I SA/Lu 107/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz, Sędziowie NSA Anna Kwiatek (spr.),, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant asyst. Anna Strzelec, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi B.K.-S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące I - VIII 2004 r. oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego za miesiące V - VIII 2004 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] r., Nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz B.K.-S. kwotę 100 /sto/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu odwołania B.K.-S. , utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] września 2005 r. określającą zobowiązanie w podatku od towarów i usług za styczeń-sierpień 2004 r. oraz ustalającą dodatkowe zobowiązanie podatkowe za maj-sierpień 2004 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że z ustaleń przeprowadzonej w dniach 30 września – 26 października 2004 r. kontroli podatkowej wynika, iż podatniczka jest współwłaścicielką nieruchomości zabudowanej kamienicą z lokalami użytkowymi i w dniu 1 sierpnia 2002 r. dokonała zgłoszenia rejestracyjnego VAT-R, po czym składała deklaracje podatkowe od sierpnia 2002 r. do grudnia 2003 r. , wykazując w nich wartość sprzedaży zwolnionej od VAT (najem na cele mieszkaniowe) oraz wartość sprzedaży opodatkowanej (najem lokali użytkowych). Usługi opodatkowane wykonywane były przez podatniczkę na podstawie umów najmu z dnia 1 października 2002 r. i z dnia 1 maja 2003 r. również w 2004 r., bowiem, jak ustalił organ I instancji, podatniczka umów tych nie kwestionowała. Organ odwoławczy przytoczył treść zeznań podatniczki złożonych do protokołu z dnia 28 września 2004r., z których wynikało, że otrzymywała ona co miesiąc fakturę wystawioną przez administratorkę nieruchomości oraz deklaracje VAT-7, które przekazywała M.H. (również współwłaścicielowi nieruchomości). Z zeznań tego świadka, złożonych w dniu 22 września 2004 r. wynika natomiast, że nie płacił on należnego od podatniczki podatku uznając, iż wobec nie uzyskiwania przez nią od stycznia 2004 r. żadnego przychodu z nieruchomości, nie obciążał jej obowiązek podatkowy. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 195, art. 198, art. 206 i art. 207 Kodeksu cywilnego i stwierdził, że skarżąca nabywając w 2002 r. udziały w nieruchomości przejęła ustalenia dotychczasowych współwłaścicieli w zakresie zawartych umów najmu i nie kwestionowała ich, mimo uprawnienia wynikającego z art. 202 k.c. , o czym świadczą składane deklaracje podatkowe i wpłacany do grudnia 2003 r. podatek z nich wynikający. O wiążącym charakterze umów najmu świadczy, zdaniem organu, również fakt skierowania przez podatniczkę pozwu o zasadzenie do R. K., jako zarządcy nieruchomości, pożytków cywilnych z nieruchomości. Ponieważ podatniczka nie otrzymywała należnego jej przychodu obowiązek podatkowy ustalony został z upływem terminu płatności określonym w umowach, stosownie do art. 6 ust. 8 b pkt 4 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) za okresy styczeń – kwiecień 2004 r. oraz stosownie do art. 19 ust. 13 pkt 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (D.U. nr 54, poz. 535 ze zm.) za okresy maj – sierpień 2004 r. Ustosunkowując się do argumentacji odwołania, że R.K., jako współwłaściciel nieruchomości nie mógł być jej najemcą, organ powołując się na art. 108 K.c. wywiódł, iż część współwłaścicieli udzieliła R.K. pełnomocnictwa do czynności zarządu, stąd mógł on być również drugą stroną zawartych umów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B.K.-S. wniosła o uchylenie decyzji zarzucając naruszenie prawa materialnego oraz art. 122 i art. 187 Ordynacji Podatkowej poprzez przyjęcie fikcyjnej podstawy opodatkowania ustalonej na podstawie umów przedstawionych przez R.K. i stworzonych dla jego własnych interesów, bez posiadania umocowań dla prowadzenia spraw skarżącej wynikających ze współwłasności, które to umowy wywierać miały skutki prawne dla wszystkich współwłaścicieli . W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż organy podatkowe nie sugerowały aby jeden ze współwłaścicieli mógł podejmować bez zgody innych decyzje wywołujące dla nich skutki prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej. W rozpoznawanej sprawie organy podatkowe ustaliły, że skarżąca w 2004 r. była współwłaścicielką nieruchomości położonej w L. przy ul. K., zabudowanej budynkiem mieszkalnym z lokalami użytkowymi i jej udział we współwłasności wynosił 130/600 (k.1 akt podatkowych - zał. 1 i 11 do protokołu kontroli z 26.10.2004 r.). Organy ustaliły, że lokale użytkowe wydzielone zostały do wyłącznego korzystania przez dwóch ze współwłaścicieli nieruchomości (A.H. i R.K.) prowadzących w tych lokalach działalność gospodarczą. Taki sposób korzystania z nieruchomości ustalony został przez współwłaścicieli przed nabyciem przez skarżącą udziału, stąd zdaniem organów, był dla niej wiążący, stosownie do art. 221 K.c. Ponieważ skarżąca nie kwestionowała w trybie art. 202 K.c., umów najmu z dnia 1 października 2002 r. i z dnia 1 maja 2003 r. , które w toku postępowania przedłożył R.K.(k. 9 akt podatkowych) to, zdaniem organów, oznaczało, że w 2004 r. nadal świadczyła usługi najmu na rzecz R.K., z prawem pobierania pożytków, stosownie do wielkości swego udziału, w terminie płatności określonym w umowach. Przede wszystkim podnieść należało, że w toku postępowania podatkowego skarżąca kwestionowała obie umowy najmu stanowiące podstawę określenia jej obowiązku podatkowego i zobowiązania za poszczególne okresy 2004 r., wskazując, że R.K. jest współwłaścicielem nieruchomości i z tego tytułu ma uprawnienie do współposiadania i korzystania z wydzielonej części nieruchomości. Organy podatkowe uchyliły się od oceny tej okoliczności, a ma ona istotne znaczenie dla ustalenia, czy skarżąca świadczyła na rzecz R.K. jakąkolwiek usługę, a w szczególności, jak przyjęły organy podatkowe usługę najmu. Według art. 206 K.c. regułą jest korzystanie przez współwłaścicieli z całej wspólnej rzeczy. Stosownie do tego przepisu , każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz korzystania z niej w takim zakresie jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Współwłaściciele mogą w umowie ustalić także inny sposób korzystania z rzeczy wspólnej, w szczególności mogą dokonać podziału rzeczy wspólnej do używania, czyli wyodrębnić określone jej części do wyłącznego korzystania przez poszczególnych współwłaścicieli. Korzystanie z części nieruchomości przez jej współwłaściciela, w granicach lub ponad jego udział, może więc wynikać z dokonanej przez niego czynności faktycznej lub umowy współwłaścicieli określającej ich prawo do korzystania z wydzielonej części nieruchomości. Czym innym jest jednak prawo korzystania i posiadania wspólnej nieruchomości przez współwłaścicieli, przy czym współposiadanie przysługuje każdemu współwłaścicielowi do całej nieruchomości, a czym innym prawo do pożytków (przychodów) jakie ona przynosi, które współwłaścicielom przypadają w stosunku do wielkości udziałów (art. 207 K.c). Wynikająca z tego przepisu zasada nie ma zastosowania, gdy współwłaściciele zawarli umowę o podział nieruchomości do korzystania i każdy z nich korzysta na zasadzie wyłączności z określonej fizycznie części nieruchomości. W sprawie niniejszej nie mogło być wątpliwości, że ani umowa z dnia 1 października 2002 r. zawarta przez administratorkę z R. K., ani umowa z dnia 1 maja 2003 r. zawarta z R. K. przez dwóch innych współwłaścicieli, nazwane umowami najmu lokalu użytkowego, nie mogły być uznane za umowę podziału nieruchomości do korzystania. Wywodząc z tych umów obowiązek podatkowy skarżącej w podatku od towarów i usług, organy nie wykazały czy umowy te mogły wiązać skarżącą, skoro nie były przez nią zawarte, a przede wszystkim czy uprawnienie R. K. do korzystania z lokalu użytkowego będącego częścią nieruchomości, której jest współwłaścicielem, mogło wynikać z umowy najmu , jeżeli żaden ze współwłaścicieli nie miał wyłącznego prawa korzystania z tego lokalu Okoliczność, że współwłaściciele nieruchomości nie kwestionowali faktu korzystania przez R. K. z lokalu użytkowego, nie mogłaby przesądzać, że tytułem do używania tego lokalu był najem, a nie współwłasność nieruchomości. Z wywodów zawartych w obu wydanych w sprawie decyzjach wynika, że organy podatkowe uznały, iż powyższe umowy wynajmu lokalu użytkowego R. K. wiążące są dla skarżącej ( i pozostałych współwłaścicieli?), gdyż zawierając te umowy działał on jako zarządca, przy czym nie kwestionowały podnoszonej przez skarżącą okoliczności, że R. K. nie był zarządcą wybranym z zachowaniem wymogu art. 199 K.c. (przez wszystkich współwłaścicieli). Pominęły przy tym, że R.K. zawieral te umowy jako najemca, a nie wynajmujący, nie reprezentował więc współwłaścicieli. Z powołanego w zaskarżonej decyzji wyroku Sądu Rejonowego (k.13 akt podatkowych) wynika jedynie, że z nieruchomości współwłaściciele uzyskiwali przychody oraz, że R.K. wykonywał zarząd bez umocowania. W związku z tym uznanie, że skarżąca świadczyła usługi najmu na rzecz jednego ze współwłaścicieli nieruchomości, było dowolne. W aktach sprawy brak jest również powołanego w zaskarżonej decyzji zgłoszenia rejestracyjnego VAT-R i deklaracji podatkowych, które do grudnia 2003 r. skarżąca składała, jak twierdzi organ podatkowy. Ponadto załączone do akt sprawy i powołane jako dowody zeznania skarżącej , A.B. i M.H. uzyskane zostały w innym postępowaniu, prowadzonym wobec R.K., przed wszczęciem postępowania wobec skarżącej i bez zagwarantowania jej uprawnień wynikających z art. 190 i art. 199 ordynacji podatkowej. Dowody uzyskane z naruszeniem tych przepisów nie mogły być uznane za niesprzeczne z prawem, jak wymaga art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej, skoro ich przeprowadzenie wymagało powiadomienia lub zgody skarżącej. Problemy dowodowe w niniejszej sprawie mogą być również rozwiązane przez skorzystanie przez organ podatkowy z uprawnienia przewidzianego dla takich sytuacji w art. 1891 k.p.c. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.