I SA/Lu 368/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz, WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Anna Strzelec po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 września 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej - oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, dalej: "Dyrektor Izby Administracji Skarbowej", "organ nadzorczy", po rozpatrzeniu zażalenia M. B., dalej: "strona", "skarżąca", utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł., dalej: "Naczelnik Urzędu Skarbowego", "organ egzekucyjny", z dnia [...] r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M. B. jako zobowiązanej, na podstawie czterech tytułów wykonawczych, w dniu [...] stycznia 2017 r. zawiadomił stronę, jako dłużnika zajętej wierzytelności, o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Zajęciem objęto wierzytelności zobowiązanej, obejmujące wierzytelności w postaci wpływów uzyskiwanych przez zobowiązaną z działalności gospodarczej (zrealizowane na rachunek bankowy strony). Zgodnie z treścią zawiadomienia wezwano dłużnika zajętej wierzytelności, tj. stronę, do złożenia organowi egzekucyjnemu w terminie 7 dni stosownych oświadczeń, w tym: o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego; o przekazaniu organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub o odmowie przekazania organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności oraz o jej przyczynie; w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła sprawa o zajętą wierzytelność. Zawiadomienie zawierało również stosowne pouczenia, w tym o możliwości ściągnięcia wierzytelności albo jej części w trybie egzekucji administracyjnej oraz możliwości nałożenia kary pieniężnej w wysokości [...] zł, z możliwością jej powtarzania, na dłużnika, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją wierzytelności pieniężnej. Powyższe zawiadomienie w dniu [...] stycznia 2017 r. doręczono pełnoletniemu domownikowi - P. B. (bratu strony), jednakże do organu egzekucyjnego nie wpłynęła wymagana odpowiedź strony. Następnie organ egzekucyjny skierował do strony, jako dłużnika zajętej wierzytelności, kolejne zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] stycznia 2017 r. wraz z wezwaniem do złożenia w terminie 7 dni odpowiednich oświadczeń oraz zawierające stosowne pouczenia. Zawiadomienie zostało doręczone adresatowi, tj. stronie, w dniu [...] stycznia 2017 r. W związku z brakiem reakcji adresatki organ egzekucyjny ponaglił stronę, jednak i to pismo pozostało bezskuteczne. Mając powyższe na uwadze, postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego określił stronie nieprzekazaną kwotę z zajęcia wierzytelności zobowiązanej w wysokości [...] zł. Następnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - po rozpatrzeniu zażalenia strony - postanowieniem z dnia [...] r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny. Na postanowienie organu nadzoru strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, która to skarga wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 874/17, została oddalona (wyrok prawomocny od 16 lutego 2018 r.). Naczelnik Urzędu Skarbowego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu [...] r., określił stronie nieprzekazaną kwotę z zajęcia wierzytelności zobowiązanej w wysokości [...] zł. Następnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, ostatecznym postanowieniem z dnia [...] r., utrzymał w mocy wskazane wyżej postanowienie organu egzekucyjnego. Z kolei postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego nałożył na stronę karę pieniężną w kwocie [...]zł za odmowę udzielenia informacji i wyjaśnień dotyczących egzekucji wierzytelności zobowiązanej. Strona nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i umorzenie sprawy, wskazując że brak odpowiedzi na zawiadomienia i ponaglenie wynikał z nieistnienia zobowiązań strony wobec zobowiązanej, zatem doręczone wezwania należało uznać za bezprzedmiotowe. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. stwierdził niedopuszczalność zażalenia strony. Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 873/17, uchylił zaskarżone postanowienie. Wyrok ten, wobec jego niezaskarżenia stał się prawomocny od dnia 6 lutego 2018 r. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi we wskazanym wyżej prawomocnym orzeczeniu przyjął, że podstawę materialnoprawną wydanego przez organ egzekucyjny, wskazanego wyżej postanowienia z dnia [...] r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, stanowił art. 168e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.), dalej: "u.p.e.a." Stwierdził następnie, że organ egzekucyjny dopełnił wymogu z art. 89 § 2 u.p.e.a., tj. doręczył adresowane do strony - jako dłużnika zajętej wierzytelności - zawiadomienia o zajęciu innych wierzytelności. Zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] stycznia 2017 r. zostało doręczone [...] stycznia 2017 r. pełnoletniemu domownikowi strony w miejscu jej zamieszkania, natomiast zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] stycznia 2017 r. strona odebrała osobiście [...] stycznia 2017 r. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, nieobecność strony pod adresem zamieszkania [...] stycznia 2017 r. miała charakter czasowy, a brat strony który jest domownikiem, pozostającym we wspólnym gospodarstwie domowym, nie odmówił przyjęcia przesyłki listowej i podjął się oddania pisma adresatowi. Datą doręczenia pisma jest dzień oddania pisma do rąk dorosłego domownika, a nie chwila faktycznego otrzymania pisma przez adresata. Organ nadzoru, przytoczywszy treść art. 89 § 3 ust. 1 u.p.e.a., stwierdził, że doręczone zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zawierały stosowne wezwanie do złożenia oświadczenia, o którym mowa w cyt. przepisie, jednakże strona nie zareagowała w przewidzianym terminie na te zawiadomienia i nie złożyła wymaganych oświadczeń, co oznacza, że nie wykonała obowiązku dłużnika zobowiązanego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznał, że skoro doszło do naruszenia obowiązków strony jako dłużnika zajętej wierzytelności, co zostało potwierdzone wskazanym wyżej ostatecznym postanowieniem organu nadzoru, dotyczącym określenia nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności, to zaistniały podstawy do nałożenia na dłużnika zajętej wierzytelności kary pieniężnej. Według Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w przedmiotowej sprawie strona wypełniła swoim zachowaniem przesłanki nałożenia kary pieniężnej określone w art. 168e § 1 u.p.e.a. Nie tylko bowiem nie wypełniła obowiązków, które wynikały z zawiadomień o zajęciu, lecz nie złożyła także stosownych oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia jej zawiadomień o zajęciu, tj. w terminie odpowiednio do [...] stycznia 2017 r. i do [...] lutego 2017 r. pomimo, iż została ponaglona do wykonania obowiązków pismem organu egzekucyjnego z dnia [...] lutego 2017 r. Zatem, zdaniem organu nadzoru, zachowanie strony dawało podstawy do nałożenia na nią kary za niewykonanie obowiązków. Kara ta może zostać nałożona nie tylko w przypadku, gdy dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazuje wymagalnych kwot, lecz również wówczas, gdy nie udziela organowi egzekucyjnemu wymaganych informacji. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej organ, nakładając na stronę karę pieniężną, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zastosowana kara nie jest karą zbyt surową, zważywszy, iż maksymalna jej wysokość została określona przez ustawodawcę na kwotę [...]zł. Biorąc pod uwagę postępowanie strony jako dłużnika po zajęciu wierzytelności oraz uzyskiwane przez stronę w latach 2014 – 2016 dochody z wynagrodzenia za pracę i przychody spółki, założonej wraz z zobowiązaną, nałożoną karę w wysokości [...] zł, jako umiarkowaną, można zdaniem uznać za sprawiedliwą i adekwatną do wagi naruszenia prawa przez stronę. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej strona wniosła o jego uchylenie i umorzenie postępowania. Podkreśliła, że nie miała i nie ma żadnych zobowiązań związanych z rozliczeniami z zobowiązaną oraz nie miała wiedzy na temat konieczności złożenia oświadczeń o takim stanie rozliczeń, dlatego też toczące się postępowanie jest w stosunku do niej bezprzedmiotowe. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Zgodnie z art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty, do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi, bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. W myśl art. 89 § 3 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1 organ egzekucyjny: wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego (pkt 1 lit. a), przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia ich przekazania (pkt 1 lit. b) i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (pkt 1 lit. c). Wskazane przepisy dotyczą zatem sytuacji, gdy konkretny podmiot (określony jako zobowiązany) jest dłużnikiem wobec urzędu skarbowego i jednocześnie jest wierzycielem w stosunku do innego podmiotu (określonego jako dłużnik zajętej wierzytelności). W takiej sytuacji organ egzekucyjny przesyła dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego wraz z wezwaniem, aby należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu, a nie zobowiązanemu. Jednocześnie dłużnik zajętej wierzytelności ma obowiązek złożyć w terminie 7 dni oświadczenie, o którym mowa w art. 89 § 3 u.p.e.a. W razie zaś niewykonania tego obowiązku może zostać nałożona na niego kara pieniężna. Zgodnie z art. 71b u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo jej część może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności jej zajęcia. Przepis art. 71a § 9 zdanie pierwsze u.p.e.a. stanowi natomiast, że jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Z przepisu tego wynika więc, że przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są: fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny w stosownym trybie oraz bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Z kolei zgodnie z treścią art. 168e § 1 u.p.e.a., na dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją lub zabezpieczeniem wierzytelności lub prawa majątkowego, można nałożyć karę pieniężną do wysokości [...] zł. Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że dopiero ostateczne postanowienie w przedmiocie określa wysokości nieprzekazanej kwoty może być podstawą do nałożenia kary pieniężnej na dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją. Dopóki zatem nie zostanie jednoznacznie ustalone, że skarżący będąc dłużnikiem zajętej wierzytelności, uchylał się od prawidłowego wykonania ciążących na nim obowiązków, nie jest dopuszczalne nakładanie na niego kary pieniężnej. W związku z powyższym należy zauważyć, że stosunku do skarżącej w dniu [...] r. wydane zostało ostateczne postanowienie w przedmiocie określenia jej nieprzekazanej kwoty, w wysokości [...] zł, z zajęcia wierzytelności zobowiązanej, doręczone w dniu [...] stycznia 2018 r. Na postanowienie to skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 233/18, oddalił skargę. Wyrok ten jest prawomocny. Zgodnie zaś z treścią art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), dalej: "P.p.s.a.", orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie – także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu. Wynikający z niej stan związania ograniczony jest wprawdzie co do zasady tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów. Nie oznacza to jednak, że dla prawidłowego odczytania treści sentencji nie można się kierować treścią uzasadnienia. W niektórych sytuacjach będzie to nawet konieczne, zwłaszcza na gruncie procedury sądowoadministracyjnej (por. B. Dauter w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolter Kluwer 2018, teza 3 komentarza do art. 170). W uzasadnieniu wskazanego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organ egzekucyjny prowadząc egzekucję administracyjną wobec zobowiązanej, ustalił, że skarżąca jest jej dłużnikiem z tytułu wierzytelności wynikających z zawartych umów cywilnoprawnych. W aktach administracyjnych znajdują się dokumenty bankowe, wskazujące że na konto bankowe skarżącej wpływały kwoty wpłacane przez zobowiązaną, a ponadto – już po zawiadomieniu o zajęciu – również kwoty stanowiące należności kontrahentów zobowiązanej, związane z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Na tej podstawie organ egzekucyjny uznał, że skarżąca jest dłużnikiem zobowiązanej obowiązanym do przekazania kwot, które wpłynęły na jej konto. Ustalenia te stały się podstawą dokonania czynności zajęcia wierzytelności. Zdaniem Sądu, wyrażonym we wskazanym wyroku, nie ulega wątpliwości, że u podstaw rozliczeń (czyli zobowiązań i wynikających z nich wierzytelności) leżały stosunki prawne nawiązywane przez zobowiązaną z jej kontrahentami w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług transportowych. Skarżąca natomiast zgadzając się na wykorzystywanie swojego rachunku bankowego do swoistego pośredniczenia w rozliczeniach między zobowiązaną, a jej kontrahentami sama przyjęła na siebie obowiązek przyjmowania kwot od kontrahentów oraz przekazywania ich zobowiązanej, tym samym czyniąc się dłużnikiem zobowiązanej, obowiązanym do przekazania zobowiązanej kwot, jakie będą wpływać od jej kontrahentów. Nie budzi też wątpliwości i nie jest sporne między stronami postępowania sądowego, że skarżąca, mimo skierowania do niej zawiadomień o zajęciu wierzytelności pieniężnej z dnia [...] stycznia 2017 r. i [...] stycznia 2017 r., doręczonych odpowiednio [...] stycznia 2017 r. i [...] stycznia 2017 r., zawierających wezwania do złożenia odpowiednich oświadczeń i pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, w tym o możliwości nałożenia kary pieniężnej, które to zawiadomienia zostały jej prawidłowo doręczone, oraz ponaglenia z dnia [...] lutego 2017 r., doręczonego [...] lutego 2017 r., w żaden sposób na te zawiadomienia nie zareagowała, co zasadnie pozwoliło organom stwierdzić, że skarżąca, jako dłużnik zajętej nieruchomości bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. W dacie wydania zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w sprawie nałożenia kary pieniężnej, tj. w dniu [...] r., w obrocie prawnym znajdowało się zatem ostateczne postanowienie w przedmiocie określenia skarżącej nieprzekazanej kwoty z zajęcia wierzytelności zobowiązanej, a skarżąca, jako dłużnik zajętej wierzytelności, nie wykonywała ciążących na niej obowiązków związanych z egzekucją. Spełnione zostały więc, wynikające z treści art. 168e § 1 u.p.e.a., przesłanki pozwalające organowi egzekucyjnemu na nałożenie na skarżącą kary pieniężnej, jako na dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją. Analiza powołanego przepisu prowadzi do spostrzeżenia, że jest on zbudowany z wykorzystaniem uznania administracyjnego. Świadczy o tym użycie w nim wyrazu "można". Przy rozstrzyganiu kwestii nałożenia bądź nienałożenia na dłużnika zajętej wierzytelności kary oraz przy konkretyzowaniu jej wysokości organ egzekucyjny korzysta z tzw. luzu decyzyjnego. Nie może to jednak oznaczać dowolności w działaniu tego organu. Organ egzekucyjny, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt II FSK 965/05, ma możliwość wyboru optymalnego rozstrzygnięcia, w uzasadnieniu postanowienia nakładającego karę pieniężną, powinien jednak przedstawić motywy, którymi się kierował. Nałożona kara pieniężna musi być zaś karą sprawiedliwą, adekwatną do wagi naruszenia prawa i odpowiadającą wymogom celowości. Dla spełnienia swych celów powinna stanowić istotnie odczuwalną dolegliwość ekonomiczną, proporcjonalną do możliwości płatniczych karanego i adekwatną do rodzaju oraz stopnia naruszenia prawa. Przy wymiarze kary organ egzekucyjny powinien mieć również na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Por. R. Hauser, Z. Leoński - Postępowanie egzekucyjne w administracji - komentarz, W[...] 2003, s. 560-561). Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że poddano analizie sytuację finansową skarżącej, na którą nałożono karę pieniężną. Wyjaśniono – w ocenie Sądu w stopniu wystarczającym – że w świetle ustaleń dotyczących uzyskiwania przez skarżącą w latach 2014 – 2016 dochodów (ze stosunku pracy - każdorazowo około lub powyżej [...] zł) i w 2014 r. oraz 2016 r. przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, a także uwzględniając wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności, kara w wysokości [...] zł została nałożona w umiarkowanej wysokości, jest karą sprawiedliwą i adekwatną do wagi naruszenia prawa. Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym postanowieniu mieści się zatem w granicach luzu decyzyjnego przyznanego organowi administracji publicznej w treści art. 168e § 1 u.p.e.a. Wbrew zarzutom skargi, dość ogólnikowym i nie wskazującym jakichkolwiek przepisów prawa, które zostałyby naruszone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego i Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, Sąd nie dostrzegł żadnych błędów prawnych w działaniach organów, które wpływałyby na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. W szczególności nie można zgodzić się z zawartymi w skardze twierdzeniami skarżącej, że nie ona miała wiedzy co do konieczności składania oświadczeń w zakresie rozliczeń między nią, a zobowiązaną. W treści doręczonych jej zawiadomień o zajęciu wierzytelności pieniężnej zawarte zostało bowiem wezwanie do złożenia m.in. oświadczeń dotyczących uznania zajętej wierzytelności oraz przekazania bądź odmowie przekazania (ze wskazaniem przyczyny) organowi egzekucyjnemu, z zajętej wierzytelności, kwoty na pokrycie należności. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd oddalił skargę.