I SA/Lu 255/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi D. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2013 r. - w zakresie sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2018 r. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 868 zł, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką dzieci w wieku 3, 12 i 15 lat. Rodzina utrzymuje się z dochodów małżonki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie ok. 20.000 zł netto miesięcznie. Skarżący nie osiąga żadnych dochodów ani majątku. Jego małżonka, z którą ma zawartą umowę rozdzielności majątkowej jest natomiast właścicielem domu, oraz czterech samochodów (osobowe i ciężarowe). Dodatkowo podał, że małżonka spłaca kredyt mieszkaniowy z miesięczną wysokością raty 3.000 zł, kredyt na meble i telewizor – rata 1.000 zł oraz ponosi wszystkie koszty utrzymania rodziny (gaz, energia elektryczna, woda, odpady komunalne, edukacja dzieci). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżący złożył zeznania podatkowe za 2016 rok. Jednocześnie wskazał, że z uwagi na rozdzielność majątkową małżonka odmówiła mu udostępnienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, deklaracji na podatek VAT oraz podania składników posiadanego przez nią majątku (nieruchomości i rzeczy ruchome). Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2018 r. Referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Od postanowienia Referendarza sądowego skarżący złożył sprzeciw argumentując, że wykazana przez niego sytuacja daje podstawę do zwolnienia go od wpisu od skargi. W jego ocenie sytuacja materialna żony nie ma wpływu na jego sytuację finansową – małżonkowie mają rozdzielność majątkową, żona nie ma żadnego obowiązku wykazywać mu swoich dochodów ani też pomagać. Trudno byłoby oczekiwać, aby uiszczała za niego wpis. Poza tym nie ma żadnej realnej możliwości uzyskania od małżonki środków na zapłatę wpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie referendarza sądowego, jest prawidłowe. Skarżący wnioskował o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Pamiętać również należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (która wynika z treści art. 199 P.p.s.a.). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz – co istotne w rozpatrywanej sprawie - pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takiego grona osób nie należy. Należy bowiem zwrócić uwagę, że odnośnie do pozostawania w rozdzielności majątkowej stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: kro), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 kro małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy na małżonkach spoczywa ciężar wzajemnej pomocy i alimentacji, w tym także obowiązek ponoszenia kosztów postępowania w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie jest w stanie pokryć ich z własnego majątku. Oznacza to, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia żony wnioskodawcy z obowiązku pomocy finansowej, a udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym – co wymaga podkreślenia - jest niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika bowiem z art. 252 P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony powinno zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest ustalenie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa i finansowa małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. W odniesieniu do niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, iż małżonka podatnika osiąga dochód miesięczny z działalności gospodarczej wysokości ok. 20.000 zł miesięcznie, posiada dom, 4 samochody (w tym 2 auta marki VOLVO z 2011 r.). Spłaca kredyt związany z zakupem mieszkania, raty za meble i telewizor, opłaca opłaty związane z codziennym funkcjonowaniem rodziny i nie wynika z wniosku ani dodatkowych oświadczeń aby zalegała z płatnościami. W ocenie sądu, mając na uwadze przedstawione sądowi dochody i wydatki gospodarstwa domowego podatnika, nie możemy przyjąć, że w przypadku skarżącego mamy do czynienia z osobą ubogą, która, aby zrealizować prawo do sądu, wymaga wsparcia od innych obywateli. Istotną w sprawie jest też kwestia, że ani z wniosku PPF ani z jakichkolwiek dodatkowych materiałów dostarczonych sądowi nie wynika, że skarżący będący osobą młodą i zdolną do pracy (bo o żadnych przyczynach niemożności podjęcia przez niego pracy strona we wniosku nie informuje) nie podejmuje prób zdobycia środków na opłacenie zainicjowanego przez siebie postępowania sądowoadmnistracyjnego. Z wniosku nie wynika, dlaczego skarżący nie podejmuje pracy zarobkowej, która, poza oczywistym przyczynieniem się do utrzymania założonej rodziny, pozwoliłaby na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych. Skoro skarżący takiej pracy nie podejmuje, tym bardziej nie można oczekiwać, że inni podatnicy, współobywatele, są w związku z tym obowiązani pokryć koszty postępowania za stronę. Niezależnie od powyższego wskazać też należy, że gdyby nawet Sąd podjął próbę oceny możliwości finansowych w oparciu o te dane, które przedstawił skarżący i na tej podstawie próbował ustalić możliwości finansowe skarżącego, to ocena ta i tak doprowadziłaby do wniosku, że prawo pomocy, ze względów przedstawionych powyżej, nie powinno być skarżącemu przyznane (sytuacja jego gospodarstwa domowego nie lokuje go w gronie osób ubogich, którym dla realizacji swojego prawa do sądu należy się pomoc finansowa Państwa). W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 P.p.s.a., sąd postanowił jak w sentencji.