I SA/Lu 289/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Sędziowie Wiesława Achrymowicz Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Julita Kula po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego - oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania L. S. od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w sprawie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. Z uzasadnienia decyzji oraz akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], określającą stronie zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. w kwocie [...] zł. W dniu [...] sierpnia 2016 r. został przez stronę złożony wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wskazaną ostateczną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej. Jako podstawę wniosku o wznowienie postępowania wskazano przepis art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Skarżący powołał się na fakt, że nie z własnej winy nie brał udziału w postępowaniu, co miało wpływ na treść wydanej decyzji. Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Od powyższej decyzji zostało złożone odwołanie. W wyniku jego rozpoznania Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że strona może skutecznie wystąpić z wnioskiem o wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 w związku z art. 241 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej w terminie miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż ostateczna decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] została skutecznie doręczona pełnomocnikowi strony w dniu 1 sierpnia 2014 r., co zostało potwierdzone własnoręcznym podpisem na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Zatem według organu, wiadomość o wydaniu ostatecznej decyzji podatkowej została powzięta przez stronę w dniu 1 sierpnia 2014 r., a nie - jak wskazano w odwołaniu - w dniu 27 czerwca 2016 r. Wobec powyższego, miesięczny termin na wniesienie żądania strony w przedmiocie wznowienia postępowania upłynął z dniem 1 września 2014 r. Z akt sprawy wynika, iż wniosek o wznowienie postępowania wpłynął do organu I instancji w dniu 1 sierpnia 2016 r. i zawierał braki formalne (brak podpisu oraz pełnomocnictwa). W dniu 12 września 2016 r. uzupełniono braki wniosku. Zdaniem organu odwoławczego, złożenie wniosku nastąpiło z przekroczeniem ustawowego terminu, o którym mowa w art. 241 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. W świetle powyższego, brak dopełnienia ustawowej przesłanki w postaci terminowego wniesienia żądania wznowienia postępowania, powoduje niedopuszczalność wznowienia. W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej podatnik wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającym ją rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 233 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo, iż w przedmiotowej sprawie zachodziły podstawy do jego uchylenia, co nastąpiło wskutek błędnego uznania, iż termin jednego miesiąca na wniesienie żądania strony w przedmiocie wznowienia postępowania upłynął z dniem 1 września 2014 r.; - art. 241 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej poprzez dokonanie jego błędnej wykładni i uznanie, że termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania biegnie dla strony od dnia doręczenia jej decyzji, a nie od dnia, w którym faktycznie powzięła ona wiadomość o treści rozstrzygnięcia; - art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i niewyjaśnienie okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, polegające na błędnym uznaniu, iż momentem, w którym pełnomocnik A. D. – S. powzięła wiadomość o ostatecznej decyzji był moment doręczenia jej rozstrzygnięcia; - art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191, art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego, mającego na celu weryfikację twierdzeń strony oraz pełnomocnika w zakresie powoływanej przez nich argumentacji, dotyczącej stanu zdrowia, problemów psychicznych, emocjonalnych, dolegliwości związanych z podeszłym wiekiem, co doprowadziło do arbitralnego przekonania organu, iż doręczenie pełnomocnikowi decyzji ostatecznej było tożsame z powzięciem przez nią wiadomości o jej treści; - art. 121 § 1 w zw. z art. 124 Ordynacji podatkowej poprzez naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych i zasady przekonywania, przejawiające się w wydaniu bezzasadnego rozstrzygnięcia o odmowie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją, w którym to postępowaniu strona nie brała udziału nie ze swojej winy. W uzasadnieniu skargi podatnik podkreślił, że użyte w art. 241 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej pojęcie "powzięcie wiadomości o wydaniu decyzji" nie może być ograniczone do uzyskania informacji o dacie wydania decyzji, lecz o treści rozstrzygnięcia zawartego w wydanej decyzji. W niniejszej sprawie, w dniu 27 czerwca 2016 r. została przez żonę podatnika odebrana przesyłka z informacją o dokonaniu zajęcia na świadczeniach z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Wówczas to A. D. – S. odkryła, że we wspólnym z podatnikiem mieszkaniu znajdują się ukryte i nieotwarte przesyłki, które odbierał mąż. L. S. nie dokonywał tych czynności celowo, bowiem z uwagi na wiek, przebyty uraz neurologiczny oraz depresję, nie zdawał sobie sprawy ze znaczenia i powagi swoich czynów. Odbierał przesyłki adresowane na swoje nazwisko, po czym chował je i zapominał o ich istnieniu. Wśród zamkniętych przesyłek znalazło się kilkadziesiąt pism z urzędu skarbowego, w tym ostateczne decyzje organu, wezwania na czynności itp. Pomimo tego, organ nie zweryfikował twierdzeń pełnomocnika i nie przeprowadził w tym celu postępowania dowodowego. Ciężar stawianych przez stronę zarzutów oraz argumentacja odnośnie jej stanu zdrowia, wymagały zdaniem podatnika przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego w celu ustalenia chwili, w której strona, czy też pełnomocnik dowiedzieli się o rozstrzygnięciu. Zasadnym było więc w zaistniałej sytuacji przesłuchanie małżonków S. Organ nie podjął jednak takich działań. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w decyzji. Podkreślił, że decyzja ostateczna została doręczona bezpośrednio pełnomocnikowi podatnika, co zostało poświadczone własnoręcznym podpisem A. D. – S. W tych okolicznościach podnoszone zarzuty, związane z pozbawieniem strony prawa do udziału w postępowaniu, jak też zarzuty związane z wadliwością określenia przez organ terminu do złożenia skargi o wznowienie są w ocenie organu niezasadne. Okoliczności związane z chorobą i podeszłym wiekiem nie dotyczą bowiem ustanowionego w postępowaniu pełnomocnika, którego rolą było reprezentowanie interesów strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2016r., poz.1066) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest nieważnością (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej opisane zasady należy stwierdzić, że nie narusza ona prawa. Decyzja ta została wydana na skutek wniosku strony o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. Wznowienie postępowania jest instytucją szczególną – nadzwyczajnym trybem wzruszania decyzji ostatecznych i stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji podatkowej (art. 128 Ordynacji podatkowej). Instytucja ta ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli postępowanie podatkowe przed organem było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyliczonymi enumeratywnie w art. 240 ustawy Ordynacja podatkowa. Postępowanie wznowieniowe nie może przy tym być wykorzystywane do pełnej merytorycznej kontroli decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym (wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2001 r., III SA 1974/00). Nie jest to bowiem kontynuacja tego postępowania. Organ podatkowy przed wszczęciem postępowania w sprawie wznowienia postępowania obowiązany jest rozpoznać dopuszczalność wznowienia postępowania, to jest czy wskazana została przesłanka określona w art. 240 § 1 Ordynacji i czy został zachowany termin zgłoszenia żądania wznowienia postępowania określony w art. 241 § 2 Ordynacji. Jest to etap wstępny, w którym nie bada się istnienia wskazanej przesłanki wznowienia postępowania, może dopiero zostać ono rozpoznane w drugim etapie postępowania, to jest po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 243 § 1 Ordynacji. Postanowienie to wydaje organ, kiedy dopuszczalne jest wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania. Podstawę wniosku o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 240 § 1 pkt 4 O.p. Wznowienia z tej przyczyny ( a zatem, gdy strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu) dokonuje się na żądanie strony wniesione w terminie miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji (art. 241 § 2 pkt 1 O.p.). Jak wynika z treści decyzji wymiarowej (jest to przy tym okoliczność pozostająca poza sporem w sprawie), A. D. – S. działała w postępowaniu podatkowym w charakterze pełnomocnika podatnika. W imieniu i na rzecz podatnika podejmowała czynności w toku tego postępowania., m.in. złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji. Pełnomocnik skarżącego wskazała, że o treści decyzji powzięła wiadomość dopiero w dniu 27 czerwca 2016 r., kiedy to odebrała zawiadomienie o podjętej czynności egzekucyjnej. Według jej przekazu, przesyłka zawierająca decyzję z dnia [...] została odebrana przez męża, który z uwagi na stan zdrowia (neurozę spowodowaną urazem głowy, depresję, podeszły wiek), nie przekazał jej tej korespondencji, a jednocześnie nie rozpoznał znaczenia podjętej czynności. Wyjaśnienie to pozostaje jednak w sprzeczności z dokumentem w postaci dowodu doręczenia przesyłki. Na zwrotnym poświadczeniu odbioru tej przesyłki, które korzysta z waloru dokumentu urzędowego i z domniemania prawdziwości, widnieje podpis A. D. – S. oraz data odbioru tej korespondencji: 1 sierpnia 2014 r. Przesyłka została skierowana pod adres będący wspólnym adresem zamieszkania małżonków S. Oznacza to, że strona skarżąca – wbrew jej twierdzeniu - uchybiła terminowi miesięcznemu określonemu w art. 241 § 2 pkt 1 O.p. do zgłoszenia żądania o wznowienie postępowania. W związku z tym zgodnie z art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy zasadnie stwierdził niedopuszczalność wznowienia postępowania z uwagi na uchybienie terminu do złożenia wniosku. Pozostałe zarzuty zgłoszone w skardze, wobec poczynienia powyższych ustaleń, pozostają oczywiście bezzasadne. Podkreślenia wymaga, że termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania jest terminem ustawowym, ma charakter obiektywny, a zatem pozostaje poza sferą ocen organu co do zawinienia lub braku zawinienia w jego uchybieniu (te okoliczności mogą dotyczyć wniosku o przywrócenie terminu). Odnosząc się do nich zatem jedynie informacyjnie wskazać należy, że złożone w sprawie zaświadczenia lekarskie oraz karty informacyjne z leczenia szpitalnego dotyczą L. S. i w zdecydowanej większości pochodzą z 2016 r., a zatem z okresu daleko późniejszego niż data odbioru korespondencji. Twierdzenia pełnomocnika strony o jej schorzeniach, ograniczających swobodę działania, nie zostały poparte żadnym dokumentem, a zatem jako gołosłowne w sensie ich ewentualnego wpływu na rozpoznanie znaczenia czynności podjętej w dniu 1 sierpnia 2014 r., zasadnie zostały przez organ zdyskwalifikowane. Co ważne, A. D. – S. w sposób ogólny wskazała jedynie, że z uwagi na swoje dolegliwości, głównie okresowo nawracającą depresję, nie była każdorazowo w stanie odebrać i przekazać przesyłek mężowi. Brak jednak wiarygodnych danych w tym zakresie, dotyczących wyraźnie okresu trwania postępowania podatkowego i daty, w której dokonano spornego doręczenia. Podatnik we wniosku o wznowienie w sposób wyraźny nawiązywał do treści decyzji ostatecznej, z którą nadal się nie zgadza. Tymczasem głównym i zasadniczym trybem weryfikacji decyzji w postępowaniu podatkowym jest odwołanie (a następnie skarga do sądu). W trybie nadzwyczajnym przedmiotem wznowienia postępowania podatkowego jest zgodnie z art. 243 § 2 Ordynacji podatkowej ustalenie, czy postępowanie, w którym zapadła decyzja ostateczna, było dotknięte jedną z wad wyliczonych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Mając na względzie zasadę generalną trwałości decyzji podatkowej wyrażoną w art. 128 O.p., przepis art. 240 § 1 tej ustawy zawiera wyczerpujące wyliczenie podstaw wznowienia postępowania. Oznacza to nie tylko niedopuszczalność wznowienia na podstawie nie przewidzianej w tym przepisie, ale również brak podstaw do rozszerzającej wykładni tych podstaw ( wyrok NSA z dnia 8 września 2016 r., II FSK 323/14). W wyroku z dnia 14 grudnia 2005 r. w sprawie sygn. akt II FSK 47/05 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że instytucja wznowienia postępowania nie może być wykorzystywana do pełnej merytorycznej kontroli decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym, gdyż nie jest to kontynuacja postępowania zwykłego, lecz postępowanie nadzwyczajne, którego granice są ściśle określone, ograniczone konkretną podstawą prawną. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.