I SA/Lu 420/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca U. G. w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zażądała zwolnienia jej z kosztów sądowych. Uzasadniając ten wniosek podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwoma synami. Zaznaczyła, iż tylko ona pracuje uzyskując wynagrodzenie w kwocie 1600 zł brutto. Mąż natomiast jest osobą bezrobotną. Ponadto nie posiadają żadnego majątku. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącej, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") wezwano ją do złożenia wyjaśnień dotyczących swojej sytuacji materialnej i finansowej. W odpowiedzi na wezwanie nadesłała jedynie część żądanych dokumentów i oświadczeń. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość udzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślenia przy tym wymaga, że użyte w tym przepisie sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa cały ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia bowiem wątpliwości co do tego, że inicjatywa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Zwolnienia od kosztów stanowią bowiem odstępstwo od obowiązku powszechnego i równego ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt akt FZ 160/08, LEX nr 479093). Oceniając zasadność wniosku sąd (referendarz sądowy) musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2009 r. w sprawie sygn. akt II FZ 80/09, publ. SIP LEX nr 550323). W tym stanie rzeczy należy zauważyć, że skarżąca nie wykazała się w tym przypadku rzeczoną inicjatywą w wykazywaniu, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, co musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podniesienia bowiem wymaga, ze wszystkie wątpliwości i niejasności, w szczególności co do aktualnego stanu majątkowego skarżącej, źródłach jej dochodu oraz niezbędnych ponoszonych wydatkach, znalazły wyraz w szczegółowym wezwaniu referendarza sądowego z dnia 24 czerwca 2013 r. Z kolei informacje udzielone przez skarżąca w odpowiedzi na to wezwanie wątpliwości te tylko pogłębiły nie dając podstaw do jednoznacznego ustalenia zdolności płatniczych strony. Jak wynika ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku skarżąca jest jedynym żywicielem rodziny w której skład wchodzi mąż oraz dwójka dzieci. Jak podała osiągany przez nią dochód wynosi 1600 zł brutto, natomiast w odpowiedzi na wezwania nadesłała zaświadczenie o zatrudnieniu z którego wynika, że uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 800 zł brutto. Już sama ta kwestia podważa wiarygodność skarżącej w zakresie przedstawiania swojej sytuacji finansowej. Obowiązkiem skarżącej (w odpowiedzi na wezwanie) było bowiem wskazanie osiąganego wynagrodzenia w kwotach netto i brutto. Skarżąca przedstawiła tylko kwotę brutto, co więcej w zupełnie innej wysokości niż deklarowana na druku PPF. Skarżąca nie wyjaśniła przy tym na jakim stanowisku jest zatrudniona. Natomiast jak wynika z dołączonego z urzędu do akt sprawy wydruku komputerowego aktualnego na dzień orzekania odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego pobranego z ogólnodostępnej sieci teleinformatycznej Centralnej Informacji KRS na podstawie art. 4 ust. 4a i 4aa ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t j. Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.), który ma moc zrównaną z mocą dokumentów urzędowych wydawanych przez Centralną Informację w postaci papierowej lub elektronicznej, skarżąca pełni funkcje prezesem zarządu A. Spółki z o.o. z siedzibą w Warszawie, której kapitał zakładowy wynosi 471.350,00 zł. Powyższe czyni mało wiarygodnym podaną wysokość wynagrodzenia skarżącej. Poza tym trudno uwierzyć, iż kwota 800 zł brutto wystarcza na miesięczne utrzymanie czteroosobowej rodziny, przyjmując nawet, że cała rodzina mieszka w domu należącym do M. G., nie ponosząc przy tym żądnych kosztów związanych z zamieszkiwaniem. Co więcej, skarżąca zupełnie zlekceważyła wezwanie dotyczące przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez siebie i męża rachunków bankowych, lakonicznie kwitując, iż "konto bankowe (...) jest zajęte przez Urząd Celny. Nie złożyła również zaświadczenia urzędu gminy o posiadanych przez siebie oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym gruntów rolnych lub leśnych, ani nawet nie złożyła w tym przedmiocie żadnego oświadczenia. Nie wskazała również osób razem nią zamieszkujących. Nie wykazała również poza jednym rachunkiem za telefon na kwotę 39,90 zł jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie jej budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Nie złożyła również oświadczenia w kwestii korzystania ze wsparcia organów pomocy społecznej. Wskazując na powyższe należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wbrew wezwaniu nie przedłożyła żądanych dokumentów oraz oświadczeń pozwalających w rzetelny i wiarygodny sposób ocenić jej możliwości finansowe. Brak zaś odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej, oznacza, że skarżąca nie wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona przedstawi w sposób wyczerpujący, rzetelny i wiarygodny informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.