I SA/Lu 141/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. w zakresie sprzeciwu od postanowienia z dnia 10 kwietnia 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie z dnia 10 kwietnia 2018 r. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trzema córkami (urodzone w 2008 r., 2010 r., 2012 r.). Rodzina utrzymuje się z dochodów małżonki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 5.500 zł netto miesięcznie. Skarżący nie posiada natomiast żadnego dochodu ani majątku. Jego małżonka, z którą ma zawartą umowę rozdzielności majątkowej jest natomiast właścicielem domu, mieszkania, gruntów rolnych o pow. 1,5 ha, ciągników siodłowych i naczepy. Dodatkowo podał, że małżonka spłaca kredyt mieszkaniowy z miesięczną wysokością raty 3.300 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżący złożył deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres czerwiec-grudzień 2017 r. z tytułu prowadzonej przez małżonkę skarżącego działalności gospodarczej oraz jej zeznania podatkowe za 2015 i 2016 rok. Jednocześnie wskazał, że z uwagi na rozdzielność majątkową małżonka odmówiła mu udostępnienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz podania składników posiadanego przez nią majątku (nieruchomości i rzeczy ruchome). Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanął na stanowisku, zgodnie z którym skarżący nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy, a ograniczył się do stwierdzenia, że nie ma jakiegokolwiek majątku i dochodów, co nie wystarczy, aby odstąpić od konstytucyjnej reguły zobowiązującej do ponoszenia danin publicznych wszystkich i na równych zasadach. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący argumentował, że wykazana przez niego sytuacja daje podstawę do zwolnienia go od wpisu od skargi. W jego ocenie, sytuacja materialna żony nie ma wpływu na jego sytuację finansową - małżonkowie mają rozdzielność majątkową, żona nie ma żadnego obowiązku wykazywać mu swoich dochodów ani też pomagać. Trudno byłoby oczekiwać, aby uiszczała za niego wpis. W ocenie skarżącego, odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia go prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie referendarza sądowego, jest prawidłowe. Skarżący wnioskował o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Pamiętać również należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (która wynika z treści art. 199 P.p.s.a.). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz – co istotne w rozpatrywanej sprawie - pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takiego grona osób nie należy. Należy również zwrócić uwagę, że w przypadku pozostawania w rozdzielności majątkowej, stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: K.r.o.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 K.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Innymi słowy na małżonkach spoczywa ciężar wzajemnej pomocy i alimentacji, w tym także obowiązek ponoszenia kosztów postępowania w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie jest w stanie pokryć ich z własnego majątku. Oznacza to, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia żony wnioskodawcy z obowiązku pomocy finansowej, a udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym jest niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony powinno zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. W odniesieniu do niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, iż małżonka podatnika posiada dom, mieszkanie, pole, ciągniki siodłowe, naczepę. Spłaca kredyt związany z zakupem mieszkania (rata 3.300 zł) i nie wynika z wniosku ani dodatkowych oświadczeń, aby zalegała z płatnościami. W ocenie sądu, nie mamy do czynienia w tej sytuacji z osobą ubogą, która, aby zrealizować prawo do sądu, wymaga wsparcia od innych obywateli. Na uwagę zasługuje też kwestia, że ani z wniosku PPF ani z jakichkolwiek dodatkowych materiałów dostarczonych sądowi nie wynika, że skarżący będący osobą młodą i zdolną do pracy (bo o żadnych przyczynach niemożności podjęcia przez niego pracy strona we wniosku nie informuje) nie podejmuje prób zdobycia środków na opłacenie zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Z wniosku nie wynika dlaczego skarżący (poza funkcją prezesa zarządu spółki bez wynagrodzenia) nie podejmuje pracy zarobkowej, co pozwoliłoby poprawić sytuację finansową jego rodziny oraz umożliwiłoby poniesienie kosztów sądowych. Skoro skarżący takiej pracy nie podejmuje, tym bardziej nie może oczekiwać, że inni podatnicy, współobywatele, są w związku z tym zobowiązani pokryć za niego koszty sądowe. W okolicznościach analizowanego wniosku skarżący oczekuje zwolnienia od kosztów sądowych z tym uzasadnieniem, że jest zadłużony, a z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Jednak ustrój rozdzielności majątkowej nie może być wykorzystywany przez skarżącego jako argument mający przemawiać za niewywiązywaniem się z obowiązku ponoszenia danin publicznych. Trzeba pamiętać, że mogą do niej doprowadzić zgodnie oboje małżonkowie. Co więcej, skarżący nie wyjaśnił z jakich obiektywnych powodów, prowadząc działalność gospodarczą, nie zabezpieczył środków potrzebnych na ewentualne koszty sądowe w razie przyszłego sporu z organem podatkowym. W powyższym stanie sprawy skarżący nie wykazał istnienia obiektywnych okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że prawo pomocy jest odstępstwem od powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych (do nich należą także koszty sądowe), ustanowionego w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), które na zasadzie wyjątku może znaleźć zastosowanie w sytuacjach obiektywnie szczególnych, niezależnych od samego zainteresowanego, co nie zostało wykazane w realiach rozpatrywanego wniosku. Nie ma zatem podstaw do tego, aby koszty sądowe związane ze sporem prowadzonym przez skarżącego przed sądem miały zostać przerzucone na innych współobywateli, innych podatników. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 - § 3 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.