I SA/Lu 1076/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 380 zł skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych, podnosząc, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej mu pokrycie kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych oświadczeń wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką oraz ojczymem, zamieszkując w domu jednorodzinnym położonym na działce o pow. 1225 m2. Koszty utrzymania domu i rodziny w łącznej kwocie 3.690,00 zł ponosi ojczym skarżącego. Matka skarżącego jest natomiast osobą bezrobotną, zajmująca się gospodarstwem domowym. Ponadto skarżący dodał, iż prowadzona przez niego od 5 czerwca 2013 r. działalność gospodarcza nie przynosi zysku pozwalającego na samodzielne utrzymania, w związku z czym pozostaje na utrzymaniu ojczyma. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył wyciągi z kont bankowych posiadanych przez niego, jego matkę oraz ojczyma. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 380 zł, natomiast pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić to: opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem - 100 zł, wpis od zażalenia - 100 zł, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej - 190 zł. Koszty sądowe nie są zatem wysokie, a poza wpisem od skargi są to koszty hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie. Mając zatem na względzie z jednej strony wielkość wskazanych kosztów postępowania, z drugiej zaś strony sytuację finansową i majątkową strony skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedstawionej przez stronę na wezwanie referendarza sądowego, a w szczególności wyciągów z rachunków bankowych skarżącego jego matki oraz ojczyma, które stanową wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać skarżącemu prawa pomocy w niniejszym postępowaniu. Przede wszystkim wskazać należy, iż zarówno skarżący jak i pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ojczym pracują uzyskując stały dochód pozwalający na utrzymanie domu oraz pokrywanie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych całej rodziny. Skarżący oprócz powstałej zaległości podatkowej z tytułu określonego zaskarżoną decyzją podatku dochodowego od osób fizycznych nie wykazał by miał trudności z jakimikolwiek płatnościami. Również ojczym skarżącego nie podnosił by miał problemy związane z bieżącym utrzymaniem rodziny. Na powyższe wskazuje wspomniana wyżej analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym osób. Mianowicie z wyciągów należących do skarżącego rachunków jednoznacznie wynika, że skarżący już w dacie wniesienia skarg dysponował środkami pieniężnymi z których mogła pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 28 sierpnia 2013 r., tj. w dniu złożenia skargi, suma środków na rachunkach bankowych skarżącego wynosiła 3,126,14 zł. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia skarżącego o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Podobnie analiza wyciągów z rachunków bankowych ojczyma skarżącego prowadzi do wniosku o oczywistym braku podstaw do uwzględnienia przedmiotowego żądania. Już tylko z samego miesiąca października 2013 r. suma uznań na dwóch rachunkach ojczyma skarżącego wyniosła 24.643,32 zł. To zaś nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Wskazane środki w zestawieniu ze stałymi niezbędnymi kosztami prowadzenia gospodarstwa domowego w oczywisty sposób umożliwiały bądź pokrycie kosztów postępowania związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym bądź poczynienie stosownych oszczędności na ich pokrycie. Należy bowiem podkreślić, że wszczynając spór przed Sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winien on zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Konkludując, kwota wykazanych przez skarżącego i jego ojczyma dochodów nie jest niska i w zestawieniu z podaną kwotą niezbędnych wydatków, z pewnością pozwala na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania. Dodania przy tym wymaga, że skarżący oraz jego rodzina mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i nie posiadają nieuregulowanych zobowiązań pieniężnych. W kontekście zaś wskazanych wydatków w szczególności ponoszonych na spłatę kredytu hipotecznego zaciągniętego na budowę domu wskazać należy, iż nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak też należy ocenić bez wątpienia wymienioną wśród wydatków ratę spłacanego kredytu. Trudno bowiem uznać, by te służyły utrzymaniu koniecznemu skoro zostały w głównej mierze zaciągnięte na wybudowanie nieruchomości, tj. powiększenie majątku strony. Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne czy inne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez skarżącego i pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym osoby dochody są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Dodatkowo podniesienia wymaga, że skarżący nie wypełnił wezwania odnośnie złożenia dokumentów księgowych obrazujących wysokośc przychodu i dochodu za okres ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych oraz wysokości otrzymywanej pomocy finansowej. Nie wykonanie wezwania w całości uzasadnia podejrzenie, że stanowi to rezultat celowego działania, mającego na celu ukazanie sytuacji skarżącego w sposób przemawiający na rzecz przyznania mu prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie nie jest jednak możliwe w sytuacji gdy przedstawiona przez stronę sytuacja materialna i finansowa budzi jakiekolwiek wątpliwości, których strona mimo wezwania nie usuwa. Konkludując, zdaniem oceniającego skarżący posiada bądź mógł zabezpieczyć odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie należnych kosztów sądowych. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.