I SA/Lu 431/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Kwiatek, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz,, WSA Halina Chitrosz (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M. C. wynagrodzenie w kwocie [...], w tym podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zwrot wydatków w kwocie [...] złotych, które wypłacić z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 i art. 216 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.) stwierdził niedopuszczalność odwołania M. W. z dnia 27 lutego 2009 r. od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 lutego 2009 r., znak: [...]. W jego uzasadnieniu wskazano, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wszczętego z urzędu postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 grudnia 2008 r., znak: [...] w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 lutego 2008 r., znak: [...] określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. w kwocie 292.634 zł - Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia 12 lutego 2009 r., znak: [...] stwierdził, iż decyzja z dnia 29 lutego 2008 r., znak: [...] została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, co powoduje jej nieważność na mocy art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Od powyższej decyzji, M. W. złożył odwołanie z dnia 27 lutego 2009r., w którym wniósł o jej uchylenie w całości, zarzucając: - rażące naruszenie art. 123 § 1, art. 121 § 1, art. 200 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa polegające na braku możliwości zapoznania z materiałem dowodowym w sprawie, - naruszenie art. 145 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. W uzasadnieniu odwołania powołał się na pismo z dnia 29 grudnia 2008r., w którym poinformował organ podatkowy, iż będzie brał czynny udział na każdym etapie postępowania oraz, że chce być zapoznany z materiałem dowodowym. Dyrektor Izby Skarbowej , w jego rozpoznaniu, wskazał, że stosownie do treści art. 228 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia: - niedopuszczalność odwołania, - uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, - pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia, jeżeli me spełnia warunków wynikających z art. 222. Podał, że z akt sprawy wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego XVIII Wydział Gospodarczy dla Spraw Upadłościowych i Naprawczych z dnia 1 marca 2007r., sygn. akt XVIII GU 57/06 została ogłoszona upadłość M. W. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "Produkcja Drzewna Handel, Usługi Budowlane" w Podedwórzu obejmującą likwidację majątku upadłego. Zgodnie z art. 51 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze ( Dz. U. Nr 60, poz. 535 z późno zm.) z dniem 1 marca 2007r. zarząd nad majątkiem upadłego przejął syndyk masy upadłości T. S. Na mocy art. 144 w/w ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze ustawodawca przyznał uprawnienie do wszczęcia i prowadzenia postępowań sądowych i administracyjnych w sprawach dotyczących mienia wchodzącego w skład masy upadłości wyłącznie syndykowi masy upadłości. Jednym ze skutków ogłoszenia upadłości jest to, iż upadły traci z mocy prawa zarząd oraz możność korzystania i rozporządzania majątkiem należącym do niego w dniu ogłoszenia upadłości, który z mocy przepisu art. 75 § 1 powołanej ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze stanowi masę upadłości. Nie jest również sporne - w ocenie organu odwoławczego - że w zakresie postępowań dotyczących mienia wchodzącego w skład masy upadłości, wyłączną legitymację procesową ma ustanowiony syndyk. Dotyczy to tzw. podstawienia procesowego o charakterze bezwzględnym, którego istotą jest to, że w procesie zamiast podmiotu będącego stroną w znaczeniu materialnoprawnym występuje jako strona w znaczeniu procesowym inny - wskazany w ustawie podmiot. Powyższe oznacza eliminację możliwości występowania w postępowaniu strony w znaczeniu materialnoprawnym, przy czym eliminacja ta ma charakter trwały i bezwzględny, pozbawiając tym samym stronę w znaczeniu materialnoprawnym w ogóle inicjowania określonej kategorii postępowań. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych występuje w wypadku wniesienia odwołania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych lub przez inny podmiot niemający legitymacji do wniesienia odwołania. Taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Zatem od ogłoszenia upadłości w zakresie postępowań dotyczących mienia wchodzącego w skład masy upadłości wyłączną legitymację procesową posiada syndyk upadłego, nie ma jej zaś podmiot w stosunku do którego upadłość ogłoszono. Mając powyższe na uwadze zarzuty podniesione w odwołaniu zostały ocenione jako pozostające bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 kwietnia 2009r., nr [...] stwierdzające niedopuszczalność odwołania, M. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wskazując na naruszenie art. 121 § 1, art. 123 § 1 i art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej polegające na uniemożliwieniu mu zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie, a także na art. 145 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, skarżący wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o umorzenie postępowania z powodu przedawnienia. W uzasadnieniu skargi, wyjaśnił, iż w dniu 17 stycznia 2009 r. wystąpił do Dyrektora Izby Skarbowej z wnioskiem o umożliwienie mu wzięcia czynnego udziału w postępowaniu podatkowym na każdym jego etapie, jednocześnie informując, że przebywa w jednostce penitencjarnej i chciałby zapoznać się z aktami sprawy, ale organ wniosku tego nie uwzględnił. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z prawem, w oparciu o dyspozycję zawartą w przepisie art. 1§ 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należy na wstępie wskazać, iż wniesione odwołanie z wielu powodów może być niedopuszczalne, czyli wnosząca je strona może nie doczekać się na jego rozpatrzenia co do istoty. W literaturze przedmiotu wskazuje się, iż niedopuszczalność odwołania może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak też przedmiotowych. Poza sporem pozostaje, że postanowieniem Sądu Rejonowego XVIII Wydział Gospodarczy dla Spraw Upadłościowych i Naprawczych z dnia 1 marca 2007r., sygn. akt XVIII GU 57/06 została ogłoszona upadłość M. W. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "Produkcja Drzewna Handel, Usługi Budowlane" w Podedwórzu obejmującą likwidację majątku upadłego. Zgodnie z art. 51 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze ( Dz. U. Nr 60, poz. 535 z późn. zm.) z dniem 1 marca 2007r. zarząd nad majątkiem upadłego przejął syndyk masy upadłości T. S. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest kwestia, czy skarżący M. W. w związku z ogłoszeniem jego upadłości posiadał legitymację do złożenia odwołania od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 lutego 2008 r., znak: [...]. W myśl przepisów art. 144 ust. 1 i 2 tej ustawy, "jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym". Przepis ten należy stosować do wszelkich postępowań dotyczących mienia wchodzącego w skład masy upadłości jako jej pozycje czynne (aktywa) i pozycje bierne (pasywa), bez względu na to czy chodzi o postępowanie będące już w toku (do tego postępowania odnosi się zwrot "i dalej prowadzone"), czy też o postępowanie, które ma być dopiero wszczęte. Nie ma przy tym znaczenia w jakiej roli występuje dłużnik w danym postępowaniu, w żadnym bowiem razie nie może on reprezentować masy upadłości. W orzecznictwie podniesiono (tak m.in. NSA w postanowieniu z 19 lutego 2008r., I FSK 1736/07, niepubl.), że legitymację syndyka określa się w nauce jako tzw. legitymację formalną lub jako podstawienie (substytucja) procesowe. Syndyk jest więc stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły. On bowiem jest podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się więc na rzecz upadłego (stosownie do art. 160 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego). Użyte w art. 144 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone "jedynie" przez syndyka lub przeciwko niemu oznacza, że upadły będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach (tak też WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 14 stycznia 2009 r. sygn. akt. III SA/1016/08, NSA w wyrokach: z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2449/04, Palestra 2007/3-4/291, z dnia 19 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 1736/07). Pogląd ten dodatkowo wzmacnia treść art. 65 Prawa upadłościowego i naprawczego, który stanowi, iż jeżeli syndyk masy upadłości odmówił wstąpienia do postępowania sądowego lub administracyjnego dotyczącego mienia upadłego lub gdy wystąpił z tego postępowania domniemywa się, że mienie objęte postępowaniem nie wchodzi w skład masy upadłości. Skutki prawne braku procesowego uczestnictwa syndyka wskazują zatem na postrzeganie przez ustawodawcę statusu syndyka w kategoriach procesowego reprezentanta upadłego, a skutek ten należy odnieść do postępowania administracyjnego w szerokim rozumieniu, w tym także co do wnoszenia przez niego środków zaskarżenia. Nie ulega wątpliwości, iż decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 lutego 2008 r., znak: [...], od której skarżący wniósł odwołanie została skierowana do Syndyka masy upadłości T. S. / w aktach administracyjnych /. Tak więc to on, a nie M. W. był jej stroną w znaczeniu formalnym (procesowym). W konsekwencji, także syndyk, a nie upadły posiadał legitymację do wniesienia odwołania od tej decyzji. Zaskarżone rozstrzygnięcie stwierdzające niedopuszczalność odwołania M. W. było więc w świetle przepisu art. 228 §1 pkt.1 Ordynacji podatkowej prawidłowe. Wbrew zarzutom skargi, przepis art. 145 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze nie mógł zostać naruszony przez organ odwoławczy, w sytuacji, gdy stanowi on, iż postępowanie sądowe lub administracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. Dotyczy on bowiem trybu zgłoszenia wierzytelności sędziemu-komisarzowi jako wyłącznej drogi dochodzenia w postępowaniu upadłościowym należności publicznoprawnych powstałych przed ogłoszeniem upadłości. Pozostałe zarzuty skargi pozostają bez znaczenia z punktu widzenia legalności wydanego rozstrzygnięcia. To syndyk jako strona postępowania wszczętego w przedmiocie stwierdzenia nieważności miał zagwarantowaną, w trybie przepisu art. 200 §1 Ordynacji podatkowej możliwość do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego / vide: postanowienia w aktach administracyjnych /. Jeśli zaś chodzi o kwestię przedawnienia zobowiązania i związany z tym wniosek o umorzenie postępowania wykracza on poza granice niniejszej sprawy, co trafnie zauważył w odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej. Z wyżej przytoczonych względów, skargę należało jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie przepisu art. 151 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do przepisu art. 242 w zw. z art. 250 tej ustawy oraz w zw. z §18 ust.1 pkt. 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)