I SA/Lu 1076/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Kwiatek po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wpłynął wniosek H. W. o przyznanie prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. Ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych oświadczeń wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką oraz ojczymem, zamieszkując w domu jednorodzinnym położonym na działce o pow. 1225 m2. Koszty utrzymania domu i rodziny w łącznej kwocie 3.690,00 zł ponosi ojczym skarżącego. Matka skarżącego jest natomiast osobą bezrobotną, zajmująca się gospodarstwem domowym. Ponadto skarżący dodał, iż prowadzona przez niego od 5 czerwca 2013 r. działalność gospodarcza nie przynosi zysku pozwalającego na samodzielne utrzymania, w związku z czym pozostaje na utrzymaniu ojczyma. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Od orzeczenia tego skarżący złożył sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że jego obecna sytuacja materialna nie pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych. Od niedawna prowadzi bowiem działalność gospodarczą, która pozwala jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nie posiada przy tym żadnych nieruchomości ani rzeczy ruchomych, które mógłby spieniężyć. Mając powyższe na uwadze, Sąd zważył, co następuje: Tytułem wstępu wskazać należy, że skuteczne wniesienie sprzeciwu przez stronę skarżącą powoduje zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., iż zaskarżone postanowienie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Innymi słowy sąd nie ocenia zasadności sprzeciwu i zgodności z prawem postanowienia referendarza sądowego, lecz samodzielnie rozstrzyga o wniosku strony na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które były przedstawione we wniosku i wynikały z dokumentów i oświadczeń przedłożonych przez wnioskodawcę. Dokonując takiej oceny Sąd uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wypada przy tym zastrzec, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11 ). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu taka partycypacja ze strony wnioskodawcy jest możliwa, co więcej jego sytuacja finansowa pozwala pokryć koszty sądowe w całości. Wniosek taki nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedstawionej przez stronę na wezwanie referendarza sądowego, a w szczególności wyciągów z rachunków bankowych skarżącego jego matki oraz ojczyma, które stanową przesądzający argument nie pozwalający przyznać skarżącemu prawa pomocy w niniejszym postępowaniu. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że istotny dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jest nie tylko dochód i majątek wnioskodawcy, ale też osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Innymi słowy w przypadku, gdy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z innymi osobami, nie można badając jego sytuacji materialnej przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką i ojczymem. Odnośnie zaś ich sytuacji finansowej wskazać należy, że zarówno skarżący jak i jego ojczym pracują uzyskując stały dochód pozwalający na utrzymanie domu oraz pokrywanie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych całej rodziny. Skarżący oprócz zaległości podatkowej objętej zaskarżoną decyzją nie wykazał by miał trudności z jakimikolwiek płatnościami. Również ojczym skarżącego nie podnosił by miał problemy związane z bieżącym utrzymaniem rodziny. Co przy tym istotne, z wyciągów rachunków bankowych należących do skarżącego jednoznacznie wynika, że skarżący już w dacie wniesienia skarg dysponował środkami pieniężnymi z których mógł pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 28 sierpnia 2013 r., tj. w dniu złożenia skargi, suma środków na rachunkach bankowych skarżącego wynosiła 3,126,14 zł. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia skarżącego o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Podobnie analiza wyciągów z rachunków bankowych ojczyma skarżącego prowadzi do wniosku o oczywistym braku podstaw do uwzględnienia przedmiotowego żądania. Już tylko z samego miesiąca października 2013 r. suma uznań na dwóch rachunkach ojczyma skarżącego wyniosła 24.643,32 zł. Oceniając zatem rzeczywiste możliwości poniesienia przez wnioskodawcę kosztów oraz fazy postępowania należy uznać, że nawet obowiązek poniesienia wpisu od skargi jak i ewentualnie innych kosztów postępowania nie jest wysokością nadmierną w stosunku do uzyskiwanych przez stronę i jego ojczyma dochodów jak i posiadanego majątku. Te bowiem w zestawieniu ze stałymi niezbędnymi kosztami prowadzenia gospodarstwa domowego w oczywisty sposób umożliwiały bądź pokrycie kosztów postępowania związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym bądź poczynienie stosownych oszczędności na ich pokrycie. Wskazać także należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Oznacza to, że obowiązek spłaty kredytu hipotecznego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W tych okolicznościach już tylko dla porządku wskazania wymaga, że skarżący nie wypełnił wezwania referendarza sądowego z dnia 29 października 2013 r. odnośnie złożenia dokumentów księgowych obrazujących wysokość przychodu i dochodu za okres ostatnich trzech miesięcy, oraz wysokości otrzymywanej pomocy finansowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w doktrynie akcentuje się natomiast, że to na wnioskującym ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym dodatkowo uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.