I SA/Lu 225/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 24 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego MAT spółki jawnej A. i M. T. z siedzibą w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego MAT spółki jawnej A. i M. T. z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 18 września 2018 r. Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe MAT spółka jawnej A. i M. T. z siedzibą w L. – dalej jako "spółka", reprezentowane przez radcę prawnego, zaskarżyło wyrok tutejszego sądu z dnia 15 czerwca 2018 r., mocą którego oddalono jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 29 grudnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 20 września 2018 r. spółka została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 18.625 zł. W odpowiedzi zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym zakresie. Zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi (-)1.138.108,28 zł, wartość środków trwałych 2.000 zł, zaś wysokość straty za ostatni rok obrotowy to kwotą 348.719,97 zł. Ponadto spółka ujawniła, że posiada trzy rachunki bankowe, na których nie posiada środków finansowych bądź saldo jest ujemne (-)493,94 zł. Oświadczyła również, że z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne (kwota wymagalnych zobowiązań ok. 5.000.000,00 zł) obecnie nie osiąga żadnych przychodów. Nie ma również żadnych środków na uiszczenie wymaganego wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: umowę spółki, sprawozdanie finansowe spółki za 2017 r. wykaz środków trwałych spółki, zeznania podatkowe wspólników za 2017 r. oraz oświadczenia o stanie majątkowym wspólników wraz z wyciągami z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 2 tego artykułu osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego wystąpienia tej przesłanki skarżąca spółka nie wykazała. Po pierwsze nie można pominąć, że spółka w latach 2016 i wcześniej prowadziła działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach i była to działalność dochodowa. W dokumentach odnoszących się do tego czasu ujawniono, że spółka w 2016 r. uzyskała przychody netto ze sprzedaży produktów w wysokości 13.387.547,48 zł, w ostatecznym rozrachunku uzyskując stratę w kwocie 61.72,99 zł. W 2017 r. przychody spółki uległy natomiast znacznemu zmniejszeniu. Mianowicie przychody netto ze sprzedaży produktów wyniosły 344.183,32 zł. Wprawdzie z prowadzonej działalności spółka w roku 2017 poniosła stratę rzędu 348.719,97 zł, niemniej jednak ta była wynikiem ponoszonych w tym okresie wydatków na "inne koszty operacyjne" w kwocie 297.554,85 zł. Jednocześnie znamienne jest dokonane przez spółkę zmniejszenie wartości środków trwałych na kwotę 134.213,00 zł poprzez ich sprzedaż (49.241,00 zł) i likwidację (84.972,00 zł). Mimo to spółka na koniec 2017 r. posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunku w kwocie 133.890,45 zł. Jednocześnie w sprawozdaniu finansowym za ten rok założono kontynuację działalności spółki, nie widząc zagrożeń dla jej funkcjonowania i zaproponowano, aby pokrycie straty nastąpiło zyskiem wypracowanym w roku bieżącym bądź latach przyszłych. Pojawia się zatem pytanie o źródło pochodzenia wydatkowanych w 2017 r. kwot, skoro przekroczyły one znacznie uzyskany przychód, a kwota zaciągniętych kredytów i pożyczek wykazana w bilansie spółki nie uległa zwiększeniu, lecz zmniejszeniu z kwoty 2.563.267,12 zł na kwotę 1.735.310,53 zł. Co więcej przywołane okoliczności dają podstawę do przypuszczeń, że wielkość obrotów, a co za tym idzie przychodów spółki oraz jej majątku stanowi rezultat świadomego działania wspólników. Po drugie nie można zapominać, że podmiotem zwracającym się o przyznanie prawa pomocy jest spółka jawna, a to oznacza, że ocena zasadności złożonego wniosku nie może odbywać się w oderwaniu od oceny sytuacji finansowej jej wspólników. Z art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.) wynika wszakże, że każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Podobnie art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.) stanowi, iż wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki. Innymi słowy dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 P.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki jawnej, ale także sytuacja jej wspólników. W postanowieniu z 7 kwietnia 2009 r. (I FZ 70/09, CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził mianowicie, że nieuzasadnione byłoby przyjęcie, iż przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach. Oceniając zdolności płatnicze wspólników spółki nie można zgodzić się z argumentem, że ci nie posiadają środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Co prawda wysokość wpisu od skargi kasacyjnej - jedynego kosztu sądowego, do którego uiszczenia spółka jest zobowiązana nie jest niska (18.625 zł), niemniej porównanie go z wysokością przychodu wspólników oraz posiadanych przez nich na rachunkach bankowych środków pozwala na wniosek, że miała ona możliwość zabezpieczenia w stosownym czasie środków na jego sfinansowanie. Poziom tego przychodu obrazują zeznania podatkowe wspólników za 2017 r., gdzie wykazali oni przychód spółki wynoszący 355.632,47 zł (dane na podstawie informacji PIT/B). Oznacza to, że każdy ze wspólników osiągnął w tym czasie przychód z działalności gospodarczej na poziomie 177.816,24 zł. Bez znaczenia przy tym jest, że wynik finansowy za 2017 r. był ujemny (koszty przewyższyły przychód). Dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Innymi słowu okoliczność, że podmiot ponosił we wskazanym okresie wydatki w związku z działalnością gospodarczą oznacza, iż posiadał środki na ich pokrycie. Również ze złożonych wyciągów z rachunków bankowych wspólników spółki jednoznacznie wynika, że co najmniej jeden z nich był w stanie wygospodarować kwoty celem opłacenie wymaganych obecnie kosztów postępowania w całości. Dysponował bowiem środkami pieniężnymi, które przewyższały wymagany wpis od skargi kasacyjnej. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 5 lipca 2018 r., suma środków na rachunku bankowym PKO Bank Polski wspólnika M. T. wynosiła 24.314, 98 zł. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia strony o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Co więcej strona skarżąca wszczynając spór przed sądem, powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów, co z pewnością wiedziała będąc w toku całego postępowania podatkowego reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Winna zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów, co też się stało w przypadku uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 37.250 zł. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez spółke postępowaniem kasacyjnym. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.