I SA/Lu 345/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości podatkowe p o s t a n a w i a zwolnić A. T. z obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi, zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, skarżący złożył do sądu wniosek w którym oznaczył, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się na trudną sytuację materialną i życiową. Jak wskazał gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, 15-letna córką (uczennica gimnazjum) oraz pełnoletnim synem. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za prace skarżącego (414,62 zł netto), wynagrodzenia za prace jego małżonki (1.459,48 zł netto) oraz wynagrodzenia za pracę syna (1.495,48 zł netto). Majątek rodziny stanowi mieszkanie o pow. 71m2, nieruchomość rolna o pow. 1,26 ha (oddana w dzierżawę), działka o pow. 0,86 ha zabudowana niedziałająca stacją paliw oraz działka o pow. 0,46 ha zajęta przez komornika sądowego i dwa samochody: honda CRV z 20002 r i opel tigra z 1998 r. W zakresie niezbędnych kosztów utrzymania skarżący wskazał: utrzymanie mieszkania – 1.000 zł, media – 300 zł oraz koszty leczenia – 100 zł. Wskazując na powyższe podniósł, że jest mu bardzo trudno uiścić wpis w ustalonej wysokości. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku w drodze przyznania prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony wnioskującej doprowadziła do konkluzji, że zachowała ona przywołany wyżej wymóg, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokości wpisu od skargi wynosi 500 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącego opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją finansową skarżącej oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części dotyczącej połowy wpisu od skargi z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla skarżącego byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 500 zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja majątkowa strony skarżącej nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Nie sposób pominąć, że skarżący jego małżonka oraz pozostający z nimi we wspólnym gospodarstwie syn są osobami pracującymi. Otrzymywane przez nich wynagrodzenia - w łącznej kwocie [...]zł - zaspokajają wszystkie niezbędne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem by rodzina skarżącego zalegała z jakimikolwiek płatnościami. Na bieżąco dokonuje niezbędnych zakupów i reguluje zobowiązania. Zdaniem referendarza wysokość dochodów, które mimo, iż nie są wysokie, pozwala zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść ciężar części kosztów postępowania sądowego, który zgodnie z niniejszym rozstrzygnięciem ogranicza się obecnie do uiszczenia połowy wpisu od skargi, tj. kwoty 250 zł. W kontekście zaś wydatków strony oraz jej zobowiązań pamiętać należy, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.). Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Nie bez znaczenie jest również to, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej oraz dwóch zabudowanych nieruchomości gruntowych. W kontekście powyższego należy podnieść, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Nie można również pominąć, że małżonka skarżącego 9 maja 2017 r. otrzymała kwotę [...]zł tytułem wykonania umowy o dzieło, która to kwota w znaczący sposób wpływa na zdolności finansowe strony. Uwzględniając zatem to wszystko i korzystając, że sąd (referendarz sądowy) nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy przyznano stronie skarżącej prawo pomocy tyle, że nie poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości, a jedynie z połowy wpisu od skargi. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną skarżącej zabezpieczając gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a jednocześnie chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną, zbędną roszczeniowością strony. Nie powoduje też przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.