżonego postanowienia pozostaje wewnętrznie sprzeczne i niewykonalne z uwagi na nieusuwalne w drodze sprostowania rozbieżności pomiędzy brzmieniem sentencji a treścią uzasadnienia. Czym innym jest bowiem umorzenie postępowania przed organem pierwszej instancji, a czym innym nakazanie temu organowi przeprowadzenia prawidłowego postępowania na zasadach określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Taka wada procesowa ma istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w L. wniósł o jej uchylenie, wskazując, że przepis art. 138 K.p.a. nie pozostawiał mu możliwości innego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 138 § 1 K.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Stosownie do art. 138 § 2 K.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W myśl art. 144 Kp.a. w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Wbrew stanowisko organu odwoławczego, odpowiednie zastosowanie nie oznacza bezkrytycznego zastosowana danego przepisu. Co prawda instytucja odesłania do odpowiedniego stosowania pewnej kategorii przepisów do innych stanów faktycznych nie jest zdefiniowana prawnie, jednak w nauce prawa i orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się, iż odpowiednie stosowanie przepisów, do których ustawodawca odsyła, może oznaczać zarówno stosowanie ich wprost, jak i stosowanie z pewnymi modyfikacjami, a także rezygnację ze stosowania danych przepisów do określonych stanów faktycznych i prawnych. Stosowanie odpowiednie, to nie stosowanie wprost, lecz takie, które najpełniej umożliwi realizację celów danej regulacji i uzyskanie poprawnych (trafnych) rozwiązań. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia [...] grudnia 2010 r., sygn. I OSK [...], przepis odsyłający do innych unormowań z zastrzeżeniem, że stosuje się je w sposób odpowiedni, nigdy nie nakazuje mechanicznego stosowania norm, do których odsyła, ani nie zwalnia od obowiązku rozpatrzenia, w jakim sensie i zakresie oraz w jaki sposób należy je stosować w konkretnej sytuacji prawnej. Odpowiednie stosowanie przepisu może przecież oznaczać takie przypadki, w których przepisy odniesienia, czyli te, które mają być stosowane odpowiednio, wymagają przy ich stosowaniu w nowym zakresie pewnych zmian, tak aby były adekwatne do charakteru i rodzaju spraw. Wówczas stosowanie "odpowiednie" oznacza niezbędną adaptację (i ewentualnie zmianę niektórych elementów) normy do zasadniczych celów i form danego postępowania, jak również pełne uwzględnienie charakteru i celu danego postępowania oraz wynikających stąd różnic w stosunku do uregulowań, które mają być zastosowane. Odpowiednie stosowanie przepisu może również oznaczać takie przypadki, w których przepisy odniesienia, czyli te, które mają być stosowane odpowiednio, w ogóle nie znajdują zastosowania do konkretnej sprawy albo ze względu na ich bezprzedmiotowość lub ze względu na ich całkowitą sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla konkretnych stosunków, do których miałyby one być zastosowane odpowiednio. To wszystko oznacza że "odpowiednie" stosowanie do zażaleń przepisów dotyczących odwołań nakazuje uwzględnienie cech charakterystycznych zażalenia i postępowania zażaleniowego. W niektórych sprawach zatem część przepisów dotyczących odwołań znajdzie zastosowanie wprost, część po niezbędnej adaptacji, a jeszcze inne trzeba będzie wyłączyć z kręgu przepisów odniesienia. Niewątpliwie art. 138 K.p.a. przewiduje ścisły katalog rozstrzygnięć jakie może wydać organ rozpatrujący odwołanie, niemniej odpowiednie zastosowanie przepisu art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w postępowaniu zażaleniowym dopuszcza w pewnych sytuacjach wydanie rozstrzygnięcia uchylającego zaskarżone postanowienia pierwszej instancji bez jednoczesnego umarzania postępowania w pierwszej instancji (por. wyrok NSA z dnia [...] marca 2010 r., sygn. I OSK [...]). Z taką sytuacją mamy do czynienia właśnie w tej sprawie. Organ odwoławczy uchylając zaskarżone przez LAWP postanowienie organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ze względu na konieczność przeprowadzenia przez ten organ dodatkowych czynności, nie powinien był jednocześnie umarzać postępowania przed organem pierwszym instancji, a ograniczyć się jedynie do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718). Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia art. 200 tej ustawy.