I SA/Lu 1055/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w dniu 21 października 2013 r. W. F. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył do sprawy z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych (umowy pożyczki). We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że: 1) gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i córkami (w wieku 6 i 18 lat), 2) skarżąca oraz jej mąż są osobami bezrobotnymi, 3) mąż skarżącej pracuje dorywczo przy pracach budowlanych osiągając dochód w wysokości od 1000 do 2000 zł miesięcznie, 5) mąż skarżącej posiada 30 udziałów o wartości nominalnej po 1000 zł każdy w spółce . I. Sp. z o.o. w której pełni również funkcje prokurenta, nie dostając z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, skarżąca natomiast posiada 35% udziałów spółki 6) B. I. Sp. z o.o. nie ge4neruje żadnego dochodu, 7) rodzina mieszka w domu o pow. mieszkalnej 200 m2 , 8) nie posiada żadnego innego majątku (ruchomego, nieruchomego), 6) na utrzymanie domu rodzina przeznacza ok. 1000 - 1500 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca wyjaśniła, iż ani ona ani jej mąż nie posiadają rachunków bankowych ani nie składają zeznań podatkowych. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizacja uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Podkreślić jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, która nie może jednak rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex nr 75481). Innymi słowy przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. To w interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. W przedmiotowej sprawie skarżąca zawnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak zaś stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie możliwe jest w sytuacji gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia przy tym wymaga, że użyte w tym przepisie sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa cały ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia bowiem wątpliwości co do tego, że inicjatywa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Oceniając wniosek skarżącej z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy doszedł do przekonania, że nie zasługuje on na uwzględnienie, a to głównie z tej przyczyny, iż informacje udzielone przez skarżącą nie tworzą jasnego obrazu jej zdolności płatniczych. W szczególności zestawienie wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny oraz uzyskiwanych dochodów nasuwa bowiem poważne wątpliwości, co do wiarygodności oświadczenia skarżącej. Innymi słowy nie można z przekonaniem stwierdzić, że wnioskodawca nie posiada możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. W przedmiotowej sprawie skarżąca twierdzi, że jedyne środki na bieżące utrzymanie rodziny pochodzą z wynagrodzenia za dorywczą pracę jej męża i wynoszą w skali miesiąca od 1000 zł do 2000 zł. Rodzina skarżącej jest natomiast czteroosobowa w tym dwie córki w wieku szkolnym (6 i 18 lat). Rodzina mieszka w domu jednorodzinnym o pow. mieszkalnej ok. 200 m2. Jak natomiast wynika z twierdzeń strony oraz przedstawionych rachunków same koszty utrzymania domu wynoszą od 1000 do 1500 zł. W istocie czteroosobowa rodzina skarżącej, po odliczeniu kosztów utrzymania domu posiada kwotę ok. 500 zł na bieżące utrzymanie. Już sama ta kwestia budzi duże wątpliwości. Opierając się na doświadczeniu życiowym referendarz sądowy doszedł do wniosku, że zapewnienie egzystencji czterech osób (w tym dwóch uczących się) z dochodu w wysokości ok. 500 zł jest mało prawdopodobne. Zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ograniczonych nawet do niezbędnego minimum takich jak zakup żywności, środków czystości, ubrań, leczenie, edukacja dzieci, dojazdy do pracy i szkoły wymaga znacznie większych środków niż zadeklarowane przez skarżącą. Oznacza to, że skarżąca albo korzysta z pomocy innych osób lub posiada (albo jej mąż) inne nieujawnione źródła dochodów. Ponadto należy wskazać, iż uzyskiwanie takiego dochodu w przeliczeniu na członków rodziny jednoznacznie uprawnia rodzinę do korzystania ze wsparcia organów pomocy społecznej, z której skarżąca nie korzysta. Brak statusu osoby bezrobotnej zarówno skarżącej jak i jej męża również wskazuje na brak chęci zmiany istniejącego stanu bezrobocia, co także wskazuje, że sytuacja majątkowa rodziny skarżącej nie jest, aż tak zła jak to określa sama strona. Nie bez znaczenia na ocenę sytuacji materialnej strony jest fakt posiadania przez nią oraz jej męża znacznej część udziałów w B. I. sp. z o.o. Spółka ta jak wynika z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r. posiada aktywa trwałe w wysokości 653.680,28 zł w tym środki trwałe o wartości 436.800,00 zł oraz aktywa obrotowe w kwocie 777.435,82 zł w tym należności krótkoterminowe w wysokości 173.077,69 zł. Nie można zatem przyjąć, iż skarżąca nie posiada żadnego majątku, który mógłby ulec zbyciu lub stanowić zabezpieczenia zobowiązań zaciągniętych tytułem poniesienia kosztów postępowania sądowego. Natomiast podkreślany przez skarżącą fakt nie uzyskiwania przez spółkę dochodów podważa racjonalność dalszego jej pozostawania w obrocie prawnym i gospodarczym. Pod pojęciem stanu majątkowego, od którego zależy przyznanie prawa pomocy należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w inny sposób. Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 Ponadto nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącej jest fakt reprezentowania jej w postępowaniu sądowy, przez profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie przeczy bowiem dopuszczalności uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść opłat sądowych, które nie są wysokie (wysokość wpisów we wszystkich czterech sprawach wynosi 1140 zł), gdyż albo już na ustanowienie adwokata wygospodarowała środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczy się z taką potrzebą w przyszłości. Konkludując, w tych okolicznościach wskazać należy, iż oceniając wniosek o prawo pomocy należy kierować się nie tylko jego literalną treścią, ale także zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie te dyrektywy oceny zdolności finansowej skarżącej nie pozwalają uznać jej wniosku za odpowiadający rzeczywistości. Nie można wiarygodnie twierdzić, że środki rodziny (ok. 500 zł) pozostałe po odliczeniu kosztów utrzymania dużego domu jednorodzinnego wystarczają na utrzymanie czteroosobowej rodziny bez pokrywania ich z innych źródeł. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie nie jest natomiast możliwe w sytuacji gdy przedstawiona przez stronę sytuacja materialna i finansowa jest niewiarygodna oraz budzi jakiekolwiek wątpliwości. Brak wiarygodnych i w pełni obrazujących sytuację finansową skarżącej danych powoduje stan, że mnożą się wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości okoliczności, na jakie powołuje się skarżąca. To zaś uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie jej wniosku. Ponadto referendarz zauważa, że korzystanie z pomocy instytucji zabezpieczenia społecznego, w tym prawa pomocy, nie jest przymusowe, jednak w sytuacji, gdy rodzina, której koszty życia przekraczają dochody w wysokości niepozwalającej na pokrycie wydatków niezbędnych, nie występuje do organów zatrudnienia lub pomocy społecznej z prośbą o udzielenie jej właściwej do jej sytuacji pomocy, to zachodzi uzasadniona wątpliwość czy fakty powołane w jej wniosku są zgodne z prawdą i czy jej sytuacja nie została opisana w sposób dramatyczny wyłącznie dla potrzeb uzyskania prawa pomocy. Za odmową wiarygodności będą przemawiać względy doświadczenia życiowego, które nakazują przyjąć, że w sytuacji braku niezbędnych środków do życia a także możliwości otrzymania pomocy ze strony rodziny, obywatel zwraca się o pomoc do instytucji publicznych (np. organów pomocy społecznej). Takim założeniem kierował się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 listopada 2004 r., sygn. FZ 331/04, niepubl., a także w postanowieniu z dnia 15 maja 2008 r., sygn. II FZ 146/08, niepubl. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.