II FZ 146/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. M. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1739/07 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wydanego w sprawie ze skargi J. M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 sierpnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2008 r. o sygn. III SA/Wa 1739/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. M. Z. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 sierpnia 2007 r. o nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych. Jako podstawę prawną postanowienia podano art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej: P.p.s.a.). Uzasadniając postanowienie WSA w Warszawie podał, że pismem z dnia 12 września 2007 r. skarżący wniósł skargę na w.w. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, skarżący wniósł pismo zatytułowane "zażalenie" podając, że nie jest w stanie uiścić wpisu ze względu na brak dochodów i powołał art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Pismo to zostało zakwalifikowane jako wniosek o przyznanie prawa pomocy, w związku z czym wezwano skarżącego o nadesłanie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPF" oraz o nadesłanie informacji o sytuacji majątkowej rodzinnej. Skarżący odpowiadając na wezwanie Sądu, nadesłał w.w. wniosek powtarzając w uzasadnieniu argumenty przemawiające za wniesieniem skargi na decyzję Dyrektora IS. W oświadczeniu o stanie majątkowym wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i synem, posiada mieszkanie o powierzchni 51 m², nie wymieniając innych składników majątkowych, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Dodał, że mimo prowadzenia działalności gospodarczej nie uzyskuje żadnych dochodów, a koszty utrzymania mieszkania oraz śniadań i kolacji ponosi żona. Nadmienił, że spory prowadzone z organami państwa i bankiem doprowadziły go do ruiny i stały się przyczyną konfliktu z żoną i synem, w związku z czym nie posiada on informacji o wysokości emerytury żony i dochodach syna. Do wniosku dołączył jedynie zeznanie podatkowe PIT-36 za 2006 r. wyjaśniając, że w 2007 r. nie składał deklaracji PIT-5, gdyż nie uzyskał dochodów. Oświadczył, że nie posiada i nie zbywał nieruchomości o wartości ponad 5.000 zł w ciągu ostatnich dwóch lat, nie posiada rachunków i lokat bankowych i nie korzysta z opieki społecznej. W sprzeciwie od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 26 listopada 2007 r. skarżący podkreślił, że nie uzyskuje żadnych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej i nie posiada rachunku bankowego, gdyż nie prowadzi operacji finansowych. Dodał, że nie może dostarczyć dokumentów na udowodnienie sytuacji materialnej rodziny ze względu na konflikt z żoną i synem. Do sprzeciwu skarżący załączył kserokopię listu do żony, postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia 17 grudnia 2007 r., zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...]. WSA w Warszawie odmawiając przyznania prawa pomocy, jako podstawę prawną postanowienia podał art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej: P.p.s.a.) oraz powołał przepisy art. 243 § 1, art. 199, art. 211 i 212 P.p.s.a. Sąd podkreślił, że skarżący nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku i nie uprawdopodobnił, że zapłacenie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek dla niego i rodziny, nie nadesłał zaświadczenia o wysokości emerytury otrzymywanej przez żonę, informacji o sytuacji majątkowej syna, ani nie przedstawił żadnych dokumentów umożliwiających Sądowi ocenę sytuacji materialnej rodziny skarżącego. Wskazano, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na członków najbliższej rodziny obowiązki udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny, powołując art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz. U. Nr 9, poz.59 ze zm. (dalej: K.r.o.). dodano, że nawet rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielania pomocy (art. 23 K.r.o.) także przy ponoszeniu kosztów postępowania. Sąd I instancji nie uznał za wiarygodne oświadczenia skarżącego, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i z synem oraz że nie uzyskuje żadnych dochodów, a żona zapewnia mu tylko skromne wyżywienie. Nadto skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób zaspokaja swoje pozostałe potrzeby egzystencjalne, co wzbudziło wątpliwości Sądu z uwagi na treść dołączonego zaświadczenia Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] z dnia 14 grudnia 2007 r., że skarżący i jego rodzina nie korzystają z pomocy finansowej ośrodka. Od postanowienia WSA w Warszawie z dnia 28 stycznia 2008 r. skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Uzasadniając zażalenie powtórzył, że nie może zmusić żony do ujawnienia swoich dochodów oraz że "żona opłaca gaz, wodę, prąd, komorne, śniadania i kolacje oraz pierze bieliznę", tym samym wypełniając, zdaniem skarżącego, ciążące na niej obowiązki wynikające z K.r.o. Nadmienił, że stosownie do zalecenia Sądu w sprawie o separację małżonkowie zawarli umowę o wyłączenie wspólności majątkowej. Wskazał również, że buty i ubrania otrzymuje od znajomych oraz że pożycza od nich pieniądze na bilet czy telefon, natomiast środki czystości ma "po mamie", która zgromadziła zapasy na kilka lat. Skarżący dodał, że z powodu kilkukrotnej jazdy bez biletu ma sprawę sądową, na dowód czego załączył nakazy zapłaty w postępowaniu upominawczym wydane przez Sąd Rejonowy dla Warszawy – Woli z dnia 7 listopada 2007 r. o sygn. I NC 6820/07 oraz z dnia 7 stycznia 2008 r. o sygn. II Nc 16/08. Wskazał również na nieuregulowane zobowiązania wobec T. S.A. (na dowód czego załączył ugodę z firmą E. K. P. sp. z o.o. z dnia 16 stycznia 2008 r. obejmującą nieuregulowane zobowiązania wobec T. S.A.), nadto na brak pieniędzy na wykupienie leków i okularów (na dowód załączono receptę i zlecenie na zaopatrzenie w zakresie optyki okularowej). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego należy wywieść obowiązek wykazania nie tylko sytuacji majątkowej strony, ale również zbadanie sytuacji majątkowej jej rodziny. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 23 i 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 Kodeks rodzinnego i opiekuńczy (dalej: k.r.o.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w związku z art. 128 k.r.o.). Zarówno zatem konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze stroną ubiegającą się o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym jest zatem niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony, będącej osobą fizyczną powinno zawierać dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. Na stan majątkowy strony niewątpliwie ma zaś również wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny (członków, którzy mają obowiązek wspierania strony lub których strona powinna wspierać). Prawidłowe jest twierdzenie WSA w Warszawie, że rozważając możliwość udzielenia prawa pomocy, należy mieć na względzie fakt, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia i udokumentowania sytuacji majątkowej swojej i rodziny uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomimo wyjaśnień skarżącego zawartych w zażaleniu, dotyczących udostępniania przez żonę środków żywnościowych na śniadania i kolacje, a także posiadania zgromadzonych zapasów środków czystości oraz pomocy znajomych, nadal pozostaje niewyjaśniona kwestia zaspokajania przez skarżącego podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Należy zwrócić bowiem uwagę, że pomoc znajomych należy ocenić jako mającą charakter doraźny, nie stanowiący stałego źródła utrzymania. Twierdzenia skarżącego są tym bardziej nieprawdopodobne, że powołując się na złą sytuację majątkową, nie korzysta jednocześnie z pomocy ośrodka pomocy społecznej. Na marginesie należałoby zwrócić uwagę na regulację zawartą w art. 614 § 3 k.r.o., w myśl której jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy oraz art. 130 k.r.o., według którego obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Kierując się wyżej wymienionymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.