I SA/Lu 167/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej p o s t a n a w i a 1. przyznać Z. S. prawo pomocy poprzez zwolnienie jej od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem zawartym w skardze skarżąca zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych, wskazując, że nie jest w stanie ich ponieść. W złożonym na tę okoliczność formularzu wniosku wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem. Obydwoje zamieszkują w należącym do nich mieszkaniu o pow. 59 m2, a źródłem ich utrzymania są świadczenia emerytalno-rentowe w łącznej wysokości [...] zł netto. Małżonkowie nie posiadają przy tym żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Z ww. środków strona uiszcza opłaty związane z utrzymaniem domu: czynsz - [...] zł, gaz - [...] zł, energia elektryczna - [...] zł, telefon - [...] zł oraz zakupuje: żywność - [...] zł, środki czystości - [...] zł, odzież i obuwie - [...] zł oraz lekarstwa - [...] zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może nastąpić, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.). Przez wskazany uszczerbek, należy natomiast rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Innymi słowy dopiero pozbawienie strony środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania uzasadnia przyznanie omawianego zwolnienia. Tym samym sam uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Odnosząc powyższe do złożonego wniosku, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony skarżącej jest na tyle ciężka, iż wymaga zwolnienia całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Niemniej jednak w jego ocenie wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej ponad kwotę 50 złotych. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi 500 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącą opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją dochodową i majątkową skarżącej oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd, a także to, że skarżąca wraz z małżonkiem ma obowiązek poniesienia kosztów sądowych w takiej samej wysokości w sprawie I SA/Lu 166/16, zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę 50 zł z budżetu państwa. Innymi słowy zbyt dużym obciążeniem dla wnioskodawcy byłoby wyłącznie uiszczenie kosztów niniejszego postępowania w ich pełnej wysokości. Sytuacja w jakiej się znajduje nie pozwala jednak na zwolnienie go od kosztów sądowych w większym zakresie. Nie jest ona bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Jak już zaznaczono instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pogląd taki wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11; LEX nr 1104128). W ocenie referendarza, skarżącej i jej rodziny nie można jednak zaliczyć do tego typu osób. Wskazać bowiem należy, że rodzina wnioskodawcy posiada stałe źródło dochodów z tytułu otrzymywanych świadczeń emerytalno-rentowych w łącznej wysokości [...] zł netto. Rodzina ma również zapewnione warunki mieszkaniowe i nie wykazuje trudności w regulowaniu niezbędnych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego. Uwzględniając powyższe należało uznać, że dochody strony mimo, iż nie wysokie są w stanie zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść również ciężar niewielkiej części kosztów postępowania sądowego, który zgodnie z niniejszym rozstrzygnięciem obecnie ogranicza się do uiszczenia kwoty 50 zł tytułem wpisu sądowego. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia przy tym ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną strony, zabezpieczając gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a dodatkowo chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną, zbędną roszczeniowością strony. Nie powoduje też przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.