I SA/Lu 262/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" sp. z o.o. z siedzibą w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące 2005 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 21 marca 2014 r. (data nadania na poczcie) spółka z o.o. ".A" (zwana dalej spółką lub skarżącą) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] określającą zobowiązanie w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 2005 r. w łącznej kwocie 2.979.603,00 zł, która jednocześnie stanowi wartość przedmiotu sporu. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 29.797,00 zł spółka wystąpiła do Sądu z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu zwróciła uwagę, że nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, a jedyny dochód w kwocie 2.900 zł (netto) uzyskuje z tytułu najmu i dzierżawy posiadanych nieruchomości, przy czym dochód ten podlega w całości zajęciu komorniczemu. Ogólna wartość długów spółki wynosi 4.126.761,91 zł, a jej majątek objęty jest zajęciami komorniczymi. Ponadto z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się kwotą 50.000 zł, natomiast wartość środków trwałych strony wynosi 4.552.997,49 zł. Wg bilansu w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości 4.507,59 zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika również, że nie posiada ona żadnych rachunków bankowych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego spółka nadesłała kopie: bilansu działalności spółki za 2013r. (wskazano w nim, że aktywa trwałe wynoszą 4.031.997,36 zł, zaś aktywa obrotowe 1.678.256,78 zł); rachunku zysków i strat (wykazano przychód netto ze sprzedaży w kwocie 184.752,79 i stratę w kwocie 7.723,75 zł, zeznania podatkowego spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za ubiegły rok (wykazano w nim przychód w kwocie 184.752,79 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 189.260,38 zł i stratę w kwocie 4.507,59 zł), deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące od listopada ubiegłego roku do kwietnia roku bieżącego (tylko w marcu i kwietniu 2014r. wykazano podstawę opodatkowania, odpowiednio w kwocie 14.776 zł i 10.208 zł), wykazu majątku spółki (wskazano w nim nieruchomości gruntowe zabudowane m.in. bazą i stacją paliw o łącznej wartości około 15.000.000,00 zł), raporty kasowe za trzy minione miesiące bieżącego roku (wykazują one obrót: w lutym na kwotę 2.002,00 zł, w marcu na kwotę 5.973,72 zł i w kwietniu na kwotę 4.723,70 zł), zaświadczeń właściwych podmiotów o zaleganiu z opłatą składek ubezpieczeniowych oraz podatku dochodowego i podatku od towarów i usług, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną spółki na kwotę 294,985,10 zł oraz umowy najmu nieruchomości stanowiących własność spółki (wynajmującym jest A sp. z o.o. z siedzibą w P., najemcą natomiast B sp. z o.o. z siedzibą w P., w obydwu spółkach funkcję prezesa zarządu sprawuje ta sama osoba fizyczna, zgodnie z umową najmu z dnia 6 września 2010 r. zawartą na okres 15 lat, kwota czynszu najmu nieruchomości gruntowej zabudowanej stacją paliw i motelem określono na 1.000 zł miesięcznie). Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2014r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Odmowa została uzasadniona tym, że spółka nie wykazała, iż nie dysponuje wystarczającą ilością środków niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowego. Powołując się na wielkość przychodu spółki za 2013r. w kwocie 184.752,79 zł, wartość środków trwałych w wysokości 4.031.997,36 zł i aktywów obrotowych w kwocie 1.674.256,78 zł oraz wysokość obrotów np. za miesiąc marzec 2014 r. wynoszący 14.776 zł uznano, że jest ona w stanie wygospodarować, środki potrzebne na uiszczenie wpisu sądowego od skargi oraz opłacenie pełnomocnika z wyboru. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, podnosząc, że nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, a jedyny dochód uzyskuje z tytułu najmu i dzierżawy posiadanych nieruchomości. Ogólna wartość długów spółki wynosi 4.126.761,91 zł, a jej cały majątek stanowi przedmiot toczących się wobec niej postępowań egzekucyjnych. Argumentowała, że jej obrót choć regularny i stabilny nie przekłada się na zysk, a nadto, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego wynik finansowy w postaci straty, nie tylko świadczy o złej sytuacji finansowej, lecz potwierdza również, że sytuacja ta ma charakter trwały. Zdaniem skarżącej niezbędna jest również pomoc profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, co wynika z dużej wartości przedmiotu sporu oraz zawiłego stan faktycznego i prawnego sprawy. Następnie w wykonaniu wezwania Sądu spółka złożyła deklarację VAT – 7 za maj 2014r. oraz księgi podatkowe za okres od stycznia 2014r. do chwili obecnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) (zwaną dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie złożony przez spółkę sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne sprawy i zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podstawę prawna rozstrzygnięcia takiego zakresu żądania zawiera art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w takim zakresie, może nastąpić wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy czym należy zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Co więcej w przypadku osób prawnych, rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie kosztów postępowania byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. W tych okolicznościach, oceniając zebrany materiał dowodowy, opisany w części wstępnej, Sąd uznał, że strona nie wykazała spełnienia przesłanek zawartych w przywołanym przepisie. Z zebranych dokumentów wynika wręcz wniosek przeciwny, a mianowicie, że strona ma zdolność poniesienia pełnych kosztów niniejszego postępowania. Bezspornym bowiem jest, że spółka w 2013r. osiągnęła przychód w kwocie 184.752,79 zł, co świadczy o tym, że prowadziła działalność znacznych rozmiarów i już wówczas obowiązana była poczynić oszczędności tytułem ewentualnych postępowań sądowych związanych z rozpoczętym w 2008r. postępowaniem w sprawie określenia podatku akcyzowego za poszczególne miesiące 2005r. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że wykazana w zeznaniu podatkowym za ten rok strata w kwocie 4.507,57 zł, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż przedmiotowy wniosek winien zostać uwzględniony. Należy mieć bowiem na uwadze, że strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. Jak słusznie wskazał referendarz sądowy strata jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie (miesięcznym, rocznym) w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Nie ma przy tym racji skarżąca wskazując, że strata finansowa za dany okres świadczy o jej złej sytuacji finansowej. Fakt odnotowania straty może bowiem być w określonym stanie faktycznym jedynie skutkiem ponoszenia przez spółkę wysokich kosztów uzyskania przychodu. Sama więc nadwyżka kosztów nad przychodem nie oznacza automatycznie o braku środków finansowych, a jedynie skutkuje brakiem obowiązku opodatkowania dochodu. Zdolność finansowa strony wynika również z deklaracji podatkowych VAT – 7 i raportów kasowych. Wynika z nich, że spółka wykazuje regularne obroty. Spółka dokonała dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w październiku 2013r. - 13.547 zł, w grudniu 2013r. - 14.164 zł, w styczniu 2014r. - 7.636 zł, w lutym 2014r. - 7.643 zł, marcu 2014r. 14.776 zł oraz maju 2014r. 7.584 zł. Z powyższych danych jednoznacznie wynika, że w dalszym ciągu osiąga ona obroty, które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności. Jak wskazano w upadłym postanowieniu, co prawda dane z tych deklaracji nie wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na sam fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej oraz osiągania obrotów, będących jej udziałem. Nie jest zatem prawdą, że skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej. Również analiza raportów kasowych spółki prowadzi do tożsamych wniosków. Z ich treści wynika, że łączna kwota wydatków, jest w całości zrównoważona wpływami. Wpływy te pochodzą od B sp. z o.o. w P.. Sytuacji finansowej i materialnej uzasadniającej uwzględnienie wniosku nie potwierdza również analiza sprawozdania finansowego spółki. Wynika z niej bowiem jednoznacznie, że spółka na koniec 2013r. posiadała aktywa trwałe o łącznej wartości 4.031.997,36 zł oraz aktywa obrotowe w wysokości 1.674,256,78 zł. Z kolei ze sporządzonego na wezwanie referendarza wykazu majątku spółki wynika, że spółka jest właścicielem nieruchomości gruntowych zabudowanych m.in. bazą i stacją paliw o łącznej wartości około 15.000.000,00 zł). Jednocześnie podkreślenia wymaga, że spółka nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów wskazujących, iż cały jej majątek został skutecznie zabezpieczony, a ona pozbawiona została możliwości rozporządzania tym majątkiem. Bezspornym zatem jest, że spółka posiada majątek znacznej wartości. Posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12). Zdaniem Sądu, spółka dysponuje majątkiem o znacznej wartości, a co najmniej o wartości znacznie przekraczającej wysokość ciążącego na niej wpisu sądowego. W świetle powyższego uznano, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie może ponosić kosztów postępowania sądowego i z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.