I SA/Lu 399/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w dniu 4 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za maj 2017 r. - w zakresie sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2018 r. Skarżąca K. K. wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Z treści wniosku oraz akt sprawy wynikało, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem. Majątek jaki posiada to dom, budynki gospodarcze oraz grunty rolne, na których prowadzi produkcję rolniczą o pow. 13,94 ha, co wynikało z protokołu oszacowania szkód z [...] Majątek ruchomy jaki skarżąca wraz z mężem posiada to: 3 samochody osobowe, motocykl, 3 ciągniki rolnicze, sprzęt do uprawy roli (brony, pługi, siewnik do nawozów, agregat uprawowy, siewnik do zboża opryskiwacz polowy). Dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego skarżąca oszacowała na kwotę [...]zł miesięcznie, natomiast stałe koszty utrzymania gospodarstwa na kwotę [...]zł. Nadto dodała, że w ubiegłym roku poniosła szkody w uprawach rolnych wywołane gradobiciem w wysokości [...] zł. Posiada również kredyt z kwotą do spłaty wynoszącą [...] zł. Do wniosku skarżąca dołączyła m. in. wyciąg z rachunku bankowego za czerwiec 2018 r., decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, protokół szacowania szkód, wykaz posiadanych pojazdów mechanicznych, zaświadczenie lekarskie, umowę kupna ciągnika rolniczego, oraz faktury zakupu oleju napędowego, nawozów sztucznych i środków ochrony roślin na kwotę ok. [...] zł. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2018 r. Referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Od postanowienia Referendarza sądowego skarżąca złożyła sprzeciw argumentując, że skoro przychód małżonków z gospodarstwa rolnego to kwota [...]zł, to przy wydatkach miesięcznych [...] zł, należałoby dwa lata odkładać po [...] zł, żeby zgromadzić na wpis sądowy w wysokości [...] zł. W ocenie strony nieprzyznanie jej choćby częściowo prawa pomocy doprowadziłoby do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu. Zaznaczono też, że komplet maszyn oraz budynki i budowle gospodarskie (suszarnia tytoniu) stanowią majątek osobisty męża otrzymany na wyłączność od jego rodziców. Skarżąca zaś jest osobą leczącą się neurologicznie, przez to nieświadomie wydała susz tytoniowy. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych oświadczeń i wyjaśnień oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych strona oświadczyła m.in. że nieruchomość w Gminie O. stanowi współwłasność jej i małżonka i, że mąż wynajmuje budynki na wymienionej działce rozliczając przychód z wynajmu w wysokości [...] zł w PIT-28. Dorosłe dzieci: K. i D. zamieszkują odrębnie. Wydatki miesięczne ponoszone w związku z bieżącym utrzymaniem to: wydatki na żywność, energię elektrycznę, węgiel, środki czystości, lekarstwa, paliwo do samochodu, wywóz śmieci, media i odzież, co sumarycznie wynosi [...] zł. Dołączyła też wyciągi z rachunków bankowych, odzwierciedlające transakcje na koncie (m.in. wpływy z tytułu wystawionych faktur RR, wypłaty gotówkowe) kserokopie zaświadczeń lekarskich o leczeniu z powodu bólów głowy oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z [...] 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie Referendarza sądowego, jest prawidłowe. Skarżąca wnioskowała o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Pamiętać również należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (która wynika z treści art. 199 P.p.s.a.). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz – co istotne w rozpatrywanej sprawie - pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżąca do takiego grona osób nie należy. W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: kro), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 kro małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy na małżonkach spoczywa ciężar wzajemnej pomocy i alimentacji, w tym także obowiązek ponoszenia kosztów postępowania w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie jest w stanie pokryć ich z własnego majątku. W realiach niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, że po pierwsze, poza wskazanymi w formularzu PPF dochodami z prowadzonego przez małżonków gospodarstwa rolnego, małżonkowie dysponują kwotą z wynajmu budynków w gminie O., przeznaczonych na działalność gospodarczą, na podstawie umowy najmu z [...] z firmą L. Spółka z o.o. Co istotne strona dochód ten ujawnia nie w PPF ale po dopytaniu przez Sąd po złożeniu sprzeciwu. Z tego tytułu małżonkowie (bo nieruchomość jest ich współwłasnością) uzyskują przychód [...] tys. rocznie. Jest to kwota oświadczona Sądowi i zadeklarowana urzędowi, jednak wysokość z tytułu najmu o tyle nadal budzi wątpliwość Sądu, iż z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że z tytułu czynszu za maj i czerwiec 2018 r. na rachunek małżonków wpłynęła kwota [...]zł, co dawałoby miesięcznie [...] tys. zł i rocznie [...] tys. Jest to zatem kwota przynajmniej [...] tys. zł rocznie, możliwe że dochody te są wyższe i są to tym samym środki, które zwiększaja, w stosunku do wskazanych Sądowi, wysokość dochodów podatniczki i jej męża. Po drugie, skoro wydatki rodziny (według oświadczenia z [...]) to [...] zł, a z gospodarstwa małżonkowie uzyskują ok. [...] zł miesięcznie, to po odliczeniu tych niezbędnych wydatków na życie, pozostaje kwota [...]zł, którą małżonkowie mogli gromadzić od momentu doręczenia im decyzji przez Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. Po trzecie, jak wynika z wyciągu z rachunku bankowego dotyczącego transakcji z sierpnia 2018 r., R. K. w dniu [...] dokonał wypłaty z rachunku bankowego kwoty [...]zł. Oznacza to tylko tyle, że małżonek strony, w czasie gdy toczyło się już postępowanie sądowoadministracyjne, był w posiadaniu kwoty znacznie wyższej niż wpis sądowy, jaki strona w niniejszej sprawie powinna uiścić. Nie można zatem, w przypadku skarżącej i jej małżonka skutecznie twierdzić o braku środków finansowych na uiszczenie koniecznych kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez K. K. postępowaniem sądowoadministracyjnym. Nadmienić trzeba, że Sąd – rzecz jasna - nie posiada wiedzy, w jakim celu, na pokrycie jakich wydatków mąż podatniczki wypłacił z konta tak dużą kwotę, jednak w kontekście tego, iż zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego, które zachowuje aktualność także na gruncie postępowania sądowoadministrcyjnego wszelkie zobowiązania prywatne i długi prywatne strony ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami tej strony wobec Skarbu Państwa do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienie z 27 września 2018 r. sygn. III SA/Kr 840/18) – nie można by skutecznie podnosić wyższej koniczności pokrycia takich wydatków niż obowiązek zapłacenia kosztów sądowych. W ocenie Sądu, mając na uwadze przedstawione sądowi dochody małżonków z tytułu najmu, płatności uzyskane na podstawie wystawionych faktur, jakie płynęły na rachunek bankowy strony i jej męża na przestrzeni ostatnich kilku miesięcy, nie można przyjąć, że w przypadku skarżącej mamy do czynienia z osobą która, aby zrealizować prawo do sądu, wymaga wsparcia od innych obywateli. Poziom osiąganych przychodów małżonków możliwość taką daje. W świetle przedstawionych danych należało stwierdzić, że skarżąca jest w stanie opłacić koszt zainicjowanego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 P.p.s.a., sąd postanowił jak w sentencji.