I SA/Lu 360/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę W. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z powodu nieusunięcie jej braków formalnych. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie - które opłacił wpisem w kwocie 100 zł - wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając ten wniosek wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z czwórką pełnoletnich dzieci, z których tylko jedno (syn G.) pracuje zawodowo. Reszta pracuje dorywczo przy zbiorze owoców. Dochód skarżącego to natomiast emerytura w kwocie [...]zł netto ([...] zł brutto). Majątek jaki posiada wnioskodawca to dom drewniany o pow. 60 m2 oraz grunty rolne o pow. 4,32 ha fiz. (6,61 ha przelicz.) oddane w dzierżawę w zamian za opłacanie podatku rolnego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący złożył: oświadczenie, że żadne z dzieci nie jest zarejestrowane w urzędzie pracy i, że nie posiada konta bankowego, decyzje w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2015 oraz umowę dzierżawy gruntów rolnych zawartą 31 maja 2015 r. na okres 10 lat. Nie złożyła natomiast zaświadczenia zakładu pracy o wysokości wynagrodzenia syna G. . Referendarz sądowy zważył, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie jej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Głównym czynnikiem ją warunkującym jest stan majątkowy osoby wnioskującej (oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – jeżeli takie są), oceniany przez pryzmat uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków związanych z kosztami koniecznego utrzymania. Prawo pomocy w zakresie objętym wnioskiem dotyczy jego przyznania w zakresie całkowitym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - określanej dalej jako p.p.s.a. Użyte w art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego, o co ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić należnych kosztów jak i opłacić pełnomocnika z wyboru. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zdaniem oceniającego skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Nie udokumentował bowiem w należyty sposób aktualnej sytuacji dochodowej wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowy, co w istocie uniemożliwiło merytoryczne rozpoznanie wniosku. Przede wszystkim podnieść należy, że skarżący nie przedłożył zaświadczenia z zakładu pracy syna G. o wysokości otrzymywanego przez niego wynagrodzenia. Mając na uwadze powyższe uznać należało, że niezłożenie ww. dokumentu stanowi rezultat celowego działania, mającego na celu ukrycie rzeczywistej wysokości dochodów wszystkich członków rodziny. Taka postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i dochodową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Obowiązkiem strony jest bowiem podejmować takie czynności, które przekonałyby oceniającego wniosek, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Okoliczności dotyczące przyznawania prawa pomocy - z uwagi na sygnalizowany powyżej jego wyjątkowy charakter i finansowanie ze środków publicznych - nie mogą bowiem budzić żadnych wątpliwości, a ich istnienie nie może być interpretowane na korzyść strony i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej oczekiwaniami. Zauważyć ponadto trzeba, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, którego grunty (wysokiej klasy) oddał w istocie w bezpłatną dzierżawę. Stosownie zaś do tej okoliczności zgodzić należy się z poglądem, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ponadto, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 563/09, LEX nr 574123). Powołane stanowisko na gruncie niniejszej sprawy prowadzi zatem do stwierdzenia, że fakt oddania przez skarżącego gospodarstwa rolnego w dzierżawę i brak faktycznego dochodu z tego gospodarstwa nie stanowi okoliczności dla potwierdzenia trudnej sytuacji materialnej strony skarżącej, stanowiącej podstawę do przyznania prawa pomocy, lecz potwierdza, że skarżący nie wykorzystuje swych możliwości w uzyskaniu dodatkowych dochodów, w tym również na pokrycie kosztów postępowania. Końcowo należy dodać, że skarżący uiścił już część wymaganych kosztów postępowania (wpis od zażalenia w kwocie 100 zł), co oznacza, że jest w stanie zdobyć środki bez potrzeby ubiegania się o zwolnienie z tego obowiązku. Wobec powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.