I SA/Lu 229/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.W. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: odmówić J.W. przyznania prawa pomocy. J.W. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł od wniesionej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej po uzupełnieniu braków złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie praw pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca uzasadnia swój wniosek brakiem dochodów od 3,5 roku. W jego wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje żona oraz dwoje dorosłych dzieci. Wg oświadczenia skarżący jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego majątku. Jedyne dochody we wspólnym gospodarstwie uzyskuje żona wnioskodawcy w wysokość około [...] zł. Do wniosku skarżący załączył również kopię zaświadczenia o zarobkach jego żony. Wynika z niego, że jej dochody za okres XII 2007 r. - II 2008 r. wyniosły średnio miesięcznie [...] zł netto. Wynagrodzenie to te jest obciążone w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu alimentów na swoje dzieci (pozostające w gospodarstwie domowym) w wysokości [...] zł. Pozostałe obciążenia w wysokości [...] zł miesięcznie pochodzą z pożyczki mieszkaniowej i kasy zapomogowej. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, że: Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa, należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wykładnia art. 246 ( 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które skarżący zobowiązany jest ponieść obecnie sprowadzają się do wpisu stałego od wniesionej skargi w kwocie 100 zł ( § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych przyszłych kosztów sądowych (opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem, wpis od skargi kasacyjnej), które mogą ale nie musza wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł ( § 2 ust. 1 pkt 7 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Z akt sprawy nie wynika, iż strona skarżąca jest osobą całkowicie pozbawioną środków do życia, co mogłoby uzasadniać wtedy przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Kierując się taką oceną wzięto również pod uwagę, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Analiza obecnej sytuacji finansowej skarżącego wskazuje na możliwości poniesienia przez niego kosztów postępowania sądowego. Wspólne gospodarstwo domowe skarżącego, po uwzględnieniu obciążeń związanych z zaciągniętymi pożyczkami dysponuje średnio miesięcznie kwotą [...] zł netto. Potrącane alimenty z wynagrodzenia żony skarżącego wypłacane są na rzecz pozostających w ich wspólnym gospodarstwie domowym dzieci. Z podanej struktury dochodów widać, iż ww. świadczenia alimentacyjne służą również na zabezpieczenie kosztów utrzymania jego wspólnego gospodarstwa. Należy także pamiętać, iż obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Obowiązek ten wynika również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdzie rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ). W związku z tym, biorąc pod uwagę, iż faktyczne dochody wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego wynoszą łącznie około [...] zł netto nie można przyjąć, że skarżący wykazał, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami umożliwiającymi mu poniesienie kosztów udziału w tym postępowaniu lub, aby nie miał możliwości pozyskania tych środków. W ocenie referendarza sądowego uiszczenie przez skarżącą wpisu sądowego od wniesionej skargi nie spowoduje braku możliwości zapewnienia sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Dotyczy to również pozostałych kosztów sądowych, które mogą ale nie muszą wystąpić, ponadto nie muszą być wydatkowane już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Pozwala to również na przygotowanie się do ich poniesienia. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie. .