I SA/Lu 181/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Gilowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 października 2019 r. sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia podatku od nieruchomości I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M. P. od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej ustanowionej z urzędu w wysokości [...] ([...]) złotych, w tym VAT. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r., po rozpatrzeniu zażalenia K. S. (dalej: skarżącego) na postanowienie Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] września 2018 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia podatku od nieruchomości, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji w dniu [...]. wydał decyzję wymiarową, ustalając podatek od nieruchomości za rok 2018 wobec współwłaścicieli nieruchomości, w tym skarżącego. Decyzja wymiarowa została doręczona skarżącemu w dniu [...] sierpnia 2018 r. W dniu 14 sierpnia 2018 r. (data stempla pocztowego) wniósł on do organu pismo, zatytułowane odwołaniem. Wskazał, że korzysta z przysługującego mu prawa i żąda zwolnienia z podatku od nieruchomości. W piśmie tym podniósł m. in. że spornej nieruchomości, jako części spadku, jeszcze nie odebrał, nie użytkuje jej w żaden sposób, nie figuruje jako jej właściciel w ewidencji gruntów i w księgach wieczystych, nie uzyskuje też z niej żadnego przychodu. Od wielu lat jest pozbawiony wolności, nie ma majątku, dochodu ani oszczędności. Organ pierwszej instancji – mając wątpliwość co do intencji skarżącego -wezwał go do sprecyzowania, czy żąda zwolnienia z obowiązku płacenia podatku od przedmiotowej nieruchomości, czy kwestionuje fakt bycia podatnikiem. Poinformował go również, że podatek za rok 2018 za przedmiotową nieruchomość został uiszczony przez innych współwłaścicieli (pismo z dnia 27 sierpnia 2018 r.). W odpowiedzi – w piśmie z dnia 5 września 2018 r. – skarżący sprecyzował, że żąda zwolnienia z obowiązku płacenia podatku od przedmiotowej nieruchomości. W tych okolicznościach organ pierwszej instancji uznał pismo podatnika za wniosek o umorzenie zaległości podatkowej i odmówił wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że nie istnieją zaległości podatkowe z tytułu podatku od przedmiotowej działki, które obciążałyby wnioskodawcę, co powoduje brak możliwości merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącego. Rozpatrując zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło treść art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Wskazało, że jak wynika z akt, z tytułu podatku od nieruchomości za wymienioną nieruchomość na dzień złożenia wniosku rzeczywiście nie występują żadne zaległości. Zdaniem Kolegium oznacza to, że organ podatkowy nie miał podstaw prawnych do przeprowadzenia postępowania i wydania decyzji na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p., a tym samym rozważenia zasadności umorzenia zaległości podatkowych. Nawiązując do treści art. 165a § 1 O.p. Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy odmówił wszczęcia przedmiotowego postępowania. Organ odwoławczy dodał też, że jeżeli nieruchomość pozostaje we współwłasności różnych osób (jak w niniejszej sprawie), to ciążące na współwłaścicielach zobowiązanie podatkowe ma charakter solidarny co oznacza, że zapłata podatku przez jednego ze współwłaścicieli zwalnia z obowiązku zapłaty podatku pozostałych współwłaścicieli. K. S. we wniesionej w terminie skardze wskazał, że postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest niezgodne z prawem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Podstawą orzekania przez sąd administracyjny są akta sprawy, które organ administracyjny – zgodnie z art. 54 § 2 p.p.s.a. – ma obowiązek przedstawić razem ze skargą (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Z analizy akt niniejszej sprawy wynika, że K. S. jako współwłaściciel w częściach ułamkowych został obciążony solidarnie z pozostałymi współwłaścicielami podatkiem od nieruchomości położonej w [...], składającej się z gruntów pozostałych o pow. 546 m2, budynków mieszkalnych o pow. 120 m2, budynków gospodarczych o pow. 48 m2. Decyzję w tym przedmiocie otrzymał w dniu 10 sierpnia 2018 r. W ustawowym terminie do złożenia odwołania złożył pismo, którym wskazał, że nie figuruje jako współwłaściciel działki w żadnym rejestrze (w tym w księdze wieczystej), bo nie objął spadku. Nade wszystko jednak stwierdził, że jego sytuacja osobista i majątkowa nie pozwalają wywiązać się ze zobowiązania podatkowego. Burmistrz Miasta [...] w piśmie z dnia 27 sierpnia 2018 r. wezwał w tych okolicznościach stronę do sprecyzowania, czy żąda zwolnienia z podatku czy kwestionuje fakt bycia podatnikiem. Pouczył, że wbrew twierdzeniu skarżącego, w ewidencji gruntów i budynków jest on wpisany jako współwłaściciel w Ľ udziału na podstawie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku. Wskazał też, że za 2018 r. nie istnieją zaległości podatkowe w podatku od nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie skarżący podał, że żąda wyłącznie zwolnienia z obowiązku płacenia podatku od nieruchomości. Pismo podatnika potraktowano zatem jako wniosek o umorzenie zaległości podatkowej i – w związku z nieistnieniem tej zaległości – odmówiono wszczęcia postępowania we wskazanym przedmiocie. Postanowienie to, mające charakter formalny, podlega ocenie w niniejszym postępowaniu. Rozważania rozpocząć zatem należy od wskazania, że przepis art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej (będący podstawą rozstrzygnięcia) stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Instytucja ta ma zastosowanie wyłącznie do postępowań wszczynanych na wniosek i jest ściśle związana z zasadą ekonomii. Jeżeli bowiem już w momencie wszczęcia postępowania można przewidzieć, że zostanie wydana decyzja umarzająca (art. 208 Ordynacji podatkowej), mija się z celem nie tylko jego prowadzenie, ale również wszczynanie. Jak wskazuje się w doktrynie i judykaturze, na podstawie art. 165a oraz 165 § 3 Ordynacji podatkowej, postępowanie wszczynane na wniosek toczy się w dwóch fazach. Stosownie do treści art. 165 § 3 cyt. ustawy, z dniem doręczenia organowi podatkowemu żądania strony następuje wszczęcie postępowania, jednak jest to faza postępowania wstępnego, w którym organ podatkowy bada, czy podanie pochodzi od osoby posiadającej legitymację procesową oraz czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania podatkowego. Użyty w przepisie zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (tak m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2207/06). Z uwagi na powyższe, pomimo braku sformułowania w tym względzie konkretnych zarzutów w skardze, Sąd w niniejszym postępowaniu obowiązany jest zweryfikować czy wskazane przez organy przeszkody do wszczęcia postępowania mieszczą się w katalogu zawartym w art. 165a § 1 O.p., uniemożliwiającym organowi prowadzenie postępowania w zakresie objętym żądaniem strony. Istotą normy prawnej objętej przez ten przepis jest istnienie przeszkody prawnej uniemożliwiającej merytoryczne załatwienie sprawy. W art. 165a § 1 O.p. wskazano m.in. na niedookreślony zwrot "jakiekolwiek inne przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania. W orzecznictwie wskazuje się, że zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn" należy wiązać z przypadkami, gdy wszczęciu postępowania, a w konsekwencji rozpoznaniu sprawy, sprzeciwiają się przepisy prawa procesowego lub materialnego. Inne przyczyny, o których mowa w art. 165a § 1 O.p. to w szczególności sytuacja, w której w danej sprawie toczy się już postępowanie podatkowe lub sytuacja, w której wydana już została decyzja podatkowa, a także stwierdzenie nieistnienia normy prawnej nakazującej wydanie rozstrzygnięcia w danym zakresie. Dyspozycja art. 165a § 1 O.p. winna znaleźć zatem zastosowanie w przypadku, gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Prawidłowa analiza unormowania zawartego w art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej prowadzi nadto do wniosku, że odmowa wszczęcia postępowania następuje jedynie w przypadku, gdy brak możliwości wszczęcia jest oczywisty. W piśmiennictwie wskazuje się, że "oczywistość" wynika albo już z podania zawierającego żądanie wszczęcia postępowania, albo została stwierdzona w wyniku jednostkowych i prostych czynności organu administracji publicznej (G. Łaszczyca: Postanowienie administracyjne w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2011, s. 188). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżący, w wyniku skierowanego do niego żądania, określił w sposób jasny swoje żądanie. Wskazał, że domaga się zwolnienia z obowiązku jego opłacenia, w związku z trudnościami osobistymi i finansowymi. Jednocześnie organ w wezwaniu pouczył skarżącego, że na etapie składania przez niego żądania nie posiada on żadnych zaległości podatkowych, zaś stosowne rejestry ujawniają wpisy dotyczące jego współwłasności w częściach ułamkowych, co przemawia za przypisaniem mu statusu podatnika w podatku od nieruchomości. W ocenie Sądu organ, w kontekście ostatecznie sprecyzowanego stanowiska podatnika, zasadnie uznał, że jego pismo stanowi wniosek o umorzenie zaległości podatkowej w trybie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Jak słusznie zauważono w zaskarżonym postanowieniu, dla zastosowania wskazanego przepisu w pierwszej kolejności koniecznym jest ustalenie czy na podatniku ciążą zaległości podatkowe (ocena podstaw umorzenia odnosi się bowiem także do wysokości tych zaległości). Brak takich zaległości (wymagalnych należności podatkowych) powoduje, że wniosek o umorzenie nie może zostać merytorycznie rozpoznany. Brak ten stanowi też "inną przyczynę" uniemożliwiającą we wskazanych okolicznościach wszczęcie postępowania z wniosku złożonego na podstawie art. 67a § 1 O.p. Nie oznacza to oczywiście, że w przyszłości (np. za dalsze okresy podatkowe) taki wniosek podatnika nie będzie uzasadniony. Kontrolowane rozstrzygnięcie odnosi się bowiem do konkretnej (opisanej wyżej) sytuacji prawnej i faktycznej podatnika. Tym samym, w ocenie Sądu, organ nie naruszył art. 165a § 1 O.p., odmawiając podatnikowi wszczęcia postępowania z przedstawioną w postanowieniu argumentacją. Skarżącemu udzielono pomocy prawnej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata. O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego – adwokata ustanowionego z urzędu orzeczono na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2019, poz. 18 t.j.). Obejmuje ono należny podatek VAT w stawce 23%.