I SA/Lu 367/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. M. Z. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. w kwocie 22.231 zł wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wysokość wpisu od skargi wynosi 667 zł. W złożonym na tę okoliczność wniosku oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi razem z bezrobotnym mężem. Sama również w chwili obecnej nie pracuje zawodowo. Jedyny dochód rodziny stanowi czynsz za wynajem mieszkania w wysokości 1.300 zł, z której to kwoty opłaca czynsz - 550 zł. Kwota 750 zł jaka pozostaje skarżącej z tego tytułu jest jedynym źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny. Skarżąca oprócz wskazanego mieszkania nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Obecnie wraz z mężem zamieszkuje w domu należącym do ich córki przebywającej za granicą, która to ponosi koszty jego utrzymania (opłaty za media). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca złożyła: wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, zeznania podatkowe za lata 2016-2017 oraz odpowiednie wyjaśnienia. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej: p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych - możliwe jest gdy ta wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania jej i jej rodziny. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania przedmiotowego wniosku za zasadny. Mianowicie, po pierwsze w jego ocenie sytuacja finansowa nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, a po drugie przedstawiona przez stronę sytuacja dochodowa całkowicie rozmija się z uzyskanym na wezwanie materiałem dowodowym. Mianowicie ze złożonych wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej małżonka jednoznacznie wynika, że skarżąca była w stanie wygospodarować kwoty celem opłacenie kosztów niniejszego postępowania w całości. Dysponowała bowiem środkami pieniężnymi, które wielokrotnie, przewyższały wymagane koszty sądowe w niniejszej sprawie. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 19 kwietnia 2018 r., tj. dwa dni po wniesieniu skargi, suma środków na rachunku bankowym Bank Pocztowy małżonka skarżącej wynosiła 11.406,65 zł, zaś w dniu 9 maja 2018 r. - 14.211,56 zł. Co istotne w miesiącach kwiecień-czerwiec 2018 r. następowało wielokrotne zasilanie tego konta zarówno przez osoby fizyczne jak i prawne. Przywołane okoliczności całkowicie podważają twierdzenia skarżącej o braku dochodów i środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Jednocześnie, zdaniem referendarza brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że małżonek skarżącej ma ograniczone możliwości korzystania ze środków znajdujących się na ww. rachunku bankowym z uwagi na to, że ich część stanowi środki Korporacji Prawno Finansowej FENIKS. Należy w tym zakresie wyjaśnić, że zgodnie z ustalonym poglądem prezentowanym w orzecznictwie i piśmiennictwie rachunek bankowy nie może być przedmiotem umowy użyczenia. Rachunek bankowy nie jest bowiem rzeczą w rozumieniu ustawy - Kodeks cywilny. Ponadto bank jest zobowiązany do przeprowadzania rozliczeń pieniężnych jedynie względem posiadacza rachunku, stąd wykluczone jest, aby podmiot biorący w "użyczenie" rachunek bankowy mógł korzystać z niego jak z rzeczy w ramach umowy użyczenia. Zgodnie z art. 725 Kodeksu cywilnego przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. W konsekwencji z chwilą uznania na rachunku bankowym małżonka skarżącej kwot związanych z działalnością K. nabył on uprawnienie do swobodnego rozporządzania tymi środkami. Wpis na rachunku bankowym stanowi bowiem materialnoprawną przesłankę rozporządzania przez posiadacza środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym. Zgodnie z art. 50 Prawa bankowego posiadacz rachunku bankowego dysponuje swobodnie środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. referendarz sądowy orzekł jak na wstępie.