I SA/Lu 237/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w kwocie 200 zł, skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej z tego obowiązku. We wniosku tym oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i córkami (w wieku 8 i 20 lat). Skarżąca oraz jej mąż są osobami bezrobotnymi niezarejstrowanymi i bez prawa do zasiłku. Mąż skarżącej pracuje dorywczo przy pracach budowlanych osiągając dochód w wysokości od 1000 do 2000 zł miesięcznie. Jednocześnie posiada 30 udziałów o wartości nominalnej po 1000 zł każdy w spółce A. Sp. z o.o. w której pełni również funkcję prokurenta, nie dostając z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Rodzina mieszka w domu o pow. mieszkalnej 200 m2, nie posiada żadnego innego majątku (ruchomego, nieruchomego). Ponadto skarżąca wyjaśniła, iż ani ona ani jej mąż nie posiadają rachunków bankowych ani nie składają zeznań podatkowych. Do wniosku dołączyła rachunki za energię elektryczną na kwotę ok. 1000 zł, za okresy dwóch miesięcy. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika jednoznacznie, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać sąd, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Oceny, czy strona wykazała wiarygodnie istnienie podstawy do przyznania jej prawa pomocy dokonuje się natomiast w oparciu o złożone przez nią oświadczenia i dokumenty źródłowe. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż oświadczenia złożone przez skarżącą w niniejszej sprawie z uwagi na brak waloru wiarygodności nie mogą stanowić podstawy do oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Innymi słowy nie można z przekonaniem stwierdzić, że strona nie posiada możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego, które z uwagi na przedmiot zaskarżenia (decyzja wydana w postępowaniu wznowieniowym) nie są wysokie (wpis od skargi - 200 zł oraz ewentualnie: opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem - 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej - 100 zł, wpis od zażalenia - 100 zł). W szczególności nie można ustalić w sposób nie budzący wątpliwości z czego skarżąca oraz jej rodzina się utrzymuje. Mianowicie według jej oświadczenia, jedyne środki na bieżące utrzymanie rodziny pochodzą z wynagrodzenia za dorywczą pracę jej męża i wynoszą w skali miesiąca od 1000 zł do 2000 zł. Skarżąca jest natomiast osobą bezrobotną, przy czym nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Rodzina skarżącej jest natomiast czteroosobowa w tym dwie córki w wieku (8 i 20 lat). Rodzina mieszka w domu jednorodzinnym o pow. mieszkalnej ok. 200 m2. W tej sytuacji uwzględniając deklarowaną wysokość dochodów rodziny, ilość jej członków oraz ich wiek, przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego nie jest możliwym aby kwota ta wystarczała na utrzymanie domu i rodziny wnioskodawcy. Już bowiem z samych dokumentów przedstawionych przez stronę wynika, że sama opłata za energię elektryczna za okres dwóch miesięcy wynosi około 1000 zł. Oznaczałoby to, że czteroosobowa rodzina skarżącej, po odliczeniu samych kosztów energii elektrycznej posiada kwotę ok. 1000 zł na bieżące utrzymanie. To zaś jak wskazano, budzi duże wątpliwości. Zapewnienie egzystencji czterech osób z tak ustalonego dochodu jest bowiem mało prawdopodobne. Zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ograniczonych nawet do niezbędnego minimum takich jak opłaty za pozostałe media, zobowiązania podatkowe, zakup żywności, środków czystości, ubrań, leczenie, edukacja, dojazdy do pracy i szkoły wymaga znacznie większych środków niż zadeklarowane przez skarżącą. To zaś rodzi uzasadnione podejrzenie, że skarżąca albo korzysta z pomocy innych osób lub posiada (albo jej mąż) inne nieujawnione źródła dochodów. Ponadto należy wskazać, iż brak dochodu rodziny, a taka sytuacja zachodzi w rodzinie skarżącej z uwagi na uzyskiwanie przez męża skarżącej środków w sposób nieewidencjonowany uprawnia rodzinę do korzystania z pomocy Państwa, z czego skarżąca nie korzysta. Podobnie brak statusu osoby bezrobotnej zarówno skarżącej jak i jej męża również wskazuje na brak chęci zmiany istniejącego stanu bezrobocia, co również oznacza, że sytuacja majątkowa rodziny skarżącej nie jest, aż tak zła jak to określa sama strona. Powyższe już samo w sobie jest podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Nie bez znaczenia na ocenę sytuacji materialnej strony jest fakt posiadania przez męża skarżącej część udziałów w A. sp. z o.o. (o wartości 30.000 zł) oraz pełnienia w spółce funkcji prokurenta. Spółka ta jak wynika z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r. posiadała aktywa trwałe w wysokości 653.680,28 zł w tym środki trwałe o wartości 436.800,00 zł oraz aktywa obrotowe w kwocie 777.435,82 zł w tym należności krótkoterminowe w wysokości 173.077,69 zł (dokumenty w aktach sprawy I SA/Lu 1054/13-1057/13). Nie można zatem przyjąć, iż skarżąca nie posiada żadnego majątku, który mógłby ulec zbyciu lub stanowić zabezpieczenia zobowiązań zaciągniętych tytułem poniesienia kosztów postępowania sądowego. Natomiast podkreślany przez skarżącą fakt nie uzyskiwania przez spółkę dochodów podważa racjonalność dalszego jej pozostawania w obrocie prawnym i gospodarczym. Zaznaczenie przy tym wymaga, że skarżąca mimo wezwania nie złożyła dokumentów określających bieżącą sytuację ww. spółki, stąd konieczność posłużenia się danymi znanymi oceniającemu z urzędu w związku z rozpatrywaniem wcześniejszych wniosków o prawo pomocy skarżącej. Posiadanie owych udziałów jest o tyle istotne gdyż, pod pojęciem stanu majątkowego, od którego zależy przyznanie prawa pomocy należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w inny sposób. Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 Konkludując, wskazać należy, iż oceniając wniosek o prawo pomocy należy kierować się nie tylko jego literalną treścią, ale także zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie te dyrektywy oceny zdolności finansowej skarżącej nie pozwalają uznać jej wniosku za odpowiadający rzeczywistości. Nie można bowiem wiarygodnie twierdzić, że środki rodziny pozostałe po odliczeniu kosztów utrzymania dużego domu jednorodzinnego wystarczają na utrzymanie czteroosobowej rodziny bez pokrywania ich z innych źródeł. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie nie jest natomiast możliwe w sytuacji gdy przedstawiona przez stronę sytuacja materialna i finansowa jest niewiarygodna oraz budzi jakiekolwiek wątpliwości. Brak wiarygodnych i w pełni obrazujących sytuację finansową skarżącej danych powoduje stan, że mnożą się wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości okoliczności, na jakie powołuje się skarżąca. To zaś uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie jej wniosku. Ponadto referendarz zauważa, że korzystanie z pomocy instytucji zabezpieczenia społecznego, w tym prawa pomocy, nie jest przymusowe, jednak w sytuacji, gdy rodzina, której koszty życia przekraczają dochody w wysokości niepozwalającej na pokrycie wydatków niezbędnych, nie występuje do organów zatrudnienia lub pomocy społecznej z prośbą o udzielenie jej właściwej do jej sytuacji pomocy, to zachodzi uzasadniona wątpliwość czy fakty powołane w jej wniosku są zgodne z prawdą i czy jej sytuacja nie została opisana w sposób dramatyczny wyłącznie dla potrzeb uzyskania prawa pomocy. Za odmową wiarygodności będą przemawiać względy doświadczenia życiowego, które nakazują przyjąć, że w sytuacji braku niezbędnych środków do życia a także możliwości otrzymania pomocy ze strony rodziny, obywatel zwraca się o pomoc do instytucji publicznych (np. organów pomocy społecznej). Takim założeniem kierował się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 listopada 2004 r., sygn. FZ 331/04, niepubl., a także w postanowieniu z dnia 15 maja 2008 r., sygn. II FZ 146/08, niepubl. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.