I SA/Lu 184/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Czajecka- Szpringer po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2018 r. sprzeciwu T. T. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 maja 2018 r. w sprawie ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trzema córkami w wieku 5, 7 i 9 lat. Rodzina utrzymuje się z dochodów małżonki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Skarżący nie posiada natomiast żadnego dochodu ani majątku. Jego małżonka, z którą ma zawartą umowę rozdzielności majątkowej jest natomiast właścicielem domu, mieszkania, gruntów rolnych o pow. 1,5 ha, ciągników siodłowych i naczepy. Dodatkowo podał, że małżonka spłaca kredyt mieszkaniowy z miesięczną wysokością raty [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżący złożył deklaracje dla podatku o towarów i usług za okres czerwiec-grudzień 2017 r. z tytułu prowadzonej przez małżonkę skarżącego działalności gospodarczej oraz jej zeznania podatkowe za 2015 i 2016 rok. Jednocześnie wskazał, że z uwagi na rozdzielność majątkową małżonka odmówiła mu udostępnienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz podania składników posiadanego przez nią majątku (nieruchomości i rzeczy ruchome). Postanowieniem z dnia 7 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu zakwestionował stanowisko referendarza dotyczące dowodów wskazujących na jego sytuację finansową. Jego zdaniem zasadnicze znaczenie w sprawie mają jego oświadczenia, a nie dokumenty do jakich złożenia został wezwany. Wskazał, że nie ma możliwości uzyskania od żony środków pieniężnych na wpis od skargi, ani dokumentów i dodatkowych informacji. Jego sytuacja materialna jest odrębna od jego żony, dlatego nie ma jakichkolwiek podstaw do uzyskania od niej pomocy finansowej, zwłaszcza, że skarga w sprawie dotyczy jego majątku odrębnego. Zdaniem skarżącego powyższych obowiązków nie nakłada na niego także treść art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do którego odwoływał się referendarz, zwłaszcza, że jego żona zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe jego rodziny tj. utrzymuje dom, dzieci i pomaga mu w spłacie kredytu. Reasumując podkreślił, że nie może być mowy o żadnej niejasności co do jego sytuacji finansowej. Podkreślił także, że instytucja zwalniania od kosztów sądowych wiąże się z zapewnieniem dostępu do sądu, a nadmierna wysokość kosztów sądowych w sprawie niniejszej może być potraktowana jako ograniczenie prawa do sądu. W tym zakresie wskazał na "rozsądny związek proporcjonalności" pomiędzy interesem państwa w pobieraniu opłat sądowych, a interesem strony, który pozwoli na realne prowadzenie stronie spraw przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim o jakie skarżący wnosi, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takiej sytuacji nie jest wystarczające oświadczenie strony, że nie może ona takich kosztów ponieść. Z przepisów art. 252 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że strona powinna wskazać, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) albo na wskazaniu, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Treść wymienionych wyżej przepisów jednoznacznie wskazuje, że to osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna przedstawić okoliczności, które w sposób przekonujący uprawdopodobnią spełnienie przez nią opisanej wyżej przesłanki. Pamiętać również należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (która wynika z treści art. 199 P.p.s.a.). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz – co istotne w rozpatrywanej sprawie - pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takiego grona osób nie należy. Należy bowiem zwrócić uwagę, że odnośnie do pozostawania w rozdzielności majątkowej stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: kro), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 kro małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Innymi słowy na małżonkach spoczywa ciężar wzajemnej pomocy i alimentacji, w tym także obowiązek ponoszenia kosztów postępowania w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie jest w stanie pokryć ich z własnego majątku. Oznacza to, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia żony wnioskodawcy z obowiązku pomocy finansowej, a udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym jest niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 ppsa, zgodnie z którym oświadczenie strony powinno zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. W odniesieniu do niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, iż małżonka podatnika posiada dom, mieszkanie, pole, ciągniki siodłowe, naczepę. Spłaca kredyt związany z zakupem mieszkania (rata [...] zł) i nie wynika z wniosku ani dodatkowych oświadczeń aby zalegała z płatnościami. W ocenie sądu nie mamy do czynienia w tej sytuacji z osobą ubogą (skarżący), która, aby zrealizować prawo do sądu, wymaga wsparcia od innych obywateli. Na uwagę zasługuje też kwestia, że ani z wniosku ani z jakichkolwiek dodatkowych materiałów dostarczonych sądowi nie wynika, że skarżący będący osobą młodą i zdolną do pracy (bo o żadnych przyczynach niemożności podjęcia przez niego pracy strona we wniosku nie informuje) nie podejmuje prób zdobycia środków na opłacenie zainicjowanego przez siebie postępowania sądowoadmnistracyjnego. Z wniosku nie wynika dlaczego skarżący (poza byciem prezesem zarządu spółki bez wynagrodzenia) nie podejmuje pracy zarobkowej, co pozwoliłoby poprawić sytuację finansową jego rodziny oraz umożliwiłoby poniesienie kosztów sądowych. Skoro skarżący takiej pracy nie podejmuje, tym bardziej nie można oczekiwać, że inni podatnicy, współobywatele, są w związku z tym obowiązani pokryć koszty postępowania za stronę. Niezależnie od powyższego wskazać też należy, że gdyby nawet sąd podjął próbę oceny możliwości finansowych w oparciu o te dane (dość fragmentaryczne), które przedstawił skarżący i na tej podstawie próbował ustalić jego możliwości finansowe, to ocena ta i tak doprowadziłaby do wniosku, że prawo pomocy, ze względów przedstawionych powyżej, nie powinno być skarżącemu przyznane. Konkludując przyjąć należało, że sytuacji tak przedstawionej przez skarżącego nie można uznać za spójną, pełną i nie budzącą wątpliwości, co prowadzi do oceny, iż strona nie wykazała w sposób wiarygodny i rzetelny, że nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 P.p.s.a., sąd postanowił jak w sentencji.