I SA/Lu 1425/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA M. F. po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. Z. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2010 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 21 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że referendarz sądowy po analizie dokumentów przedłożonych przez stronę stwierdził, że wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie bowiem skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazał referendarz sądowy z przedstawionych dokumentów wynikało, że skarżący uzyskuje znaczne przychody z prowadzonej działalności gospodarczej (za 2014 r. przychody – które świadczą o rozmiarach prowadzonej działalności – wyniosły [...] zł, natomiast za 2015 r. - [...] zł). Powyższe jednoznacznie wskazuje, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest znacznych rozmiarów i przynosi wymierne korzyści, co samo w sobie nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Nadto podniósł, że do tak znacznego dochodu skarżącego należy również doliczyć dochód małżonki jaki osiągnęła w 2015 r. w wysokości [...] zł. W ustawowym terminie skarżący, złożył sprzeciw od opisanego wyżej orzeczenia, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów wpisu od skargi. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił brak wnikliwej analizy sytuacji finansowej strony i w konsekwencji niezasadne uznanie posiadania przez stronę środków na pokrycie kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że prowadzona przez niego działalność polega w głównej mierze polega na pośrednictwie handlowym, co oznacza, że w obrocie dysponuje głównie pieniędzmi swoich klientów. Do sprzeciwu skarżący dołączył deklaracje VAT-7K oraz wyciąg z KPiR za I kwartał 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że nie zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie stronie wnioskowanego prawa pomocy. W pierwszej kolejności należało się zgodzić z twierdzeniem referendarza sądowego, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2008 r., I OZ 809/07, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo należy wskazać na pogląd wyrażany w orzecznictwie i doktrynie, podzielany w pełni przez Sąd, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienia NSA z 24 czerwca 2008r., sygn. akt l GZ 147/08, LEX nr 479137 oraz z dnia 9 lipca 2008r., sygn. akt l FZ 265/08, LEX nr 494324). Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej (zakup towarów handlowych i materiałów na co wskazał skarżący w sprzeciwie). Wyraźnie należy podkreślić, że wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów administracji publicznej. W tym kontekście zupełnie nie zasługują na uwzględnienie zarzuty sprzeciwu dotyczące niemożności przewidzenia koniczności dowodzenia swoich racji przed sądem. Tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy skarżący z zarabianych środków miał i – zdaniem Sądu – w dalszym ciągu ma zdolność poniesienia wymaganych kosztów sądowych, co wynika ze złożonych dokumentów. W świetle powyższych ustaleń, oświadczenie skarżącego, że nie posiada środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego od skargi jest niewiarygodne. W ocenie Sądu, skarżący oraz prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe małżonka posiadają wystarczające dochody, które można wykorzystać na opłacenie kosztów postępowania. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.