I SA/Lu 191/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2006 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. M. S. (dalej "skarżący" lub "wnioskodawca") złożył na urzędowym formularzu PPF z 18 lutego 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z jego treści wynika, że wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz trojgiem dzieci synami (20 i 16 lat) oraz córką (10 lat). Skarżący oświadczył, że rodzina nie osiąga żadnych dochodów, a w jej utrzymaniu pomagają krewni. Majątek skarżącego stanowi natomiast mieszkanie o pow. [...] m2, garaż, działka rekreacyjna o pow. 600 m2, hala magazynowa o pow. 360 m2 oraz nieruchomości rolne w łącznej wielkości [...] ha. Do wniosku dołączył zaświadczenia o zawieszeniu działalności gospodarczej prowadzonej przez niego oraz jego żonę, powiadomienie o wysokości opłat czynszowych oraz upomnienie i tytuł wykonawczy wystawione w związku z zaległościami w podatku rolnym oraz podatku od nieruchomości. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika: może być przyznane, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a., obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Następuje wtedy, kiedy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. o prawo pomocy w zakresie częściowym. Wniosek ten w ocenie referendarza nie zasługuje jednak na uwzględnienie. Na wstępie należy nadmienić, że sytuacja majątkowa skarżącego była już badana - i to w niewielkim odstępie czasowym (postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Lu [...]/14). Stąd, wobec deklarowanej i niezmienionej sytuacji majątkowej wnioskodawcy w formularzu PPF, referendarz sądowy odstąpił od wzywania strony o nadesłanie dodatkowych dokumentów, poprzestając na oświadczeniach złożonych w formularzu PPF oraz dokumentach i oświadczeniach dołączonych do akt ww. sprawy. Referendarz rozpoznając niniejszy wniosek podtrzymuje stanowisko wyrażone w przywołanym wyżej postanowieniu. Ocena stanu majątkowego strony nie pozwala bowiem na przyjęcie, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy nawet w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). Po pierwsze podnieść należy, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych i stanu majątku. W niniejszym postępowaniu wysokość wpisu wynosi 1.343,00 zł. Kwot ta w zestawieniu z wartością przedmiotu zaskarżenia nie jest zatem wysoka i dokonując jej odniesienia do sytuacji majątkowej wnioskodawcy brak jest podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. W sprawie bezspornym jest, że skarżący jest właścicielem dwóch mieszkań o łącznej powierzchni [...] m2, garażu, działki rekreacyjnej, hali magazynowej o pow. ok. 360 m2 oraz gruntów rolnych o łącznej powierzchni [...] ha. Jeśli zatem weźmie się pod uwagę tylko sam fakt posiadana wszystkich tych nieruchomości, całkowicie przeczy to tezie o ubóstwie strony. W tych okolicznościach można poprzestać na wskazaniu, iż zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienie strony z kosztów postępowania. Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Bez znaczenia przy tym jest okoliczność zajęcia przez komornika sądowego majątku skarżącego. Gdyby tak nawet było, co nie zostało wykazane (brak jakichkolwiek w tym zakresie dokumentów, przedłożone do akt postanowienie o przedłużeniu terminu zabezpieczenia ruchomości i rachunków bankowych obejmowało okres do 25 listopada 2012 r.), to wskazać należy, iż zajęcie majątku (np. w postaci ustanowienia hipoteki przymusowej) nie jest równoznaczne z tym, że strona nie może czerpać z niego określonych pożytków, szczególnie jeśli uwzględnić charakter i położenie posiadanych nieruchomości. Ponadto nie można zapomnieć, że posiadanie nieruchomości o takim charakterze i powierzchni samo przez się świadczy o zdolności ich utrzymywania. Skarżący wykazał zaś tylko niewielkie zaległości z tytułu podatków od posiadanych nieruchomości. Na zdolności płatnicze strony wskazuje również przedstawiona przez nią wysokość kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. W szczególności rachunki za media oraz czynsz, są znacznych rozmiarów, a strona nie wykazał by miała z tego tytułu jakiekolwiek zaległości. W tych okolicznościach nie można uznać skarżącego za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie ponieść kosztów postępowania. Na marginesie należy zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów.