I SA/Lu 183/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne p o s t a n a w i a 1. przyznać S. B. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od każdorazowej opłaty sądowej ponad kwotę 50 (słownie: pięćdziesięciu) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Strona skarżąca, w zakreślonym w wezwaniu terminie (data stempla pocztowego), na urzędowym formularzu symbol PPF wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podała, że prowadzi samodzielne, jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.200 zł. Mieszka w wynajętym pokoju, uiszczając tytułem najmu (umowa ustna) kwotę 300 zł miesięcznie. Ponadto ponosi koszty zakupu lekarstw w kwocie 500 zł. Następnie w odpowiedzi na wezwanie strona złożyła odcinek wypłaty emerytury za kwiecień 2014 r. oraz umowę kredytu konsumpcyjnego z dnia 25 października 2012 r. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Tym samym ubiegający się o taką pomoc winien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach, zabezpieczając konieczne koszty utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby to okazało się niewystarczające może zwrócić się o pomoc, która jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna sprowadzać się do przypadków, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto jak się podkreśla w orzecznictwie strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Jak stanowi art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, o co wnosi strona skarżąca we wniosku (rubryka nr 4 wniosku PPF), może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnienia przy tym wymaga, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających środków na sfinansowanie kosztów postępowania i gdy ich zdobycie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na względzie uznano, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej ponad kwotę 50 (pięćdziesięciu) złotych. Podnieść bowiem należy, że wnioskodawca uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości 1.210,26 zł netto, (vide potwierdzenie wypłaty emerytury za kwiecień 2014 r. w aktach sprawy) i ma w pełni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe. Z dochodu tego zaspokaja wszystkie niezbędne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem by zalegał z jakimikolwiek płatnościami. Na bieżąca dokonuje niezbędnych zakupów i reguluje zobowiązania (w tym dokonuje spłat zaciągniętego kredytu konsumpcyjnego). Skarżący, mimo wezwania nie udokumentował przy tym określonych przez niego na 500 zł kosztów zakupu lekarstw. Nie można więc mówić w takiej sytuacji o znamionach ubóstwa strony skarżącej. Stąd też orzekający, stanął na stanowisku, że zwolnienie strony skarżącej od każdorazowej opłaty sądowej ponad kwotę 50 zł i oddalenie wniosku w pozostałej części będzie rozstrzygnięciem najbardziej adekwatnym do przedstawionych okoliczności. Rozstrzygnięcie to nie pozbawia wnioskodawcy zupełnie pomocy Państwa, ale i nie obciąża go w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, a jednocześnie chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualnym, zbędnym pieniactwem strony, która w ten sposób choć w minimalnym stopniu przyjmuje na siebie odpowiedzialność za podejmowane akcje procesowe. Jednocześnie wskazania wymaga, iż żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia posiadanie do spłaty zaciągniętego kredytu. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw aby zobowiązania cywilne czy inne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. Co więcej posiadanie kredytów do spłaty wskazuje wyłącznie na zdolności płatnicze strony. Podkreślić również należy, że znana referendarzowi sądowemu z urzędu okoliczność zwalniania skarżącego od kosztów sądowych w całości w innych, toczących się przed tut. Sądem postępowaniach nie wpływa na obecnie dokonaną ocenę. Referendarz sądowy nie jest bowiem związany orzeczeniami z zakresu prawa pomocy wydanymi w innych sprawach, zatem wnioskodawca nie może oczekiwać, że skoro w poprzednich postępowaniach sądowych został on zwolniony od kosztów, to również kolejny jego wniosek będzie rozpatrzony tożsamo. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.