I SA/Lu 1296/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a 1. przyznać J. C. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z połowy wpisu od wniesionej skargi; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 25 października 2013 r. J. . reprezentowany przez doradcę podatkowego wystąpiła do tutejszego Sądu ze skargą na opisaną w sentencji decyzję. Następnie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 593 zł, skarżący złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie ich uiścić. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o majątku i dochodach skarżącego wynika, że strona prowadzi gospodarstwo domowe z córką lat 18. Utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług remontowo - budowlanych i prowadzenia gospodarstwa rolnego o pow. 5,13 ha fiz. (5,53 ha przelicz). Miesięczne dochody skarżącego wynoszą 1800 zł brutto. Skarżący oprócz domu o pow. 100 m2 nie posiada oszczędności, ani innych przedmiotów wartościowych. Skarżący wskazała, że środki jakimi dysponuje pochłaniane są przez bieżące wydatki (czynsz, energia elektryczna, żywność, odzież, obuwie, środki czystości, składka ubezpieczeniowa KRUS, wydatki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, która od 10 grudnia 2013 r. jest zawieszona). Z tej przyczyny nie był też w stanie przygotować się na poniesienie opłaty sądowej w wymaganej wysokości. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie z kosztów niniejszego postępowania zasługuje na uwzględnienie tylko w części. Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). W niniejszej sprawie strona skarżąca wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Warunki jakie powinna spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających środków na sfinansowanie kosztów postępowania i gdy ich zdobycie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie przyznania skarżącemu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ponadto jak się podkreśla w orzecznictwie strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Mając na uwadze powyższe reguły uznać należało, że wniosek strony zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Innymi słowy w ocenie referendarza sądowego sytuacja majątkowa skarżącego nie jest aż tak wyjątkowa aby spełniała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia go z kosztów postępowania w całości. Wskazania wymaga, że na koszty sądowe w badanej sprawie składa się wpis od skargi, który wynosi 593 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez stronę opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 297 zł. Zestawienie powyższych kosztów, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla skarżącej byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 593 zł. Sytuacja majątkowa strony skarżącej nie jest jednak na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Nie sposób pominąć, że skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 5,13 ha fiz. (5,53 ha przelicz). Dochód z takiego gospodarstwa, obliczony zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 23 września 2013 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2012 r. (M.P. z 2013 r., poz. 774) wynosi 13.443,43 zł rocznie, tj. 1120 zł miesięcznie (5,53 ha x 2431 zł = 13.443,43 zł (dochód roczny) : 12 m-cy = 1120 zł. Do wyliczonego w ten sposób dochodu dochodzą coroczne dopłaty bezpośrednie do upraw rolnych, których wysokość za miniony rok wyniosła 4.352,15 zł. Uwzględnić również należy, iż skarżący w III kwartale 2013 r. osiągnął z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej przychód w kwocie [...] zł. Dochody ze wskazanych źródeł zaspokajają wszystkie niezbędne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem by zalegał z jakimikolwiek płatnościami. Na bieżąca dokonuje niezbędnych zakupów i reguluje zobowiązania. Konkludując, wysokość dochodów oraz posiadanego majątku, pozwalają zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść ciężar części kosztów postępowania sądowego, który obecnie ogranicza się do uiszczenia połowy wpisu od skargi. W kontekście wydatków strony, w szczególności spłaty pożyczek pamiętać należy, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.). Uwzględniając zatem to wszystko, w ocenie referendarza sądowego zasadnym jest przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy tyle, że nie poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości, a jedynie z połowy wpisu od skargi. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną strony i zabezpiecza gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a jednocześnie nie powoduje przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.