I SA/Lu 343/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. S. D. (dalej "skarżący") zwrócił sią do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (wysokość wpisu od skargi wynosi 100 zł). W tym zakresie podniósł, że nie posiada żadnego majątku. Gospodarstwo domowe prowadzi razem z małżonką. Źródło utrzymania rodziny stanowi świadczenie rentowe skarżącego w wysokości 1.370 zł netto oraz wynagrodzenie za pracę jego małżonki w kwocie wynoszącej po potrąceniach komorniczych 1.450 zł. Jednocześnie skarżący wskazał, że na utrzymanie domu oraz koszty leczenia przeznacza kwotę 1.900 zł miesięcznie. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż rozpatrując przedmiotowe żądanie referendarz sądowy miał na uwadze nie tylko wniosek strony złożony do akt niniejszej sprawy, lecz również dokumenty obrazujące sytuację finansową skarżącego dołączone do wcześniej zawisłych przed sądem spraw I SA/Lu 1056/17, I SA/Lu 76/18, I SA/Lu 94/18, I SA/Lu 137/18, I SA/Lu 138/18 oraz I SA/Lu 215-217/18. W sprawach tych referendarz sądowy prawomocnymi postanowieniami z dnia 12 kwietnia 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania żądanego zwolnienia od kosztów sądowych. Treść obecnie rozpatrywanego wniosku jednoznacznie wskazuje, że sytuacja majątkowa i dochodowa skarżącego nie uległa jakiejkolwiek zmianie od czasu rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w tych sprawach. Mając zatem na uwadze powyższe oraz zasadę ekonomiki procesowej zawartą w art. 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. zbędnym było wzywanie strony do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Brak było również podstaw do wyrażenia odmiennej oceny niż wyrażona we wskazanych wyżej prawomocnych rozstrzygnięciach referendarza sądowego. Skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W tym miejscu podnieść należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżący złożył wniosek o prawo pomocy jeszcze w jednej sprawie. Wysokość wpisu w obydwu sprawach wynosi łącznie 200 zł (2x100 zł). Mając zatem na względzie z jednej strony wielkość niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów w obydwu tych sprawach, z drugiej zaś strony sytuację finansową strony skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Mianowicie ze złożonych do ww. akt spraw deklaracji podatkowych wynika, że skarżący w 2016 r. osiągnął przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (usługi transportowe) oraz innych źródeł w łącznej kwocie 297.950,45 zł. Jego małżonka w tym okresie uzyskała natomiast przychód w kwocie 25.682,82 zł. To zaś nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Prowadzona bowiem przez skarżącego w minionych latach działalność gospodarcza była znacznych rozmiarów i przynosiła wymierne korzyści. Jednocześnie wskazać należy, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Tym samym brak podstaw do twierdzenia, że skarżący nie miał możliwość zgromadzenia środków celem opłacenia kosztów sądowych zainicjowanych postępowań sądowych. Strona występująca na drogę postępowania sądowego musi mieć natomiast świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a co za tym idzie konieczności zgromadzenia środków na ten cel. Trudno zaś uznać, że skarżący osiągając tak wysokie przychody nie liczył się z tym obowiązkiem skoro zarówno przed organami podatkowymi jak i sądem zastępowany był i jest przez zawodowego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie przeczy bowiem dopuszczalności uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść opłat sądowych, gdyż albo posiada odpowiednie środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczył się z potrzebą posiadania ich w przyszłości. Kolejną kwestią mająca wpływ na wydane rozstrzygnięcie jest brak wiarygodności odnośnie deklarowanego braku środków pieniężnych w kontekście operacji wykonywanych za pośrednictwem rachunku bankowego oraz ponoszonych przez stronę wydatków. Odnośnie pierwszej kwestii zaznaczyć należy, że w miesiącu listopadzie skarżący dokonał zasilenia konta kwotą 1.750 zł co znacznie przekracza wysokość ujawnionych przez niego miesięcznych dochodów. To zaś wskazuje, że skarżący posiada wolne środki zgromadzone we wcześniejszym okresie (czego nie ujawnił) lub inne niż wskazane źródła dochodów. Ponadto skarżący nie wyjaśnił kwestii finansowania kosztów utrzymania studiujących w W. i W. córek, których z całą pewnością nie byłby w stanie ponieść wyłącznie z zadeklarowanych środków. Ponadto jak wynika z akt sprawy skarżący dotychczas ponosił wysokie koszty leczenia w tym koszty zagranicznych konsultacji lekarskich, co dodatkowo wzmacnia wątpliwości co do posiadanych przez skarżącego źródeł utrzymania. Konkludując, w tych okolicznościach wskazać należy, iż oceniając wniosek o prawo pomocy należy kierować się nie tylko jego literalną treścią, ale także zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie te dyrektywy oceny zdolności finansowej strony skarżącej nie pozwalają uznać jej wniosku za odpowiadający rzeczywistości. Nie można wiarygodnie twierdzić, że środki rodziny (ok. 2.900 zł) pozostałe po odliczeniu kosztów utrzymania dużego domu jednorodzinnego wystarczają na utrzymanie skarżącego, jego małżonki, dwóch studiujących poza miejscem zamieszkania córek oraz ponoszenia wysokich kosztów leczenia skarżącego bez pokrywania ich z innych źródeł. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie nie jest natomiast możliwe w sytuacji gdy przedstawiona przez stronę sytuacja materialna i finansowa jest niewiarygodna oraz budzi jakiekolwiek wątpliwości. Brak wiarygodnych i w pełni obrazujących sytuację finansową strony skarżącej danych powoduje stan, że mnożą się wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości okoliczności, na jakie się powołuje. To zaś uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie jej wniosku. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.