I SA/Lu 328/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego p o s t a n a w i a 1. przyznać T. W. prawo pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego; 2. odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Wraz z wnioskiem skarżący złożył potwierdzenie uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, do czego został wcześniej wezwany. W treści wniosku oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe razem z małżonką utrzymując się z posiadanych emerytur w łącznej kwocie 2.394 zł netto (1.506+888). Nie posiada żadnego majątku, przedmiotów wartościowych ani oszczędności. Razem z małżonka mieszka w domu należącym do córki zajmując dwa pomieszczenia o powierzchni 38 m2. Uzyskiwane dochody przeznacza na: utrzymanie mieszkania (120 zł), opłaty za media (135 zł), opał (360 zł), leczenie i lekarstwa (520 zł) oraz inne wydatki bytowe (1.200 zł). Oceniając wniosek zważyć należało, co następuje: Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i jednocześnie ustanowienie pełnomocnika z urzędu sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym - obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego - może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie analiza przedstawionej sytuacji dochodowej strony skarżącej nie daje podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Zdaniem oceniającego skarżący spełnia bowiem wyłącznie wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Przede wszystkim należy wskazać, iż do wymaganych na obecnym etapie sprawy kosztów sądowych należy wyłącznie wpis od skargi w wysokości 100 zł. W razie niepomyślnego dla skarżącego wyniku sprawy przed sądem pierwszej instancji i woli zaskarżenia orzeczenia może pojawić się konieczność uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, wynoszącego również 100 zł. Obecna sytuacja majątkowa strony nie jest natomiast na tyle trudna aby uniemożliwiała poniesienie wskazanych kosztów. Oczywistym bowiem jest, że obowiązkiem ubiegającego się o prawo pomocy jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jak wynika z akt sprawy skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Rodzina skarżącego ma również zapewnione własne, stałe źródło dochodów w postaci emerytur w łącznej kwocie 2.394 zł netto i nie wykazała przy tym trudności w pokrywaniu bieżących kosztów utrzymania. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznając, że uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych w wysokości 100 zł oraz ewentualnie innych w takiej samej wysokości nie tylko nie stworzy zagrożenia dla jej egzystencji, ale też uczyni zadość konstytucyjnej zasadzie ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznoprawnych. Na powyższe wskazuje jednoznacznie fakt uiszczenia przez skarżącego w dniu 14 maja 2018 r. wpisu sądowego od skargi w wymaganej wysokości 100 zł. Za zasadne natomiast uznać należało żądanie ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentowania strony w przedmiotowym postępowaniu. Analiza sytuacji dochodowej strony wykazała bowiem, iż jakkolwiek jest w stanie ponieść niewielkie koszty postępowania, to poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru byłoby dla niej niemożliwym do uniesienia ciężarem. Na taki stan rzecz wskazują w szczególności niskie dochody, brak oszczędności i majątku. Konkludując, w ocenie referendarza sądowego zasadne jest przyznanie skarżącemu jedynie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie doradcy podatkowego, które to koszty, w większym zakresie niż wymagane w niniejszej sprawie koszty sądowe, obciążyłyby budżet domowy strony. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.