I SA/Lu 1189/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca), WSA Małgorzata Fita, Protokolant Asystent sędziego Karolina Orłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi B.M.i R. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty - oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia A w W., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w celu wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi na B w P., Naczelnik Urzędu Skarbowego - zawiadomieniem z dnia 30 października 2007 r. - dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych z tytułu usług w skarżącej spółce. Skarżąca (dłużnik zajętej wierzytelności) zawiadomienie o zajęciu otrzymała w dniu 6 listopada 2007 r., a pismem z dnia 7 listopada 2007 r. oświadczyła, że zajętą wierzytelność uznaje. Poinformowała o toczącym się postępowaniu sądowym o sporną należność i zobowiązała się, że w przypadku prawomocnego zasądzenia na rzecz B dochodzonych kwot, przekaże je do Urzędu Skarbowego w P. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ egzekucyjny ustalił, że od wyroku Sądu Okręgowego w W. wniesione zostały apelacje i w styczniu 2010 r. akta zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego. W dniu 29 października 2012 r. Sąd Okręgowy w W [...] Wydział Gospodarczy, na wezwanie organu egzekucyjnego, doręczył Naczelnikowi Urzędu Skarbowego odpis prawomocnego wyroku z dnia 13 sierpnia 2008 r. zasądzającego od A w W. na rzecz powoda B w P.kwotę 31.409,03 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 26 września 2005 r. do dnia zapłaty. W tym stanie faktycznym w dniu 23 stycznia 2013 r. organ egzekucyjny wystosował ponaglenie do dłużnika zajętej wierzytelności w związku z dokonanym w dniu 30 października 2007 r. zajęciem. W odpowiedzi skarżąca pismem z dnia 5 lutego 2013 r. poinformowała Naczelnika Urzędu Skarbowego o braku zadłużenia wobec B. Wobec powyższego, pismem z dnia 17 czerwca 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wystąpił do skarżącej o udzielenie informacji o sposobach i wartości przekazanych kwot na rzecz B w oparciu o wyrok Sądu z dnia 13 sierpnia 2008 r. Pismami z dnia 20 czerwca 2013 r. Spółka poinformowała, że w dniu 29 listopada 2011 r. zapłaciła przelewem bankowym na podane konto B łącznie kwotę 47.747,10 zł (31.409,03 zł na należność główną i 16.338,07 zł na odsetki). W tej sytuacji, Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...], działając na podstawie art. 71 a § 9 w związku z art. 71 b i art. 91 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – dalej: "upea"), określił skarżącej wysokość nieprzekazanej kwoty na 55.161,13 zł (należność główna w wysokości 31.409,03 zł oraz odsetki ustawowe liczone od dnia 26 września 2005 r. do dnia zapłaty, tj. 29 listopada 2011 r. w wysokości 23.752,10 zł), należnej na podstawie zajęcia wierzytelności z dnia 30 października 2007 r. W zażaleniu Spółka zarzuciła przedawnienie powyższych należności wynikających z faktur VAT i brak ze strony organu czynności zmierzających do przerwania biegu terminu przedawnienia roszczenia. Według skarżącej, pomimo że roszczenie wynikające z wyroku sądu powstało z przekształcenia roszczenia wynikającego z czynności cywilnoprawnej, nie zostało ono zajęte przez organ egzekucyjny. Spółka podkreśliła, że nie była świadoma tego, że wolą organu egzekucyjnego było objęcie zajęciem również należności wynikających z wyroku sądu. W związku z powyższym, Spółka wykonała zobowiązanie wynikające z orzeczenia Sądu Okręgowego bezpośrednio na rzecz B, mając na względzie obowiązujący porządek prawny. W ocenie Spółki, przekazane pieniądze pośrednio i tak powinny trafić do Naczelnika Urzędu Skarbowego, gdyż zostały wpłacone na rachunek bankowy zobowiązanego, który powinien być egzekucyjnie zajęty. Zatem nie można twierdzić, że Spółka bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności, gdyż w nieświadomych i nie będących przejawem złej woli działaniach Spółki nie było naruszeń prawa. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu sprawy nie podzielił zarzutów zażalenia. Uzasadniał, że jak wynika z akt zajęcie wierzytelności pieniężnych spółki B w A nastąpiło w dniu 6 listopada 2007 r. i zostało dokonane prawidłowo - zgodnie z art.89 upea. Skarżąca oświadczyła, że uznaje zajętą wierzytelność i zobowiązała się w przypadku prawomocnego zasądzenia na rzecz B dochodzonych kwot, do przekazania ich na konto Urzędu Skarbowego. W tym stanie faktycznym, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, organ I instancji prawidłowo, po przeprowadzeniu stosownego postępowania wyjaśniającego potwierdzającego fakt dokonania ww. wpłaty na rzecz B, uznał, że skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności. Wskazał, że wykładnia gramatyczna art. 71 a § 9 upea nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, co oznacza użyty zwrot "bezpodstawnie uchyla się", dlatego też odwołał się do "Słownika Języka Polskiego" pod red. Prof. M. Szymczaka (PWN) W-wa 1978 r., t. 1, s. 148), zgodnie z którym bezpodstawny to: "nie mający podstawy; niesłuszny, (...) bez podstawy prawnej". Argumentował, że pozycję prawną dłużnika zajętej wierzytelności określają szczegółowo przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji normujące egzekucję należności pieniężnych, z których wynika, że w razie zajęcia wierzytelności dłużnikowi nie wolno wypłacać zobowiązanemu zajętej kwoty, lecz jest on zobowiązany do jej przekazania organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Ponadto na dłużniku zajętej wierzytelności ciążą też inne, szczegółowo określone w ustawie obowiązki (np. obowiązek naliczania odsetek, obowiązek zawiadamiania organu egzekucyjnego o wskazanych w ustawie okolicznościach), a z przepisu art. 67a § 1 upea, wynika, że organ egzekucyjny zajmując wierzytelność, wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego. Tym samym fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Bezpodstawne jest zatem twierdzenie skarżącej, że w wyniku orzeczenia sądu zmienił się charakter prawny roszczenia, uzasadniający jego ponowne zajęcie przez organ egzekucyjny. W ocenie organu, z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu zasądzającego kwotę do zapłaty na rzecz B, z mocy dokonanego zajęcia tej wierzytelności pieniężnej, kwota ta jako wymagalna powinna być niezwłocznie przekazana organowi egzekucyjnemu na pokrycie dochodzonych należności. Za niesłuszne także organ uznał stanowisko Spółki, że do zajętej przez administracyjny organ egzekucyjny przedmiotowej należności mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. – dalej: "op"), w tym dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych. Wyjaśnił, że przedawnienie roszczeń cywilnoprawnych i skuteczność podniesienia takiego zarzutu następuje według przepisów prawa cywilnego oraz że o braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można mówić jedynie w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71a § 9 upea - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut potrącenia itp.). Tym samym, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, Naczelnik Urzędu Skarbowego zasadnie określił wysokość nieprzekazanej kwoty, na którą składają się: należność główna 31.409,03 zł oraz odsetki ustawowe 23.752,10 zł liczone od dnia 26 września 2005 r. do 29 listopada 2011 r., W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca Spółka podtrzymując argumentację odwołania zarzuciła naruszenie: 1/ przepisów prawa materialnego - art. 70 §1 op w związku z art.3 pkt.3 lit.c op i art. 67a § 1 upea, poprzez uznanie, że wstąpienie przez organ podatkowy w prawa i obowiązki wierzyciela nie spowodowało objęcia wierzytelności 5-letnim okresem przedawnienia; 2/ przepisów prawa procesowego: - art. 71 b w związku z art. 91 upea, poprzez uznanie, że skarżąca bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności; - art. 7 i art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267 – dalej: "kpa") w związku z art. 18 upea, poprzez prowadzenie postępowania bez uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz w sposób niebudzący zaufania obywateli do państwa. Zarzuciła również błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że świadczenie nie zostało spełnione, podczas gdy w sposób faktyczny środki finansowe zostały przekazane do dyspozycji organu. Ponadto podniosła, że sporne roszczenie, po wyroku sądu powszechnego, przekształciło się z roszczenia cywilnego w należność podatkową, która uległa przedawnianiu. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedz na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 89 upea organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 (tzn. innej niż z wynagrodzenia za pracę, świadczeń z ubezpieczenia społecznego, oraz rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych), przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§ 1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności ww zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (§ 2). W przedmiotowej sprawie nie jest sporne, że zawiadomienie o zajęciu dłużnik otrzymał w dniu 6 listopada 2007 r. oraz, że zajęta wierzytelność została przez dłużnika uznana (pismo skarżącej z dnia 7 listopada 2007 r.). Bezspornym też jest, że prawomocnym wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2008 r. Sąd Okręgowy w W. [...] Wydział Gospodarczy zasądził od skarżącej na rzecz spółki B 31.409,03 zł wraz z odsetkami od dnia 26 września 2005 r. do dnia zapłaty oraz, że w wykonaniu wyroku skarżąca w dniu 29 listopada 2011 r. przelała bezpośrednio na konto spółki B zasądzoną należność główną i odsetki wysokości 16.338,07 zł ( razem 47.474,10 zł). W ramach przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił również, że od ww rozstrzygnięcia wniesione zostały apelacje oraz, że toczyło się postępowanie zażaleniowe, co miało wpływ na ostateczne zakończenie postępowania przed sądem powszechnym. Zgodnie z art. 91 upea jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b, zgodnie z którym jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia. Postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty, o jakim mowa w art. 71a § 9 upea organ egzekucyjny wydaje po przeprowadzeniu u dłużnika zajętej wierzytelności kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego (§ 1), w wyniku której, stwierdzi, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Przeprowadzenie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych wskazanych w art. 71a § 1 upea nie jest konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy, zgromadzony z uwzględnieniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w związku z art. 18 upea pozwoli na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności (zob. wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA 77/03, LEX nr 180288). Wprowadzenie przez ustawodawcę warunku bezpodstawności skutkuje zatem tym, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu w rozumieniu art. 71a § 9 upea, jak słusznie wskazał organ - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). W żadnym razie użyte określenie to nie odnosi się do okoliczności związanych z dłużnikiem zajętej wierzytelności np. z jego złą kondycją finansową, lub przeznaczeniem środków na inne cele. Jak zwrócił uwagę NSA w wyroku z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06 (LEX nr 364771) wykładnia gramatyczna cytowanego przepisu nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, co oznacza użyty w cytowanym przepisie zwrot "bezpodstawnie uchyla się" dlatego też uzasadnione jest sięgnięcie do definicji słownikowej, na którą powołał się także organ egzekucyjny, a zgodnie z nią bezpodstawny to: niemający podstawy; niesłuszny, bez podstawy prawnej, nieuzasadniony. Pamiętać również należy, że egzekucja z wierzytelności pieniężnych jest tylko jednym ze środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych a zasadniczym celem jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym przez dłużnika. W kontekście powyższych uwag, w ocenie Sądu, przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające i zgromadzony materiał dowodowy wbrew zarzutom skargi wykazał, że skarżąca bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności. Skarżąca nie wykazała okoliczności uzasadniających uchylenie się od wykonania zobowiązania, a argument, że organ egzekucyjny nie wyraził woli podtrzymania zajęcia z dnia 30 października 2007 r. jako "już nowej wierzytelności wynikającej z wyroku", już nie należności cywilnej ale podatkowej oraz, że roszczenie to uległo przedawnieniu zgodnie z art. 70 § 1 op, nie znajduje umocowani w obowiązujących przepisach prawa. Zgodzić się należy z organem egzekucyjnym, że sam fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego przez organ i wstąpienie organu egzekucyjnego w prawa i obowiązki zobowiązanego (art. 67a § 1 upea) nie oznacza zmiany cywilnoprawnego charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Dlatego też do będącej przedmiotem zajęcia wierzytelności nie mogą znaleźć zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej. Ponadto bez znaczenia dla oceny zasadności wydana zaskarżonego postanowienia i oceny zaistnienia przesłanki bezpodstawnego uchylenia się od nałożonego na dłużnika obowiązku jest argumentacja skarżącej, że i tak pośrednio pieniądze trafiły do organu egzekucyjnego, gdyż zostały przelane na rachunek spółki B, który powinien być zajęty. W sprawie istotne jest to, że w świetle przytoczonych powyżej regulacji upea przy takim zajęciu dłużnikowi nie wolno wypłacać zobowiązanemu bez zgody organu egzekucyjnego zajętej kwoty, lecz jest on zobowiązany do jej przekazania organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Wbrew zarzutom skargi postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało przeprowadzone z zachowaniem zasad procedury administracyjnej mającej odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Przebieg postępowania utrwalony w aktach wskazuje, że organ egzekucyjny, tak jak tego wymaga regulacja art. 7 i 8 kpa, podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, zapewnił stronie czynny udział na każdym etapie postępowania i wyjaśnił zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzeczono jak na wstępie.