I SA/Lu 132/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] 2007 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiące: marzec - grudzień 2002 r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: I. przyznać W.Z. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi ponad kwotę 5000 (pięć tysięcy) zł; II. odmówić W.Z. przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W.Z. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 11 186 zł od wniesionej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia złożonego wniosku i na podstawie nadesłanych na wezwanie dodatkowych dokumentów wynika, iż skarżący wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na to, że obecna ciężka sytuacja materialna pozwala mu na bieżącą egzystencję. Prowadzona jest egzekucja komornicza, która doprowadziła m.in. do zajęcia kont bankowych. Zajęto również samochód służący do prowadzenia działalności gospodarczej. W wyniku długotrwałej kontroli przychody i dochody skarżącego gwałtownie spadły. Zajęcie kont bankowych praktycznie sprowadziło działalność firmy wnioskodawcy do minimum. Jakiekolwiek oszczędności już zostały zaangażowane w spłatę wymagalnych należności wobec kontrahentów. We wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca pozostaje z żoną oraz dorosłą studiująca córką. Majątek wspólnego gospodarstwa domowego stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m2. Mieszkanie to zostało przewłaszczone za zobowiązania na rzecz spółki z.o.o. Wnioskodawca posiada również zasoby pieniężne w wysokości [...] zł. Ze złożonego oświadczenia wynika, iż żona skarżącego osiąga dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł miesięcznie. Natomiast wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Obecne dochody są niskie z uwagi na podejmowane działania mające na celu zmianę rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej. Z nadesłanych dodatkowych oświadczeń wynika, iż łączne koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego ponoszone wspólnie przez małżonków z tytułu czynszu, energii, opłat za telefon i żywność wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Z nadesłanych zawiadomień o zajęciu praw majątkowych (rachunków bankowych skarżącego) wynika, iż od skarżącego dochodzona jest należność główna w wysokości [...] zł. Odsetki od tej kwoty wynoszą obecnie około [...] zł. Natomiast żona, z którą posiada rozdzielność majątkowa nie posiada konta bankowego. Z nadesłanych odpisów zeznań podatkowych za rok 2007 r. wynika, iż żona wnioskodawcy osiągnęła roczne przychody w wysokości [...] zł. Z kolei skarżący osiągnął w tym okresie przychód roczny w wysokości [...] zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, co następuje: Dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. W przedmiotowej sprawie brak jest unormowania prawnego, które zwalniało by skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (opłaty sądowe i zwrot wydatków) oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych (wpis i opłata kancelaryjna) w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). W.Z. wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Instytucja prawa pomocy polegająca na zwolnieniu od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Minimum socjalne dla członka rodziny wynosi, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593) 351 zł brutto na osobę. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Przedstawione przez skarżącego na urzędowym formularzu oświadczenie poparte dodatkowymi dokumentami wskazujące na jego obecną sytuacje finansową pozwala na przyjęcie, że nie jest on w stanie (lub nie byłby w stanie) ponieść w całości kosztów postępowania, na które składa się kwota wpisu stosunkowego od wniesionej skargi w wysokości 11 186 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych kosztów sądowych (np. wpis sądowy od zażalenia, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Do ewentualnych kosztów sądowych należy również zaliczyć kwotę wpisu sądowego od potencjalnej skargi kasacyjnej, który zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynosi połowę wpisu od skargi (w niniejszej sprawie byłaby to kwota 5 593 zł). Taka a nie inna ocena obecnej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie oznacza jednak, że nie może on ponieść znacznej części ww. kosztów sądowych bez uszczerbku w kosztach koniecznego utrzymania swojego i rodziny. Biorąc to pod uwagę zwolniono skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi jedynie ponad kwotę 5000 zł. Natomiast w pozostałym zakresie (czyli pozostałych do uiszczenia ewentualnych kosztów) brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Nie może uzasadniać złożonego wniosku powołanie się na istniejącą rozdzielność majątkową małżonków, ponieważ przy badaniu przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa należy wziąć pod uwagę to, iż zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy (por. art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Biorąc pod uwagę osiągane przez skarżącego i jego rodzinę obecne dochody tj. około 3800 zł, posiadane obecnie zasoby pieniężne w wysokości 1 500 zł, jak również wysokość osiąganych znacznych przychodów w roku ubiegłym brak jest przesłanek do stwierdzenie, że strona skarżąca wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji, która spowodowałaby, iż uiszczenie przez nią kwoty wpisu sądowego od skargi w kwocie zastosowanego zwolnienia tj. 5000 zł spowodowałoby uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania i zachwiałoby jej sytuacją bytową i jej rodziny doprowadzającą do zagrożenia minimum socjalnego. To samo dotyczy pozostałych (poza wpisem sądowym od skargi, od którego to strona została zwolniona w części) do uiszczenia ww. kosztów sądowych, które to zresztą mogą ale nie muszą wystąpić. Jeżeli jednak będą musiały być poniesione przez stronę to dopiero na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego co pozwoli wnioskodawcy na przygotowanie się do ich poniesienia kosztem niekoniecznych wydatków. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.