I SA/Lu 297/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odroczenia płatności zaległości podatkowej p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącej D. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie ponad kwotę 100 (sto) złotych od każdorazowej opłaty sądowej; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 12 marca 2013 r. D. K. wystąpiła do tutejszego Sądu ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy odroczenia płatności zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie ich uiścić. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o majątku i dochodach skarżącej, akt sprawy oraz dodatkowych dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z ojcem. Jest osoba bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymującą się z renty ojca w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Majątek skarżącej stanowi dom o pow. 280 m2 wraz z działką o pow. 520 m2 (udział w wysokości ½ części) położoną w L. oraz udział w wysokości 1/12 części gospodarstwa rolnego o pow. 8,03 ha wraz z zabudowaniami i sprzętem rolniczym oraz środkami pieniężnymi w kwocie [...] zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca dołączyła: rachunki za energię elektryczną ([...] zł), rachunek bieżący za wodę połączony z wartością zaległych faktur, opiewający na kwotę [...] zł, faktury za gaz ([...] zł i [...] zł każda za okres dwóch miesięcy), decyzję wymiarową podatku od nieruchomości na 2013r. na kwotę [...] zł oraz dowód uiszczenia raty kredytu hipotecznego w kwocie [...] zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie - art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - określanej dalej jako p.p.s.a. Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego warunkiem przyznania osobie fizycznej jest wykazanie przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej skarżącej uznano, że kwalifikuje się ona do uzyskania istotnego wsparcia w zakresie związanych ze sprawą kosztów sądowych - zarówno wymaganych z wniesieniem skargi jak i mogących wystąpić w przyszłości (w sprawie objętej skargą wpis od niej wynosi 500 zł, zaś do najbardziej prawdopodobnych kosztów mogących wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł). Podstawą do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim porównanie dochodów skarżącej z ponoszonymi przez nią wydatkami, które co do zasady dotyczą zaspokajania jej niezbędnych potrzeb życiowych, wzajemnie się równoważąc. Bez znaczenia przy tym jest, iż dochody te osiąga nie skarżąca, lecz pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ojciec – S. K. (z tytułu otrzymywanej renty). Strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy poza własną sytuacją majątkową zobowiązana jest również do wykazania sytuacji majątkowej członków rodziny, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że skarżąca ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (jest właścicielem nieruchomości budynkowej o dużej powierzchni i znacznej wartości), uzyskiwany przez ojca skarżącej dochód w dość znacznej wysokości ma stały i systematyczny charakter. Skarżąca jest też posiadaczem 1/12 części gospodarstwa rolnego o znacznej powierzchni i wartości (w jego skład wchodzą zabudowania i sprzęt rolniczy). W tym zakresie bez znaczenia jest, że udział ten dotychczas nie został zbyty jak również to (co należy domniemywać), że skarżąca z gospodarstwa tego nie uzyskuje żadnych wymiernych korzyści finansowych. Przy czym jak wynika z akt sprawy skarżąca dokonała już zbycia części praw nabytych w drodze spodku oraz weszła w posiadanie należnych jej środków pieniężnych wchodzących w skład spadku (v. k. 7 akt admin.). Zgodnie natomiast z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2011 r., I OZ 783/11, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Ponadto koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Zwrócić przy tym należy jeszcze uwagę, że okoliczność regulowania przez skarżącą, obok innych ponoszonych wydatków, kosztów rat kredytu hipotecznego nie może mieć przesądzającego wpływu na nabycie prawa do zwolnienia z kosztów sądowych. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych, tego typu zobowiązania nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Tak wypowiedział się m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, wskazując, iż podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą przed koszty postępowania sądowego (por. także postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). W tej sytuacji, biorąc pod uwagę sytuację majątkową i rodzinną skarżącej, przede wszystkim wysokość osiąganych dochodów, wydatki związane z utrzymaniem domu oraz stan majątku, uznano, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniono jednak, że przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem i posiadanym majątkiem skarżąca ma możliwość każdorazowo zapłacić 100 zł tytułem kosztów sądowych. Obciążenie jej taką kwotą nie będzie się wiązało z jakimkolwiek zagrożeniem dla pokrycia jej uzasadnionych wydatków, a także nie będzie stanowiło bariery utrudniającej jej dostęp do Sądu (obowiązek ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma charakter ustawowy i stosownie do postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04 rozciąga się na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody). Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej na regulację art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którą w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 i 2 postanowienia.