I SA/Lu 168/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 168/16. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. I SA/Lu 168/16, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie rozpoznającego wniosek skarżący, wbrew swoim twierdzeniom, jest w stanie pokryć wszelkie koszty sądowe, jakie wiążą się z przedmiotową sprawą, o czym świadczy chociażby wysokość uzyskanego w latach 2014-2015 przychodu z działalności gospodarczej oraz stan posiadanych rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego od wyżej opisanego orzeczenia, postanowieniem z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. I SA/Lu 168/16, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Sąd podzielił stanowisko referendarza, że skarżący dysponując środkami pieniężnymi kilkakrotnie przekraczającymi wysokość wymaganych kosztów sądowych, jest w stanie je sfinansować. W dniu 8 sierpnia 2016 r. skarżący wpłacił na rachunek Sądu kwotę 1.500 zł tytułem wpisu od skargi, a następnie w dniu 3 października 2016 r. kwotę 100 zł tytułem opłaty za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Składając skargę kasacyjną od wyroku z dnia 29 września 2016 r. skarżący ponownie zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, podobnie jak w poprzednim oświadczeniu zadeklarował, że utrzymuje się z umowy o pracę oraz z wykonywanej osobiście działalności gospodarczej osiągając łączny dochód w kwocie [...]zł netto. Wnioskodawca podniósł, że jego jedyny majątek stanowi nieruchomość gruntowa o wartości [...] zł. Miesięczne zobowiązania jakie natomiast posiada to: alimenty, spłata kredytu: hipotecznego, gotówkowego, obrotowego i zaciągniętego na prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto wydatki związane z utrzymaniem siebie oraz żony i czwórki dzieci które oscylują w kwocie od [...] zł do [...] zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Wpis od skargi kasacyjnej składa się na koszty sądowe, a zwolnienie od obowiązku jego uiszczenia przesądza o przyznaniu stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, a to z mocy art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osoba fizyczna uprawniona jest do uzyskania takiego wsparcia, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Postanowienie to mimo, iż rozstrzyga wniosek co do istoty jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, co oznacza, że znajduje do niego zastosowanie art. 165 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z powyższym (kolejny) wniosek strony o przyznanie prawa pomocy może uzyskać bieg procesowy jedynie jako wniosek o zmianę prawomocnego orzeczenia wydanego w przedmiocie prawa pomocy, w trybie przywołanego przepisu. Co przy tym wymaga podkreślenie, złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Jak bowiem stanowi art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). W takim przypadku rolą Sądu (referendarza sądowego) jest bowiem zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12). Bez zmiany okoliczności sprawy nie można bowiem uchylić ani zmienić prawomocnego postanowienia. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należało, że strona skarżąca w złożonym powtórnie wniosku nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od poglądu wyrażonego w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2016 r. Przede wszystkim podnieść należy, że podstawą odmowy przyznania stronie prawa pomocy był fakt posiadania środków pieniężnych na rachunkach bankowych, wysokość uzyskanych przychodów oraz stan posiadanego majątku. Referendarz sądowy w prawomocnym postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy zawarł szczegółową ocenę stanu majątkowego wnioskodawcy, która w chwili obecnej z uwagi na brak przywołania nowych okoliczności nie może ulec zmianie. Oczywistym bowiem jest, że już tylko sam stan posiadanych przez stronę środków pieniężnych nie tylko pokrywał wysokość wymaganego w sprawie wpisu od skargi lecz również wszystkich wymaganych kosztów sądowych w tym wymaganej obecnie opłaty sądowej od skargi kasacyjnej, której wysokość jest o połowę niższa niż uiszczonego przez stronę wpisu od skargi. Bez znaczenia zatem jest czy skarżący aktualnie posiada jeszcze wskazane środki pieniężne, gdyż jego obowiązkiem było poczynienie stosownych oszczędności tytułem zainicjowanego postępowania sądowego, tym bardziej, że jest ono wynikiem prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika zaś jednoznacznie obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Oceniając zatem obecnie przedłożony wniosek z uwzględnieniem oceny zawartej w prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2016 r. stwierdzić należało brak podstaw do dokonania modyfikacji zapadłego wobec strony orzeczenia dotyczącego prawa pomocy. Z tych wszystkich względów orzeczono o odmowie zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2016 r. odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych. Podstawę powyższego stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 167a § 1 i art. 165 P.p.s.a.