I FSK 1736/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Syndyka Masy Upadłości "B." W. K. B. w upadłości na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 czerwca 2007 r. sygn. akt I SA/Ol 527/06 w sprawie ze skargi "B." W. K. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia 28 września 2006 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za 2004 r. postanawia: oddalić skargę kasacyjną 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 czerwca 2007 r., sygn. akt I SA/Ol 527/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę "B." W. K. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia 28 września 2006 r., nr [...], w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za 2004 r. Sąd I instancji wskazał, iż w trakcie postępowania sądowego, postanowieniem z dnia 14 lutego 2007 r., została ogłoszona upadłość strony oraz został wyznaczony syndyk. Zarządzeniem z dnia 29 maja 2007 r. syndyk został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez uiszczenie wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe zarządzenie zostało syndykowi doręczone w dniu 1 czerwca 2007 r. Termin do uiszczenia wpisu upłynął dnia 8 czerwca 2007 r., a więc zaszły przesłanki do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 i art. 58 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. 2. W skardze kasacyjnej na powyższe postanowienie syndyk masy upadłości firmy strony zaskarżył je w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie prawa materialnego (art. 144 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze – Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.) oraz przepisów postępowania (art. 124 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez przyjęcie, że ogłoszenie upadłości strony nie obligowało Sądu I instancji do zawieszenia postępowania w sprawie z powodu nieopłacenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że co prawda syndyk nie uiścił w wyznaczonym terminie wpisu sądowego od skargi, jednakże w dniu 6 czerwca 2007 r. złożył wniosek o zawieszenie postępowania w oparciu o art. 124 § 1 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podał przy tym, że wierzytelność wynikającą z decyzji z dnia 28 września 2006 r. Dyrektor Izby Celnej zgłosił sędziemu komisarzowi upadłego, a lista wierzytelności nie została dotychczas prawomocnie ustalona. Przywołując treść art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego autor skargi kasacyjnej wskazał, iż nie ma wątpliwości, że przepisy te dotyczą również postępowania podatkowego, ponieważ wyraźnie stanowią one o "postępowaniach sądowych i administracyjnych" – oznacza to, że po ogłoszeniu upadłości postępowanie podatkowe dotyczące zobowiązań podatkowych upadłego powstałych przed ogłoszeniem upadłości powinno zostać zawieszone. Skoro zatem spór w sprawie dotyczy wierzytelności, która wchodzi w skład masy upadłości, postępowanie w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed ogłoszeniem upadłości, postępowanie w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed ogłoszeniem upadłości toczyć się nie może i winno być w całości zawieszone. Na poparcie swego stanowiska strona przywołała szereg orzeczeń sądów apelacyjnych. Autor skargi kasacyjnej wskazał również, iż zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie powinno nastąpić w oparciu o art. 124 § 1 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z chwilą ogłoszenia upadłości (art. 124 § 2 ustawy). Zgodnie z art. 124 § 2 zd. 2 tej ustawy oznacza to, że po powstaniu zdarzeń powodujących zawieszenie postępowania – a więc także po ogłoszeniu upadłości strony, gdy spór dotyczy przedmiotu wchodzącego do masy upadłości – zasadniczo niedopuszczalne jest wydanie orzeczenia w sprawie. 3. Dyrektor Izby Celnej nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 4. Art. 124 § 1 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że Sąd zawiesza postępowanie z urzędu jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Z treści tego przepisu syndyk wywodzi, iż postępowanie powinno być zawieszone przed uiszczeniem wpisu sądowego od skargi, mimo wezwania syndyka do dokonania tej czynności. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie nie zgadza się z tym stanowiskiem. Zwrócić należy przede wszystkim uwagę na cel zawieszenia postępowania wynikający z powyższego przepisu. Zawieszenie postępowania polega na wstrzymaniu czynności procesowych bez przerwania sprawy, która jest jego przedmiotem. Powodem zawieszenia postępowania są zdarzenia, których wystąpienie sprawia, że kontynuowanie postępowania nie jest w danym momencie możliwe. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 ustawy wiąże się z utratą przez upadłego legitymacji procesowej w sprawach dotyczących masy upadłości, a celem tej regulacji jest umożliwienie wstąpienia do postępowania syndykowi (por. A. Jakubecki, glosa do postanowienia SN z dnia 7 listopada 2003 r., I CZ 127/03, OSP 2004, nr 10, s. 123). Wskazuje na to nie tylko umiejscowienie omawianego punktu wśród innych przyczyn zawieszenia postępowania spowodowanych przez niedostateczną reprezentację interesów strony (m.in. śmierć strony lub jej przedstawiciela ustawowego, braki w składzie organów jednostki organizacyjnej uniemożliwiające jej działanie, znajdowanie się strony lub jej przedstawiciela w miejscowości pozbawionej wskutek nadzwyczajnych wydarzeń komunikacji z siedzibą sądu), ale także brzmienie art. 124 § 2 ustawy, a więc wskazanie, że zawieszenie wywiera skutki od dnia zdarzeń, które je spowodowały. Regulacja ta ma zapewnić prawidłową reprezentację strony w postępowaniu, co – z chwilą ogłoszenia upadłości – jest niemożliwe do momentu wstąpienia syndyka do postępowania. Stąd też wszelkie czynności procesowe upadłego po ogłoszeniu upadłości, jak i Sądu wobec strony w okresie od ogłoszenia upadłości do powzięcia wiadomości o ogłoszeniu upadłości, pozostają bezskuteczne i należy je powtórzyć gdy przyczyny zawieszenia ustaną. Wskazać też należy na poglądy doktryny w tym zakresie, zgodnie z którymi postępowanie "nie może być zawieszone dłużej niż do czasu zgłoszenia w nim udziału syndyka" (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2005, s. 398-399). Stanowisko to zostało zaakceptowane także w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 maja 2006 r., I SA/Gl 762/05, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2005 r., I SA/Gl 1446/04, postanowienie NSA z dnia 23 października 2007 r., GSK 1475/04, wyrok NSA z dnia 11 października 2005r., FSK 2449/04. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy uznać należy, iż Sąd I instancji słusznie podjął kroki mające zapobiec potrzebie zawieszenia postępowania – wezwanie syndyka do uiszczenia wpisu było bowiem zgodne z wynikającą z art. 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą szybkości postępowania, jak i z wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Wezwanie syndyka do uiszczenia wpisu od skargi znajduje również uzasadnienie w treści art. 220 § 1 zd. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Oznacza to, że pismo nieopłacone nie wywołuje żadnych skutków, a do czasu uiszczenia stosownej opłaty Sąd nie może rozpoznać żadnych wniosków strony, z pismem cofającym skargę włącznie – por. post. NSA z dnia 10 czerwca 1987 r., SA/Gd 537/87, OSP 1990, nr 4, poz. 207 z aprobującą glosą J. P. Tarno (wyjątek w tym zakresie stanowi opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia). W konsekwencji stwierdzić należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie nie miał obowiązku rozpatrywać wniosku syndyka o zawieszenie postępowania w sprawie, dopóki nie został uiszczony wpis od skargi. Wskazać jednakże należy, iż zgodnie z art. 124 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w przypadku zajścia powołanych w tym przepisie zdarzeń sąd administracyjny ma obowiązek zawieszenia postępowania z urzędu, a więc powinien działać w tym zakresie niezależnie od wniosku strony. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, iż także w przypadku, gdy obowiązek zawieszenia postępowania ciąży na sądzie administracyjnym z urzędu, sąd ten nie ma obowiązku podjęcia rozstrzygnięcia w tej kwestii do momentu uiszczenia wpisu od skargi. Wniosek ten wypływa z treści art. 220 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż sąd "nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma (...)" – "żadnej", a więc również takiej, która w normalnym toku czynności dokonywana jest z urzędu. Jedyne czynności podejmowane przez sąd administracyjny do momentu uiszczenia wpisu od pisma mają zmierzać do uzupełnienia wszelkich formalnych braków pisma, w tym wpisu od tegoż pisma, aby było możliwe nadanie temu pismu biegu. Podzielić tu należy pogląd wyrażony w doktrynie na tle analogicznie brzmiącego przepisu ustawy o kosztach sądowych z 1967 r., zgodnie z którym pojęcie czynności, której sąd nie podejmie na skutek nieopłaconego pisma, obejmuje te czynności procesowe, które wynikają z treści pisma i powinny być podjęte przez sąd przy nadaniu temu pismu właściwego biegu (por. F. Rusek, w: F. Rusek, W. Kuryłowicz "Koszty sądowe w postępowaniu cywilnym. Komentarz", Warszawa 1976, s. 107). W niniejszej sprawie oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny, posiadając wiedzę w zakresie podmiotu, który ma legitymację procesową do występowania w sprawie (syndyka), prawidłowo wezwał ten podmiot do uiszczenia wpisu od skargi przed podjęciem innych czynności w sprawie, w tym przed rozpatrzeniem kwestii konieczności zawieszenia postępowania. Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż, w sytuacji gdy sąd administracyjny skutecznie wezwał syndyka masy upadłości, jako posiadającego legitymację procesową w sprawie, do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego, brak jest po stronie sądu obowiązku rozważenia kwestii zawieszenia postępowania, o którym mowa w art. 124 § 1 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dopóki, zgodnie z art. 220 § 1 tej ustawy, wpis od skargi nie zostanie uiszczony. 5. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 144 ust. 1 i 2 prawa upadłościowego i naprawczego. Przepis ten stanowi, iż jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu, a postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Z regulacji tej wynika, iż syndykowi przysługuje legitymacja do występowania w tych postępowaniach. Legitymację syndyka określa się w nauce jako tzw. legitymację formalną lub jako podstawienie (substytucja) procesowe. Syndyk jest więc stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły. On bowiem jest podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się więc na rzecz upadłego. Użyte w art. 144 ust. 2 wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy mogą być wszczęte i dalej prowadzone "jedynie" przez syndyka lub przeciwko niemu oznacza, że upadły będąc stroną w znaczeniu materialnym pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach. Podstawienie syndyka w miejsce upadłego ma więc bezwzględny charakter. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie naruszył powyższego przepisu, bowiem z momentem powzięcia wiadomości o ogłoszeniu upadłości, czynności sądowe, w tym dostarczanie odpisów orzeczeń i wezwań sądowych, dokonywane były wobec syndyka. Argumentacja autora skargi kasacyjnej dotycząca zawieszenia na tej podstawie postępowań podatkowych jest o tyle nietrafna, iż postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie zostało zakończone decyzją ostateczną, a obecnie toczy się postępowanie sądowoadministracyjne. Odnosząc się do powołanego przez stronę art. 145 prawa upadłościowego i naprawczego wskazać należy, iż przepis ten dotyczy podjęcia postępowania i nie stanowi odrębnej podstawy do jego zawieszenia – w tym względzie Sąd podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 15 listopada 2007 r., I FSK 1105/06. Z powyższego wynika, iż niezasadne jest wywodzenie przez autora skargi kasacyjnej obowiązku zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego z brzmienia przepisów prawa upadłościowego i naprawczego. 6. Z tych to względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 w zw. z art. 182 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.