I SA/Lu 1041/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej spadkobiercy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie ich uiścić. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o majątku i dochodach skarżącej wynika, że strona prowadzi gospodarstwo domowe wraz mężem i córką. Posiada mieszkanie o powierzchni 76,00 m2 i samochód marki Audi z 1994 r., o wartości około 6.000 zł, poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Źródłem dochodu rodziny jest wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości 814 zł brutto, oraz jej męża w kwocie 5.081,61 zł brutto. Skarżąca dodała, że spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 1.650 zł miesięcznie oraz kredyt gotówkowy w kwocie 747 zł miesięcznie. Pozostałe środki pochłaniane są przez bieżące wydatki (energia elektryczna, woda, gaz, opał, czynsz, żywność, wywóz śmieci). Skarżąca zaznaczyła, iż nie była również w stanie przygotować się na poniesienie opłat sądowych. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek strony obejmuje żądanie zwolnienie jej od kosztów sądowych. Jego rozstrzygnięcie sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, następuje gdy ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W ocenie referendarza sądowego sytuacja materialna strony nie pozwala bowiem na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpocząć należy od wskazania, że wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Taką wysokość wpisu sądowego dyktuje przepis § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić to: opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem – 100 zł, wpis od zażalenia – 100 zł, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej – 250 zł. Koszty sądowe nie są zatem wysokie, a poza wpisem od skargi są to koszty hipotetyczne, które jeśli zaistnieją będą rozłożone w czasie. Jak natomiast wynika ze złożonego przez skarżącą oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz córką. Stały miesięczny dochód skarżącej i jej męża uzyskiwany tytułem wynagrodzenia za prace wynosi łącznie 5.895,61 zł brutto. Małżonkowie są właścicielami mieszkania o pow. 76 m2 oraz samochodu osobowego o deklarowanej wartości 6.000 zł. Mając zatem na względzie z jednej strony wielkość kosztów postępowania, z drugiej zaś strony sytuację dochodową i majątkową skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Konkluzja taka wynika już z prostego zestawienia dochodów rodziny z wysokością kosztów sądowych powiększonych o niezbędne kosztów utrzymania rodziny. Wprawdzie skarżąca spłaca wraz z mężem kredyt hipoteczny oraz gotówkowy, jednakże, co należy stanowczo podkreślić nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy ocenić bez wątpienia wymienione wśród wydatków raty spłacanych kredytów. Trudno bowiem uznać, by te służyły utrzymaniu koniecznemu skoro zostały w głównej mierze zaciągnięte na zakup nieruchomości, tj. powiększenie majątku strony. Bezspornym przy tym jest, że udzielając wspomnianych kredytów, dokonano stosownej oceny sytuacji majątkowej strony uznając, że daje ona gwarancję ich spłaty. Dlatego też powoływanie się na tego typu okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne czy inne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku stosowne oszczędności. Zauważenia również wymaga, iż należne na chwilę obecną koszty sądowe, tj. wpis od skargi w wysokości 500 zł - stanowi niemal jedynie 1/5 kwoty comiesięcznych kosztów ponoszonych przez skarżącą z tytułu zaciągniętych kredytów. W tych okolicznościach nie można uznać skarżącej za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie ponieść kosztów postępowania, których wysokość na obecnym etapie postępowania nie stanowi wydatku, który spowodowałby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącej czy też jej rodziny. Na marginesie należy zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów.