I SA/Lu 194/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. o. w T. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 marca 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi L. o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2013 r. postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Uzasadniała, że nie ma żadnych środków finansowych na zapłatę wpisu, wysokość straty za ostatni rok obrotowy wg bilansu wyniosła ponad [...] zł, kapitał zakładowy stanowi kwotę ponad [...] zł, a wartość środków trwałych to [...] zł. Ponadto wszczęto wobec niej postępowanie egzekucyjne w zakresie należności, których dotyczy zaskarżona decyzja. Postanowieniem z 23 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W motywach tej treści rozstrzygnięcia wyjaśnił, że przy ocenie wniosku skarżącej należy uwzględnić nie tylko jej twierdzenia ale także dodatkowo złożone przez nią dokumenty (por. sprawa sygn. I SA/Lu 1040/16), tj.: zeznanie CIT-8 za 2015 r., deklaracje VAT-7 za miesiące lipiec - grudzień 2016 r., sprawozdanie finansowe na 31.12.2015 r., raporty kasowe za okres październik 2016 r. – styczeń 2017 r., wyciągi z rachunku bankowego za listopad i grudzień 2016 r. oraz styczeń 2017 r., akt notarialny – umowę spółki z 22.06.2010 r., zestawienie prowadzonych wobec skarżącej administracyjnych postępowań egzekucyjnych (w uwierzytelnionych wydrukach lub kopiach). Następnie argumentował, że skarżąca jest podmiotem gospodarczym prowadzącym działalność gospodarczą od wielu lat, a ze złożonej do akt sądowych informacji z KRS z 30.12.2016 r. nie wynika, aby prowadzone było wobec niej postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Ponadto ze złożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że w trakcie postępowania podatkowego osiągała ona przychody z działalności gospodarczej, a tym samym miała możliwość zdobycia środków niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowego. Jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a według stanu na 31.12.2015 r. posiadała aktywa trwałe o wartości [...] zł i aktywa obrotowe o wartości [...] zł, w tym należności krótkoterminowe na kwotę [...]zł. W tym kontekście referendarz sądowy zauważył, że przez pojęcie "środki", o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718 ze zm. - p.p.s.a.), należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, lecz również wartość środków trwałych, a także wysokość kapitału zakładowego, a "brak środków" na pokrycie niezbędnych kosztów nie ogranicza się tylko do braku środków finansowych, ale odnosi się do ogólnej sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie ulgi w postaci prawa pomocy. Ponadto referendarz podniósł, że opodatkowany przychód skarżącej za 2015 r. wyniósł [...] zł, za miesiące lipiec – grudzień 2016 r. wykazuje ona regularnie obrót, a z raportów kasowych wynika, że wydatki pokrywane są uzyskiwanymi wpływami. Zatem zaoferowane przez skarżącą dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności gospodarczej, co nie pozwala przyjąć, że skarżąca nie ma i nie miała możliwość opłacenia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Referendarz dodał także, że skarżąca ma możliwość pozyskania środków finansowych w drodze dopłat od wspólników. Jednocześnie referendarz ocenił, że w przedstawionej sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej za uwzględnieniem wniosku nie przemawia fakt prowadzenia wobec skarżącej postępowań egzekucyjnych. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Wywodziła, że toczy się postępowanie o ogłoszenie jej upadłości oraz wiele administracyjnych postępowań egzekucyjnych. Ostatni przychód uzyskała 1.02.2017 r. i to tylko w celu uzyskania środków niezbędnych do wszczęcia postępowania upadłościowego, a od 2.03.2017 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. W tej sytuacji, nawet gdyby wspólnicy zostali zobowiązani do wniesienia dopłat, nie można wykluczyć, że środki te nie byłyby wykorzystane na opłacenie kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Jak prawidłowo zaznaczył referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, zasadą wynikającą z przepisów p.p.s.a., przede wszystkim z jej art. 199, jest ponoszenie przez strony postępowania w sprawach sądowoadministracyjnych kosztów tego postępowania związanych z udziałem w nim danej strony. Jednocześnie, aby zapewnić możliwość realizowania prawa do sądu przez podmioty, które nie są w stanie pokryć kosztów, o których mowa, przewidziana została instytucja prawa pomocy. Powyższa reguła w postępowaniu sądowym ma u podstaw art. 2 w zw. z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), w myśl których w demokratycznym państwie prawnym wszyscy są zobowiązani do ponoszenia danin publicznoprawnych określonych w ustawach. Koszty sądowe należą do takich danin. Zatem strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów związanych z jego tokiem oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku znajdującego zastosowanie wyłącznie w sytuacji, w której wiarygodnie i rzetelnie wykaże istnienie przesłanek do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie tak się nie stało. Skarżąca, będąca osobą prawną, ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (por. art. 245 § 1 – 3 p.p.s.a.), obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Trafnie zatem referendarz sądowy odwołał się do regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawidłowo też wyjaśnił, że przez użyte w przywołanym przepisie określenie "środki" należy rozumieć wszelkie środki finansowe, nie tylko gromadzone na rachunkach bankowych, ale także ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym, oraz wysokość kapitału zakładowego. W związku z tym rzeczywiste możliwości płatnicze nie mogą być oceniane przez pryzmat np. wyłącznie kwoty wolnych środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. Jak wynika z powołanego wyżej przepisu, osoba prawna zobowiązana jest wykazać nie tylko, że aktualnie nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich chociaż obiektywnie rzecz biorąc podjęła wszelkie niezbędne działania, aby uzyskać fundusze na pokrycie omawianej kategorii wydatków. Tej treści stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w sprawie sygn. II FZ 796/14. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest również pogląd, zgodnie z którym wyłącznie prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona skarżąca nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (GZ 146/04). Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą (FZ 178/08). Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (FZ 478/04). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (FZ 160/08). Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (II FZ 80/09). Powołane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl oraz w Systemie informacji prawnej LEX. Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela przedstawione wyżej zapatrywania prawne i mając je na uwadze, w celu uzyskania danych o aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej, wezwał ją do złożenia dodatkowych dokumentów. W wykonaniu tego wezwania, skarżąca przedstawiła (k. 53-55 akt sądowych sprawy sygn. I SA/Lu 1040/16): - bilans na 31.12.2016 r., z którego między innymi wynika, że posiada towary o wartości [...] zł, a nadto środki pieniężne w kasie i na rachunkach w kwocie [...]zł; - rachunek zysków i strat na 31.12.2016 r., z którego wynika, że w 2016 r. ze sprzedaży towarów i materiałów uzyskała przychód netto w kwocie [...]zł, a działalność zamknęła zyskiem w kwocie [...]zł; - zeznanie CIT-8 za 2016 r., zgodnie z którym osiągnęła w tym okresie przychody podatkowe w wysokości ponad [...] zł oraz dochód w wysokości niemal [...] zł; - deklaracje VAT-7 za miesiące styczeń – marzec 2017 r., z których wynikają kwoty obrotu i wydatków na nabycie towarów i usług około odpowiednio: [...] zł i [...] zł, [...] zł i [...] zł, [...] zł i [...] zł; - tytuły wykonawcze wystawione przez organ podatkowy (13 szt.) i ZUS (5 szt.); - wystawione w okresie od 29.11.2016 r. do 17.02.2017 r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w 3 bankach i o zajęciu innej wierzytelności (u kontrahenta); - protokoły z obrad Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z 28.10.2015 r. i umowę przeniesienia nieruchomości w zamian za zwolnienie z długu w trybie art. 453 k.c. na okoliczności dotyczące zbycia w 2015 r. nieruchomości stanowiącej uprzednio środek trwały skarżącej, co nastąpiło na rzecz wspólników skarżącej. Pomimo wezwania do przedstawienia pełnego sprawozdania finansowego na 31.12.2016 r. skarżąca nie złożyła informacji dodatkowej (por. art. 45 ust. 2 pkt 3 ustawy o rachunkowości - Dz.U.2016.1047). Zdaniem sądu, wymienione dokumenty, obrazujące aktualną sytuację skarżącej, oraz twierdzenia samej skarżącej zawarte w sprzeciwie, potwierdzają prawidłowość oceny dokonanej przez referendarza sądowego, że skarżąca w dniu wniesienia skargi, a także później posiadała możliwości sfinansowania kosztów sądowych, w szczególności obciążających ją w tym czasie wpisów od skarg (zarówno w niniejszej sprawie, jak i w innych sprawach, które łącznie wynoszą około [...] zł). Przede wszystkim jako bezzasadne należy ocenić przekonanie skarżącej, że obowiązana ona była zabezpieczyć ewentualne koszty postępowania upadłościowego, jednak obowiązek taki nie ciąży na niej w związku z koniecznością uiszczenia opłat w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Żadne z wymienionych postępowań nie korzysta z pierwszeństwa w zakresie ponoszenia kosztów postępowania. Skoro zatem skarżąca była w stanie zgromadzić środki na - wybrane przez siebie - postępowanie upadłościowe, to należy ocenić, że mogła takie środki zgromadzić także i na postępowania w rozważanych sprawach sądowoadministracyjnych. Nie można ponadto nie zauważyć, że skarżąca wniosła skargę w styczniu 2017 r., zaś z przedstawionych przez nią dokumentów wynika, że wg stanu na 31.12.2016 r. posiadała ona nie tylko środki trwałe, ale także towary o wartości ponad [...] zł, a nawet "środki pieniężne w kasie i na rachunkach" w kwocie ponad [...] zł. Stan taki istniał pomimo, że prowadzone było wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne, w szczególności egzekucja z jedynego – według twierdzeń skarżącej (k-33 akt sądowych sprawy sygn. I SA/Lu 1040/16) – jej rachunku bankowego. Trafnie również stwierdził referendarz sądowy, że jeszcze w ostatnim kwartale 2016 r. skarżąca w rozliczeniach VAT wykazywała obrót w znaczących kwotach, przynajmniej w porównaniu z wysokością obciążających ją wpisów od skarg (za październik – [...] zł, listopad – [...] zł, grudzień – [...] zł) które, co istotne, przekraczały wykazywane w tych dokumentach wartości zakupów. Podobnie z raportów kasowych wynika, że wydatki pokrywane były przychodami. Zatem także bieżąca działalność gospodarcza przynosiła skarżącej środki, które mogła ona i powinna była przeznaczyć na opłacenie należnych wpisów od skarg, w tym w niniejszej sprawie. Podjęcie przez skarżącą innej decyzji w tym zakresie nie uzasadnia przyjęcia, że nie posiada ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, a w następstwie nie uprawnia do przeniesienie tego fiskalnego ciężaru ze skarżącej na całe społeczeństwo, innych podatników. Powyższej oceny, zdaniem sądu, nie zmienia twierdzenie skarżącej, którego zresztą w żaden sposób nie wykazała, aby wystąpiła ona z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, bowiem sytuacja taka, a nawet ogłoszenie upadłości, same w sobie nie przesądzają o tym, że dany podmiot nie ma oraz nie może mieć środków na uiszczenie kosztów sądowych i należy zastosować prawo pomocy. Przesłanki tej szczególnej instytucji nie zostały bowiem przez ustawodawcę powiązane z postępowaniem zmierzającym do ogłoszenia upadłości czy nawet z jej ogłoszeniem. Co do zasady, nie ma również rozstrzygającego znaczenia prowadzenie wobec skarżącej administracyjnych postępowań egzekucyjnych. Po pierwsze, jak to zostało wyjaśnione wyżej, skarżąca pomimo prowadzenia wobec niej egzekucji, mimo wszystko - obiektywnie rzecz oceniając - była w stanie zgromadzić środki pieniężne na poczet wymaganych kosztów sądowych we wszystkich zainicjowanych sprawach. Po drugie zaś, trzeba zauważyć, że art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2016.599 ze zm.) nie wyklucza możliwości wystąpienia do organu egzekucyjnego o wyrażenie zgody na dokonanie przez bank wypłaty na poczet należnego wpisu sądowego czy wpisów sądowych. Na marginesie powyższego zauważyć należy, że dokumenty przedstawione przez skarżącą mogą budzić wątpliwości co do rzetelności. Nie tylko bowiem nie przedstawiła ona informacji dodatkowej za 2016 r., o czym była już mowa wyżej, ale także w rachunku zysków i strat na 31.12.2016 r., w kolumnach, które powinny zawierać dane wg stanu na 31.12.2015 r. i tak zostały oznaczone, przedstawiła dane dotyczące stanu z 31.12.2014 r. Wątpliwości wywołuje również wskazanie kwoty "- 430.986,07", w rubryce 8 "wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu" formularza PPPr, gdy jednocześnie za rok 2015, tj. "za ostatni rok obrotowy", za który w dniu wypełniania formularza sporządzony już był bilans, skarżąca osiągnęła zysk w kwocie [...]zł. Tymczasem wykazana przez skarżącą strata miała pochodzić z lat wcześniejszych. Biorąc powyższe pod uwagę, skoro skarżąca nie wykazała przesłanek dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji.