I SA/Lu 226/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej p o s t a n a w i a 1. zwolnić A. M. od kosztów sądowych w całości; 2. odmówić ustanowienia radcy prawnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Z przedstawionych przez stronę informacji wynika, że jest w wieku 38 lat i utrzymuje się z prowadzonej osobiście działalności gospodarczej (usługi taxi) w kwocie [...] zł. Na utrzymaniu ma syna w wielu 5 lat, na którego otrzymuje alimenty w kwocie [...] zł, płacone jednak nieterminowo. Skarżąca wraz z dzieckiem mieszka w należącym do matki skarżącej mieszkaniu o pow. 68 m2, w całości ponosząc koszty jego utrzymania. Do tych należą natomiast czynsz - 480 zł i spłata zadłużenia czynszowego - 95 zł. Skarżąca ponosi typowe wydatki na codzienne utrzymanie takie jak, opłata za przedszkole - 190 zł, abonament TV - 45 zł, energia elektryczna - 95 zł, odzież - 100 zł, opłata za telefon - 150 zł oraz wyżywienie i środki czystości około 600 zł. Nie posiada przy tym żadnego majątku, przedmiotów wartościowych ani oszczędności. Dodała, że samochód używany do prowadzenia działalności gospodarczej wymaga ciągłych napraw gdyż ma 16 lat. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, iż w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku poprzez przyznanie prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem w przekonujący sposób wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe do złożonego wniosku, referendarz sądowy uznał, że wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. w zakresie zwolnienia skarżącej od wszelakich kosztów niniejszego postępowania. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokości wpisu od skargi wynosi 500 zł. Kwota ta, będąca na obecnym etapie postępowania zasadniczym wydatkiem, do poniesienia którego zobowiązana jest strona, w zestawieniu z wysokością uzyskiwanych przez nią dochodów jest wysoka. Co więcej, poniesienie tego wydatku jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi przez Sąd. Pozostałe koszty postępowania, jakie ewentualnie może w przyszłości ponieść strona skarżąca, sprowadzają się natomiast do opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę (100 zł), zażaleń (100 zł) oraz wpisu od skargi kasacyjnej (250 zł). Mając zatem na uwadze z jednej strony wysokość dochodów strony oraz jej konstytucyjne prawo do sądu, z drugiej zaś wysokość wpisu od skargi i pozostałych ewentualnych opłat sądowych zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania sądowego z budżetu państwa. Dochód skarżącej jakkolwiek stały nie są bowiem w stanie pokryć kosztów tego postępowania, nie pozbawiając jej środków bieżącego utrzymania siebie i rodziny. Uwzględniając zatem to wszystko, w ocenie referendarza sądowego zasadnym jest przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną strony i zabezpiecza gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu. Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Wybór powyższej postaci częściowego prawa pomocy na obecnym etapie postępowania w sposób pełniejszy niż ustanowienie pełnomocnika z urzędu przyczynia się do realizacji przysługującego stronie skarżącej prawa do sądu. Stoi ona wszak przed koniecznością uiszczenia wpisu sądowego od skargi, stanowiącego element kosztów sądowych, od których ją zwolniono, natomiast udział profesjonalnego pełnomocnika na razie nie jest jeszcze potrzebny. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. - wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie. Innymi słowy Sąd z urzędu bada legalność aktu poddanego jego kontroli, bez względu na aktywność samej strony co dodatkowo przemawia za uznaniem, że udział zawodowego pełnomocnika, na tym etapie postępowania nie jest konieczny. Konkludując, zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości stanowi dla niej aktualnie wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jej praw i nie zamknie jej przy tym drogi do rozpoznania złożonych przez niego wniosków. Nie wyklucza to przy tym złożenia przez skarżącą kolejnego wniosku o ustanowienie zastępcy procesowego w przyszłości, o ile potrzeba taka będzie rzeczywiście nadal uzasadniona tokiem sprawy i jej sytuacją materialną. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.