I SA/Lu 154/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych p o s t a n a w i a 1. przyznać R. J. prawo pomocy poprzez zwolnienie z połowy wpisu od wniesionej skargi; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z dnia 7 lutego 2014 r. R. J. wystąpiła do tutejszego Sądu ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych. Następnie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, skarżący złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego na urzędowych formularzach wniosku wynika, że wnioskodawca ur. w [...] r. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką, utrzymując się z prowadzenia gospodarstwa rolnego o pow. 4,50 ha oraz emerytury matki w wysokości [...] zł netto. W skład jego majątku wchodzi budynek mieszkalny o pow. 70 m2, budynek inwentarski wraz z budynkiem gospodarczym o pow. 126 m2 oraz stodoła drewniana o pow. 128 m2. Posiada również ciągnik rolniczy oraz cały niezbędny sprzęt rolniczy (pług, kultywator, brony, opryskiwacz, rozrzutnik obornika, siewnik, sadzarkę i kopaczkę do ziemniaków, przyczepę, rozsiewacz do nawozów, kosiarkę oraz wyorywacz do buraków). Zaznaczył, że w dniu 10 grudnia 2013 r. uległ wypadkowi (złamanie kości goleni), który został uznany za wypadek przy pracy rolniczej. Od tamtego czasu do chwili obecnej przebywa na zwolnieniu lekarskim otrzymując zasiłek chorobowy w wysokości 10 zł za 1 dzień. Przewidywany okres odzyskania zdolności do pracy to wrzesień 2014 r. Do wniosku dołączył wyciąg z rachunku bankowego z którego wynika, że w dniu 28 stycznia 2014 r. otrzymał kwotę [...] zł tytułem dopłat obszarowych oraz w dniu 28 lutego 2014 r. kwotę [...] zł tytułem odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu wynikły z ww. wypadku. Nadto do wniosku dołączył rachunki i faktur dokumentujące wysokość poniesionych przez stronę wydatków, tj. opłat za media, składkę ubezpieczeniową, zakup środków nawożenia roślin, oleju napędowego, węgla i żywności. Złożył także kopie umowy kredytu gotówkowego w wysokości [...] zł z okresem kredytowania od 29 października 2013 r. do 15 maja 2014 r. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku w drodze przyznania prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe do wniosku, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony skarżącej jest na tyle ciężka, iż wymaga zwolnienia całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Niemniej jednak w ocenie referendarza sądowego wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokości wpisu od skargi wynosi 500 zł - zgodnie z treścią § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącego opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją finansową skarżącego oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części dotyczącej połowy wpisu od skargi z budżetu państwa. Innymi słowu zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla skarżącego byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 500 zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja majątkowa skarżącego nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Nie sposób pominąć, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 3,84 ha fiz. (4,89 ha przelicz). Dochód z takiego gospodarstwa, obliczony zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 23 września 2013 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2012 r. (M.P. z 2013 r., poz. 774) wynosi [...] zł rocznie, tj. 990,93 zł miesięcznie (4,89 ha x 2431 zł = [...] zł (dochód roczny) : 12 m-cy = 990,93 zł. Do wyliczonego w ten sposób dochodu dochodzą coroczne dopłaty bezpośrednie do upraw rolnych, których wysokość za miniony rok wyniosła [...] zł (powierzchnia działek rolnych zadeklarowana do przyznania jednolitej płatności obszarowej w minionym roku wyniosła 5,14 ha). Uwzględnić również należy, iż matka skarżącego dysponuje stałym dochodem z tytułu emerytury w wysokości [...] zł netto. Dochody ze wskazanych źródeł zaspokajają wszystkie niezbędne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem by skarżący zalegał z jakimikolwiek płatnościami. Na bieżąco dokonuje niezbędnych zakupów i reguluje zobowiązania. Skarżący posiada przy tym cały niezbędny sprzęt do produkcji rolnej i budynki, a przedstawione przez niego rachunki dokumentujące zakup środków do nawożenia jednoznacznie wskazuje na aktywnie prowadzoną przez niego produkcję rolną. Nie ma większego znaczenia, że skarżący w chwili obecnej przebywa na zwolnieniu lekarskim. Straty poniesione wskutek braku możliwości pracy w gospodarstwie rolnym rekompensuje zasiłek chorobowy, który skarżący pobiera. Nie stwarza to jednak przeszkody w użytkowaniu gruntów rolnych, a w konsekwencji pobierania z tego tytułu pożytków na co w jednoznaczny sposób wskazuje okoliczność zakupu środków nawożenia roślin oraz oleju napędowego w znacznych ilościach. Nie bez znaczenie jest również to, że skarżący w lutym 2014 r. otrzymał kwotę [...] zł tytułem odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu wynikły z doznanego urazu. Wszystko powyższe wskazuje, że wysokość dochodów oraz posiadanego majątku, które mimo, iż nie są wysokie, pozwalają zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść ciężar części kosztów postępowania sądowego, który obecnie ogranicza się do uiszczenia połowy wpisu od skargi. W kontekście zaś wydatków strony oraz jej zobowiązań pamiętać należy, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.). Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Uwzględniając zatem to wszystko i korzystając, że sąd (referendarz sądowy) nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. (tak. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2004, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie I) przyznano skarżącej prawo pomocy tyle, że nie poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości, a jedynie z połowy wpisu od skargi. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną skarżącego zabezpieczając gwarantowane mu Konstytucją RP prawo do sądu, a jednocześnie chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną, zbędną roszczeniowością strony. Nie powoduje też przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Po pierwsze ze względu na przedstawioną sytuację materialną wnioskodawcy byłoby to nieuzasadnione, a po drugie udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest potrzebny. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie. Konkludując, zwolnienie skarżącego z połowy wpisu od wniesionej skargi stanowi dla niego aktualnie wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jego praw i nie zamknie mu przy tym drogi do rozpoznania złożonych przez niego wniosków. Nie wyklucza to bowiem złożenia przez skarżącego kolejnego wniosku o ustanowienie zastępcy prawnego w przyszłości, o ile potrzeba taka będzie rzeczywiście nadal uzasadniona tokiem sprawy i jego sytuacją materialną. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.