I FZ 70/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 980/12 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 4 września 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja do grudnia 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 980/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zwolnił M. S. (dalej jako "skarżący") od kosztów sądowych, oddalając jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 4 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja do grudnia 2005 r. Uzasadniając motywy swojego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji przedstawił treść oświadczeń skarżącego, z których wynikało, że skarżący w roku podatkowym 2011 poniósł stratę w kwocie 19.747,68 zł, a w 2010 r. jego dochód wynosił 997,27 zł miesięcznie. Dochody jego żony, z którą nie prowadzi gospodarstwa domowego, zmalały z 40.439,89 zł w 2010 r. do 27.568,28 zł w 2011 r. Na podstawie zawartej umowy majątkowej ustanowiona została pomiędzy małżonkami rozdzielność majątkowa. Skarżący osiąga dochód w postaci zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 680 zł miesięcznie. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje czteroletni syn W., na którego skarżący przekazuje 200 zł miesięcznie. Uwzględniając wskazane przez stronę i potwierdzone dowodami okoliczności, sąd postanowił o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych oceniając, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast za niezasadne sąd uznał ustanowienie radcy prawnego. W ocenie sądu skarżący nie należy do kręgu osób, które nie są w stanie ponieść żadnych kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Sąd dodał, że przy ocenie sytuacji skarżącego w kontekście prawa pomocy nie można ograniczać się wyłącznie do wielkości osiąganego przez niego dochodu w postaci zasiłku dla bezrobotnych. Należy także mieć na uwadze dochody żony, które skarżący podał wyłącznie za 2010 r. oraz 2011 r., pomijając dochody żony za 2012 r. i nie podając ich wysokości. Sąd zauważył, że skarżący znajduje się w lepszej sytuacji niż wielu innych obywateli, bowiem jego rodzice użyczyli mu mieszkanie i tym samym nie jest zmuszony do ponoszenia choćby kosztów związanych z wynajmowaniem lokalu. Według sądu pierwszej instancji jest to niewątpliwie realna pomoc dla skarżącego, która nie może być pominięta przy ocenie jego sytuacji majątkowej. Ponadto sąd zaznaczył, że z urzędu jest mu znana także okoliczność, że w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 209/11 skarżącemu udzielono także prawa pomocy w zakresie częściowym, przy analogicznym stanie faktycznym i skarżący był w stanie zapłacić ½ wpisu sądowego w kwocie 750 zł w dniu 22 lipca 2011 r. Zdaniem sądu pierwszej instancji oznacza to, że skarżący jest w stanie ponieść częściowo koszty związane z postępowaniem sądowym. Stąd opłacenie ewentualnych usług świadczonych przez radcę prawnego – z których zamierza skorzystać skarżący – nie powinno sprawiać szczególnych problemów w kontekście wszystkich okoliczności sprawy. Biorąc pod uwagę zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych sąd stwierdził, że taka ocena wniosku nie powoduje ograniczenia prawa do sądu po stronie skarżącego. W zażaleniu M. S. zaskarżył powyższe postanowienie w części oddalającej wniosek w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie przepisów: - art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 1 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako "p.p.s.a.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie a w konsekwencji uznanie, iż mimo, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania to prawo pomocy przysługuje mu jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego nie zastosowanie w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe zarzuty strona wniosła o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w zaskarżonej części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Nie powinna jednak ona uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. Jak to już wyjaśnił sąd pierwszej instancji, zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy po wykazaniu przez wnioskodawcę ziszczenia się przesłanek do skorzystania z niego jest dla sądu obligatoryjne. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa jednak na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż z całokształtu sprawy wynika, że istotnie skarżący nie ma takiego majątku, żeby mógł ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla swojej osoby i rodziny. Wyczerpuje to przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadne przyznanie skarżącemu prawa pomocy w większym stopniu niż uczynił to sąd pierwszej instancji. W niniejszej sprawie stan majątkowy wnioskodawcy uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w części w takim zakresie, jaki jest niezbędny do zapewnienia mu prawa do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny, tj. zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi. Brak jest natomiast podstaw, ażeby ustanowić na jego rzecz radcy prawnego. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Zdaniem sądu rozpoznającego niniejszą sprawę sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący nie powoduje konieczności przyznania mu pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Po pierwsze z akt sprawy wynika, że skarżący dysponuje wraz z małżonką stałym miesięcznym dochodem. W tym miejscu należy zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków, co wynika z powołanych przez sąd pierwszej instancji przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Po drugie skarżący dotychczas wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszystkie polecenia sądu. Treść jego pism wskazuje również, że skarżący nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków. Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. Należy także podzielić pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.